“كاردانەوەكانی حكومەتی ئێراق بۆ ئاشتەوایی پارتی و یەكێتی”
ت. یەكەمین كاردانەوەكانی حكومەتی سێبەر لە ناوچەی ئۆتۆنۆم.
“حكومەتی سێبەر”، كە ئەو كات ناوێكی بەو جۆرەی نەبوو، لەگەڵ دەست بەكاربوونی و كۆبوونەوەی لەگەڵ كۆی دامەزراوە “شارستانی، سەربازی، ئەمنی”یەكانی، دەستی دایە جێبەجێكردنی كارەكانی. یەكەمین هەنگاویشی كۆكردنەوە و یەكخستنەوەی كۆی دەزگا كارگێری و سەربازی و ئەمنییەكان بوو لەژێر دەسەڵاتی خۆی و گەیاندنی سات بە ساتی هەواڵ و هەنگاوەكانی بە (سەدام حوسێن). یەكەمین كاردانەوەكانیشی بڕیاری ڕاگواستن و چۆڵكردن و وێرانكردنی كۆی گوندەكانی ناوچەكە بوو، بە بێ جیاوازی. ئەو هەنگاوەش لە (1ی نیسانی1987) واتە (سێ) ڕۆژ دوای دەست بەكاربوونی، بڕیاری لێدرا. بەپێی ئەو بڕیارەش دەبوو سەرجەم ئەو گوندانەی كەوتبوونە دەور و دەرەوەی شار و شارۆچكە و شارەدێكانی سنووری دەسەڵاتی، چۆڵ بكرێن و دواتر لەگەڵ زەوی تەخت بكرێن.
ئەم هەڵمەتە، لە (1ی نیسان)ەوە دەستی پێكرد و تا (21ی حوزەیران)ی هەمان ساڵ، بەشێكیان خاپوور كران. بەو پێیەش گوندەكانی دەوری شار و شارۆچكە و شارەدێكانی ناوچەی ئۆتۆنۆم بە پارێزگای كەركوكیشەوە، چۆڵ كران و دانیشتوانەكەی لە ئۆردوگا زۆرەملێ دروستكراوەكانی نزیك شارەكانی (هەولێر، سولەیمانی، دهۆك) نیشتەجێكران. دواتر گوندەكان لەگەڵ زەوی تەختكران و سوتێران، تا شوێنەواریان نەمێنێت. هەروەها بەپێ ئەو فرمانەی دەرچوو بوو، هەموو جۆرە كشتوكاڵكردن و ئاژەڵداری و ژیان و هاتوچۆۆیەك، قەدەغە كراو سزاكەی كوشتن بوو، چونكە بە ناوچەی قەدەغە كراو ئەژمار كرا بوون. بەو هۆیەش نزیكەی (1200) گوندی تری كوردنشین، ڕووبەڕووی ئەو شاڵاوە دەبوونەوە، كە لەماوەی (دوو) مانگدا، بەشێكیان چۆڵ و تەخت و وێرانكران. هاوكات چەندین شارۆچكە بوونە شارەدێ، وەك شارۆچكەكانی (ئامێدی) لە پارێزگای دهۆك و شارۆچكەكانی (ڕەواندوز، كۆیە) لە پارێزگای هەولێر و شارۆچكەی (قەڵادزێ) لە پارێزگای سولەیمانی. دیارە پێشتر شارۆچكەكانی (پێنجوێن، چوارتا) لەگەڵ زەوی تەخت كرابوون. بەهۆی ئەم سیاسەتەشەوە ناوچەیەیەكی قەدەغەكراوی بەرفراوانی لەنێوان سنوورەكانی ناوچەی ئۆتۆنۆم لەگەڵ كۆماری ئیسلامی ئێران، بوونە چۆڵەوانی. ئامانج لەو كارەش نەگەیشتنی یەكەكانی هێزی پیشمەرگەی لایەنە سیاسییە كوردییەكان بوو بۆ مەڵبەندی شارەكانی هەر (سێ) ناوچەی ئۆتۆنۆم و شاری (كەركوك).
كاردانەوەیەكی تری حكومەتی سێبەر، چاودێری خستنەسەر، كۆی ئەو یەكە چەكدارە كوردانە بوو، كە لەژێر ناوی (فەوجی خەفیفە-یەكەی چەكی سوك) ناسراو بە (جاش) چەكدار كرابوون، تا بۆ شەڕی هێزەكانی پێشمەرگەی پارت و ڕەوتە كوردییەكانی شاخ و سوپای ئێران بە باشی بەكار بهێنرێن. خۆیشی ڕاستەوخۆ، سەرپەرشتی شەڕ و هێرش و بەرەنگارییەكانی هەر (سێ) فەیلەقی (یەك، دوو، پێنج)ی ئەكرد، تا رێگری لە هێرشەكانی سوپای ئێران بۆ سەر ناوچەكانی سنوورەكەیان بگرێت. بەتایبەت دوای ئەوەی لەساڵی (1986) لە پێشڕەوی زۆردابوون و هاتبوونە ناو خاكی ئێراق لە ناوچەی كوردستانی ئۆتۆنۆم. لە هەموو ئەوانەش تووندتر بەرتەسك كردنەوەی ژمارەی كورد بوو لە شاری (كەركوك)و سنووری پارێزگاكەی و هێنانی بە لیشاوی خێزانە عەرەبەكانی ناوەڕاست و باشووری ئێراق بۆ ناو شار و گوندەكانی دەوروبەری. دواتر پێدانی زەوی و ناسنامەی تاپۆی زەوی پێیان. لەپاڵ بەخشینی (دە هەزار) دیناری ئێراقی بۆ هەر خێزانێك، تا لەسەر ئەو پارچە زەوییەی پێیان درابوو، خانوویەك دروست بكەن و تێدا نیشتەجێ ببن. ئەو كارانەش پێش ساڵانێك ئەنجام درابوون، بەڵام خێراتر كران. كۆی ئەو كاردانەوانەشی بێ بەرەنگابوونەوەو ڕاوەستان تێپەڕی، چونكە لەو ساڵەدا هیچ هێز و بەربەستێك رێگری لەو كارانە نەكرد. تەنانەت چالاكییە ناوبەناوەكانی یەكەكانی پێشمەرگەی پارت و ڕەوتە كوردییەكان، نەیانتوانی رێگری لە كارێكی وا بەرنامە بۆدارێژراو پارێزراو بە هێزی چەكدار و دامەزراوە ئەمنییەكان بكەن.
لە نێو ئەو دۆخەدا، فەرماندەكانی یەكە چەكدارە كوردەكانی خەفیفەش، كە ناوی (موستەشار)یان هەڵگرتبوو، نەك هەر هیچ دەسەڵاتێكیان نەبوو، بەڵكو بۆ هەموو كارو ئەرك و فرمانەكانی عەلی حەسەن مەجید ئامادە كرابوون لە خزمەتیدا بوون. وەك لەو (دوو) كۆبوونەوەیەی ناوبراو، لەگەڵ (موستەشارەكان-ڕاوێژكارەكان)ی ئەو یەكە چەكدارە كوردانە، لە هەردوو شاری (هەولێر و كەركوك) ئەنجام دراو ووتەكانی دزەیان پێكرا، عەلی حەسەن مەجید بە ڕاشكاوی و بە توڕەیی بە هەموویانی وتبوو؛ ’’ئێوە خزمەتكاری سەرۆكی فەرماندە سەدام حوسێن و پارتی بەعسی عەرەبی سۆسیالیستی و دەوڵەتی ئێراقن. هیچ كەمتەرخەمییەكتان لێ قبوڵ ناكەین و هەردوو چاوی ئەو كەسانەتان دەردەهێنین و بە تێزاب دەتان سووتێنین، كە بچووكترین كەمتەرخەمی بەرامبەر بڕیارەكانمان بكەن‘‘. وەك دواتر بڵاوكرایەوە، یەك ئامادە بوو لەو بەناو ڕاوێژكارە كوردانە، نقەیان لێوە نەهات، بەڵكو بە پێچەوانەوە هەموویان ملكەچ و بێدەنگ بوون و نزایان بۆ خوا برد، تا دووچاری ڕق و توڕەیی ئەو فەرماندە دڵرقە نەبن. ئاسایش بوو، كۆی ئەوان لەو دۆخەدا، بێدەنگ و ملكەچ بن، چونكە چییان بۆ دەكرا، جگە لەوەی پەنا بۆ چیاكانی كوردستان و یەكێك لەو پارت و ڕەوتە كوردییانە ببەن؟ دیارە ئەوەش كارێكی ئاسان و بێ كاردانەوەی تووندی عەلی حەسەن مەجید و دارودەستەكەی نەبوو، بۆ خۆیان و بنەماڵەكەیان و خزم و لایەنگرانیان.
