دوای ئازادكردنی ئێراق لەلایەن ئەمریکا و هاوپەیمانەکانیەوە و رووخاندنی ڕژێمی بەعس، دەرگا بەسەر ئێراقیەكاندا کرایەوە و رزگاریان بوو لە حوکمی دیکتاتۆریی سەدام، بەڵام هەر زوو خەونی ئازادی و رزگاریی ئێراقییەکان بەتاڵ بووەوە و لەبری ئەوە بووە دێوەزمە، چونکە رفاندن و تیرۆر و تەقینەوە و جەنگی درێژخایەنی تایفی و لەناو تایفەکانیشدا نێوان گرووپە جیاجیا چەکدارەکان، ئێراقی لە وڵاتێکی رزگارکراوەوە کردە وڵاتێکی پڕ شەڕ و كوشتار و ئاشووب و وێران.
دوای رووخانی بەعس، دەستەبژێرێکی سیاسی! حوکمی ئێراقیان گرتە دەست کە تائیفی و فاشیین، ژمارەیەكی زۆر كەمیان نەبێت، ئیدی ئەوانی تر هیچ روئیایەکی روونی نیشتیمانی و دیموکراتی و چۆنێتیی حوکمڕانیكردنیان نیە، ئەم دەستەبژێرە بە هاوکاری و فشاری زۆری ئەمریکییەکان و راوێژکارانی بیانی، ناچار بوون پێکەوە لەسەر مێزی گفتوگۆ دابنیشن و لەسەر چەند بنەمایەکی نیشتیمانی و دیموکراتی و حوکمڕانی رێک بکەون، ئەگەرچی ئەوە زۆر ئاڵۆزە، چونکە لە بنەمادا ئەوانە ئینتیمایەکی توندی تایفی و ئایینی و نەتەوەییان هەیە، بۆیە ئامادە نەبوون سازش بۆ یەكتر بكەن لەپێناوی دروستكردنی نیشتیمانێكدا كە مافی هەموان تێیدا فەراهەم كرابێت.
رۆڵی نێگەتیڤی دەستەبژێری سیاسی
دەستەبژێری سیاسی بە توندی پابەند بوون بە ئینتیما مەزهەبی و نەتەوەیی و ئایینی و حزبیەکانیانەوە و نەیانتوانی ئەو ئینتیمایە کاڵ بکەنەوە بۆ ئینتیمای نیشتمانی بۆ ئێراق.لەجیاتی بنەماکانی دەوڵەت و دامەزراوەکان بەهێز بکەن، بنەماکانی حزب و مەزهەب و نەتەوەیان بەهێز کرد لەسەر حسابی دەوڵەت و دامەزراوەکانی. نەیانتوانی هەست و هۆشیاریی نیشتیمانی و دیموکراتی و پێشکەوتنخوازانە لای تاکی ئێراقی بەهێز بکەن، بۆیە تاکی ئێراقی تا ئیستاش هەستی تائیفی و نەتەوەیی و حزبی و عەشایەریی بەهێزترە.
دەستەبژێری دەسەڵاتدار، نەیانتوانی متمانەیەکی بەهێز لەنێوان خۆیان و پێکهاتەکانی تری ئێراقیشدا دروست بکەن، بۆ نموونە تا ئێستاش عەرەبی شیعە متمانەی بە عەرەبی سوننە نیە و عەرەبی سوننە متمانەی بە عەرەبی شیعە نیە و کوردیش متمانەی بە هەردووکیان نییە و هەردووکیشیان متمانەیان بە کورد نیە، ئەم دۆخە بەشێکی زۆری لە ئەستۆی دەستەبژێری سیاسیدایە، بەتایبەت ئەو دەستەبژێرەی سەرەتا کە هەندێک لە کەسایەتیەکانی سیفاتی کاریزمیان هەبوو دەیانتوانی رۆڵی زۆر کاریگەر ببینن لە چارەسەرکردنی ئەم کێشە قووڵانەدا.
زۆر لە نوخبەی سیاسیی ئێراق، تا ئێستاش نەیانتوانیوە ببنە نوێنەری ئێراقیەکان بە هەموو پێکهاتەکانەوە، بەڵكوو تەنیا نوێنەرایەتیی تایەفە و نەتەوە و پێكهاتەی خۆیان دەكەن، ئەمەش کاریگەریی خراپی هەبووە و هەیە لەسەر دروستنەبونی هۆشیاری و گیانی دەوڵەتخوازی و دروستبوونی سیستەمێکی حوکمڕانیی دروست. هەندێک لە نوخبەی سیاسیی ئێراق تا ئێستاش لەجیاتی وەلائی بۆ وڵاتەکەی خۆی هەبێت، وەلائی بۆ وڵاتانی دەوروبەرە و هەرچی دەکات بۆ خزمەتکردنی ئەوانە نەک ئێراق، واتە ئەم نوخبەیە بۆ ئێراق کار ناکات، بەڵکوو بۆ رازیکردنی وڵاتانی دەوروبەر کار دەکات.
بەشێکی زۆر لەم نوخبە سیاسییە تا ئێستاش سەرکردایەتییی گرووپ و هێزی میلیشیایی دەکەن و ئامادەش نین چەکی ئەو میلیشیایانە تەسلیمی حکوومەت بکەن، بۆیە کاتێک فشاریان لەسەر دروست دەبێت یان خواستەکانیان بەدی نایەت، لە پۆست و مەکاسبی حکوومی ئەوە بە رێگای ئەو گرووپ و میلیشیایانەوە ئاژاوە دەنێنەوە یان فشار دروست دەکەن.
بەشێکی زۆر لە نوخبەی سیاسیی ئێراق، بە شێوەیەکی خراپ لە گەندەڵیی ئابووری و ئیدارییەوە تێوە گلاون، وەک تاک و وەک گرووپ و دامەزراوەی حزبییش، هەندێک لەو سەرکردە سیاسییانەی ئێراق دەستێکی باڵایان هەیە لە تاڵانکردنی سامانی ئێراقدا بە ئاشکرا و حساب بۆ یاسا و لێپرسینەوەش ناکەن. هەروەها زۆر لەم نوخبە سیاسییە دەستبەرداری دەسەڵات نابن، بەتایبەتی لەناو حزبەکانی خۆیاندا و لەوێشەوە تەحەکوم بە نەخشەی سیاسی و حوکمڕانیەوە دەکەن لە ئێراقدا، ئەمەش پێچەوانەی وڵاتە دیموکراتیەکانە کە نوخبەکان دێن و دەڕۆن.
ئەم نوخبەیە نەیتوانی بە شێوەیەکی عادیلانە سەروەت و داهاتی ئێراق بەسەر ناوچە و پێکهاتەکانی ئێراقدا دابەش بکات و پڕۆژەی خزمەتگوزاری دروست بكات و لە هەموو بوارەكاندا وڵات ئاوەدان بكاتەوە، بۆیە تا ئیستاش ئەوە گەورەترین کێشەیە لەم وڵاتەدا کە چارەسەر نەکراوە. ئەمانە بەشێکن لە رۆڵی نێگەتیڤی دەستەبژێری سیاسی لە ئێراقدا.
دوای روونكردنەوەی ئەم راستییانەی سەرەوە، ئێستا پرسیاری گرنگ ئەمەیە: ئومێدێک هەیە کە رۆژێک لە رۆژان نوخبەیەکی سیاسی بێن و ئەم وڵاتە لە قۆناغی ئینتیقالیەوە بگەیەننە قۆناغی جێگیری حوکمڕانی دیموکراتی و فیدراڵی و فرەیی وەك ئەوەی لە دەستوورەكەیدا هاتووە کە تێیدا هەموو پێکهاتەکان مافیان پارێزراو و دابینکراو بێت و بگەن بە خۆشگوزەرانی.
