“كاريگەری ئەرێنییەكانی ناوچە ڕزگاركراوەكان بۆ پارت و ڕەوتە كوردییەكان”
پلانی ناوچە ئازادكراوەكان، چەندین كاریگەری ئەرێنی و نەرێنی بەسەر پارت و ڕەوتە كوردییەكان و تەنانەت كۆی خەڵكی باشووری كوردستان بەجێهێشت. كاریگەرییەكانیش بە ئاستێك بوون، كە لێرە بەدوا ڕەوتی ژیان و كاری سیاسی و پێشمەرگانەی كۆی ئەوانی گۆڕی. جارێك بەر لە هەر كاریگەرییەك، پارت و ڕەوتە كوردییەكان و هێزی پێشمەرگەیان، لە چالاكییەكی پێشمەرگانەی بەرتەسك بۆ لێدانی ڕەبایەكی سوپای ئێراق، یان چالاكییەكی ناوشار، گەیشتە ئازادكردنی چەندین گوند و شارەدێ. تەنانەت دەستیان گەیشتە چەند شارۆچكەیەكیش. سا بە ئاوەدانی بووبێت، یان وێرانكاری. ئەوەش بۆ ئەو قۆناغە مێژووییە كەم نەبوو. وەك ئەوەی دەستی هێزی پێشمەرگەی پارت و ڕەوتە كوردییەكان، گەیشتە ناوچەكانی “گەرمیان، قەرەداغ، هەورامان، پێنجوێن، شارباژێر، پشدەر، بیتوێن، باڵەكایەتی”، تا بە ناوچەی بادینان ئەگات. ئەمەو بۆ یەكەمین جاریش بوو لە مێژووی شۆڕشی ئەو قۆناغە و دوای شكستی “شۆڕشی ئەیلول” لەساڵی (1975ز)، دەستیان بگاتە ئەو سنوورە فراوانە. ڕاستە ئەو كاتەی پلانەكە كەوتە بواری جێبەجێكردن، هەزاران گوندی باشووری كوردستان خاپوور كرابوون و چەندین شارۆچكە و شارەدێ، لەگەڵ زەوی تەخت كرابوون. لەوانە “پێنجوێن، چوارتا” لە سنووری پارێزگای سولەیمانی. تەنانەت دەرچوون لە سنووری چەندین شار و شارۆچكە و شارەدێكانی وەك “هەڵەبجە، سەیدسادق، عەربەت، سولەیمانی”، تا بە “دووكان، قەڵادزێ، ڕانیە”و سنووری باڵەكایەتی و چۆمان دەگات، قەدەغە و سزاكەی كوشتن بوو.
خالێكی تر، شادبوونەوەی ئەو پارت و ڕەوتە كوردییانە بوو بە سەرۆك و سكرتێر و بەرپرسان و فەرماندە پێشمەرگەكان و كۆی هێزی پێشمەرگەی ئەو پارت و ڕەوتە كوردییانە. بەتایبەت هەندێك لە پارتەكان، جگە لە (یەكێتی) بۆ چەندین ساڵ بوو لە خەڵكی خۆیان دابڕابوون. هەربۆیە ئەو ڕووداوە هیوایەكی بەوان دایەوەو وورەیەكی باشتری پێدان، تا خۆیان بۆ قۆناغی دواتر ئامادە بكەن. هەروەها بێ هیوایی ئەوان و خەڵكی ژێر دەسەڵاتی حكومەتی ئێراقی ڕەواندەوە، كە پێشتر و دوای شكستی گفتوگۆكانی (یەكێتیی) لەگەڵ حكومەتی ئێراق، دووچاریان هات.
هەر لەو چوارچیوەیەدا، ئەو ڕووداوە بابەتێكی گرنگی هێنایە ئارا، كە بەرێوەبردنی كاروباری ئەو ناوچانە بوو. هەر لە گوندێكەوە، تا بە بەرێوەبردنی شارەدێ و شارۆچكەیەك ئەگات. ئەوەش دوای ئەوەی بۆ زیاتر لە (دوانزە) ساڵ بوو لێ دابڕابوون. دیارە ئەزموونی خۆرێبەری كوردی لەو قۆناغەدا كارێكی گرنگ بوو. بەتایبەت دوای ئەوەی، خەڵكی باشووری كوردستان و ئەوانەی لەژێر سنووری ناوچەی ئۆتۆنۆمی حكومەتی ئێراق و ئەوانەشی لە دەرەوەی بوون، لەژێر چاودێرییەكی توند و ستەمێكی لە ڕادەبەدەری دەزگا ئەمنییەكانی ئەو حكومەتدا بوون. بە ئاستێك خاوەنی هیچی خۆیان نەبوون و نەیاندەزانی كاتێك شەو دەخەون، بۆ بەیانی چییان بەسەر دێت و لە كۆی خۆیان دەبیننەوە؟ لەلایەكی دیكەوە بەرێوەبردنی ناوچە ئازادكراوەكان وەك بەرێوەبردنی دەیان ئۆرگان و یەكەی هێزی پێشمەرگە نەبوو لە شاخ، چونكە ئەوان وەك خەڵكی شارەدێ و شارۆچكە و شارەكان نەبوون، تا بە ژیانی خاكڕایی ڕابێن، بەڵكو پێویستیان بەوە هەبوو رؤژانە ئاوڕیان لێ بدرێتەوەو خزمەت بكرێن، نەك هەر تەنیا بەرێوەبردنێكی ڕووكەش بێت.
لێرەوە دابەزین یان گەڕانەوەی هێزی پێشمەرگەی كۆی هێز و لایەنە سیاسییەكان لە سەروویانەوە هەردوو هێزی پێشمەرگەی “پارتی و یەكێتی” بۆ ئەو ناوچانە، ڕووداوێكی میژوویی بوو. بەتایبەت كؤر و كۆبوونەوەكانی هەریەك لە “مەسعود بارزانی” سەرۆكی پارتی دیموكراتی كوردستان و (مام جەلال) سكرتێری گشتی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان، وەك (دوو) كاراكتەری دیاری ئەو قۆناغە و شادبوونەوەیان بە خەڵكی خۆیان، نەك هەر هێزێكی بە هێزەكانیاندا، بەڵكو هێزێكی سیاسی و مەعنەویشیان بە خەڵكی خۆیاندا. ئەمەو تا دەگاتە كۆی بەرپرسان فەرماندەكانی هێزی پێشمەرگەیان لەو قۆناغەدا. دواجار لەوانەیە هەڵە نەبین، ئەگەر بڵێن: گەورەترین خاڵی ئەرێنی ئەو پلانە و دواجار شكستەكەشی، ناچاربوونی پارت و ڕەوتە كوردییەكان بوو بە ڕێكەوتن و ناچاربوونیان بوو بە دروستكردنی بەرەیەكی یەكگرتوو، كە دواتر ناوی “بەرەی كوردستانی” لێنرا. ئەو دەسكەوتەش ئەگەرچی درەنگ بوو، بەڵام زۆر گرنگ بوو. ڕاستە دوای باجێكی زۆر هاتەدی، بەڵام دەسكەوتەكانی بۆ قۆناغی دوای وەستاندنی جەنگی (ئێراق-ئێران) كەم نەبوو، كە دواتر بە ووردی باس و شرۆڤەی بۆ دەكەین.
