ڕەنگە هاوردەی وزەی ئێراق لە ئێرانەوە کۆتایی پێبێت

ڕەنگە ئێراق لە ماوەی ٣ ساڵدا کۆتایی بە هاوردەکردنی گاز و کارەبا لە ئێرانەوە بهێنێت.

ئێراق لە ڕابردوودا نزیکەی لەسەدا ٤٠ی پێویستییەکانی دەسەڵات وابەستەی ئێران بووە.

ئێراق بڕیارە گازی پەیوەندیدار لە کێڵگە نەوتییەکانیەوە بگرێت بۆ بەرهەمهێنانی کارەبا و لە هەمان کاتدا شێوازەکانی سووتاندنی کارەبا کەمدەکاتەوە.

ڕاگەیاندنی ئەم دواییەی ئێراق بۆ کۆتایی هێنان بە هاوردەکردنی غاز لە ماوەی سێ ساڵی داهاتوودا، بە وردی لەلایەن واشنتۆنەوە چاودێری دەکرێت، چونکە بە مانای کۆتایی هاتنی پشتبەستنی درێژخایەنی ئێراق بە ئێران بۆ دابینکردنی غازیش دێت. لەم چوارچێوەیەدا، کاتێک شەڕی ئەمریکا و ئێراق لە ساڵی ٢٠١١ کۆتایی هات، واشنتۆن ویستی ئەو ئەگەرە بە کراوەیی بهێڵێتەوە کە بتوانێت کاریگەری خۆی لە سەرانسەری وڵاتدا بنیات بنێتەوە، هەرچەندە بە شێوەیەکی وردتر لەوەی پێشتر ڕوویدا. بەشێکی ئەمە دەبوو لەڕێگەی مامەڵەکردن لە بنەڕەتدا وەک قەرزدەری دوا ڕێگەی ئێراق، پێدانی پارە بە هەر سەرۆکوەزیرانی نوێی ئێراق کە ساڵانە بە شێوەیەکی ڕێکوپێک دەهات و داوای دەکرد. بەشەکەی تر هەوڵی ئەوە بوو کە ڕێگە بدات بە وردە وردە لە شیربڕین لە پشتبەستنی ئێراق بە ئێران بۆ دابینکردنی غاز و کارەبا – ئێراق لە مێژوودا نزیکەی لەسەدا ٤٠ی پێویستییەکانی کارەبا پشت بە ئێران بەستووە.

کێشەی پلانی ئەمریکا تا ئێستا ئەوە بووە کە بەغدا و تاران هەمیشە بە تەواوی زانیویانە واشنتۆن لە چیدا بووە و هەر لە سەرەتاوە دەستکاریی کردووە. ئەمەش دیارترینیان لە دەستەبەرکردنی لێخۆشبوونەکان لە ئەمریکاوە بۆ ئێراق بۆ بەردەوامبوون لە هاوردەکردنی گاز و کارەبا لە ئێرانەوە ئەنجامدرا. ئەم دەستبەرداربوونانە تەنانەت دوای ئەوەی ئەمریکا سزاکانی بەسەر وڵاتانی دیکەدا سەپاندەوە بەهۆی بەردەوامبوون لە مامەڵەکردن لەگەڵ ئێران دوای ئەوەی واشنتۆن لە پلانی کاری تۆکمەی هاوبەش (‘JCPOA’) لە مانگی ئایاری ٢٠١٨ کشایەوە.

شێوازی ئێراق بەم شێوەیە بوو، و هەرواش دەمێنێتەوە: هەرکەسێک لەو ساڵەدا سەرۆکوەزیرانی ئێراق بێت، دەچێتە واشنتۆن (بەزۆری لە هاویندا، بەو پێیەی ئێراقییەکان کەشوهەوای واشنتۆنیان پێ باشترە لەو ماوەیەدا) بۆ ئەوەی داوای بڕە پارەیەکی زۆر بکات بۆ ئەوەی کەفالەت بکات بودجەی ئێراق. بودجە پێویستی بە ڕزگارکردنە – سەرەڕای ئەو سەرچاوە زەبەلاحانەی نەوت و گاز کە ئێراق هەیەتی – بە شێوەیەکی بنەڕەتی بەهۆی گەندەڵییە ئیندێمیکەکانەوە له‌ وڵاته‌كه‌دا. لە بەرامبەر ڕزگارکردنی بودجە و پێدانی دەستبەرداربوونێکی دیکەی ‘کورتخایەن’ بۆ هاوردەکردنی وزە لە ئێرانەوە، سەرۆکوەزیرانی ئێستای ئێراق بەڵێن بە سەرۆک کۆماری ئەمریکا دەدات کە ئێراق وردە وردە لە بەکارهێنانی هاوردەکردنی وزەی ئێران بۆ تۆڕی کارەبای خۆی ڕابگرێت، ئەمەش وەک بەشێک لە… دەستپێشخەرییەکی فراوانتر بۆ کەمکردنەوەی دەسەڵاتی بریکارە سیاسی و ئابووری و سەربازییەکانی ئێران لە ئێراقدا. پاشان ئەمریکا ملیارەها دۆلاری دیکە دەدات بە ئێراق بۆ ئەوەی بودجەکەی بە کەفالەت وەربگرێت و هەروەها لێخۆشبوونێکی دیکەی پێدەدات بۆ هاوردەکردنی غاز و کارەبای ئێرانی بۆ ماوەیەکی دیاریکراو (لە ٣٠ ڕۆژەوە بەرەو سەرەوە). پاشان ئێراقییەکان پارەکە بانکی دەکەن و بەردەوامن لە هاوردەکردنی پێداویستییەکانی وزەی ئێرانی وەک پێشتر، ئەگەر زیاتریش نەبێت.

ئەم ‘بالێیەی بەغدا’، وەک سەرچاوەیەک لە ئیدارەی سەرۆکایەتی پێشووی ئەمریکا ناوی دەبرد، لە سەردەمی مستەفا ئەلکادیمی زۆر نەرم و نیان، خەیاڵیترین هەنگاوەکانی خۆی بینی. ئەو سەمای ئاسایی لەگەڵ ئەمریکادا هێندە باش سەمای کردبوو کە لە مانگی ئایاری ٢٠٢٠ واشنتۆن پارەی زیاتری پێدا لە پێشوو و درێژترین لێخۆشبوون کە تا ئێستا دراوە – ١٢٠ ڕۆژ – بۆ ئەوەی بەردەوام بێت لە هاوردەکردنی غاز و کارەبا لە ئێرانەوە. کاتێک پارەکە خرایە بانکی و ئەلکازیمی بە سەلامەتی گەڕایەوە سەر خاکی خۆی، ئێراق گرێبەستێکی دوو ساڵەی واژۆ کرد – درێژترین گرێبەستە تا ئێستا – لەگەڵ ئێران بۆ ئەوەی بەردەوام بێت لە هاوردەکردنی غاز و کارەبای لێ.

ئەمریکا چەندین سیفەتی جوانی هەیە بەڵام یەکێک لەوانە لێبوردەیی نییە کاتێک وا لێدەکرێت گەمژە دەربکەوێت، بۆیە دوای ئەوەی ڕێککەوتنی نوێی دابینکردنی غاز و کارەبا لە نێوان ئێراق و ئێران واژۆکرا،

لە واقیعدا ئێراق دەتوانێت تاڕادەیەک بە ئاسانی کۆتایی بە پشتبەستن بە گاز بە ئێران بهێنێت ئەگەر بەڕاستی بیەوێت. یەدەگی غازی سروشتی سەلمێنراوی ئێراق کۆی گشتی نزیکەی ١٣١ تریلیۆن پێ سێجایە (Tcf) کە ١٢هەمین گەورەترینە لە جیهاندا و ڕەنگە زۆر زیاتریش هەبێت چونکە ڕێژەی گەڕان بەدوای یەدەگی غازدا هاوتای نەوت نەبووە. زۆربەی یەدەگی غازی سروشتی ئێراق پەیوەستە بە نەوتی کێڵگە نەوتییە گەورەکانی باشووری وڵاتەوە و ناوبەناو هەنگاوی هاندەرانە هەبووە بۆ گرتنی ئەم گازە، نەک تەنها بە سووتاندنی لە بیرە نەوتییەکان. بۆ نموونە، بەغدا واژۆی لەسەر دەستپێشخەریی نەتەوە یەکگرتووەکان و بانکی جیهانی ‘سفر ڕۆتینی سووتاندن’ کرد – کە ئامانج لێی کۆتاییهێنانە تا ساڵی ٢٠٣٠ کۆتاییهێنان بە سووتاندنی ڕۆتینی ئەو غازەی کە لە کاتی کونکردنی نەوتدا بەرهەم دەهێنرێت. لەو کاتەدا ئێراق دووەم گەورەترین بڕی غازی لە جیهاندا (دوای ڕووسیا) هەڵگیرساند – نزیکەی ١٧. 37 ملیار مەتر سێجا (bcm). لە دەوروبەری هەمان کاتدا وەزارەتی نەوتی ئێراق ڕایگەیاند کە گرێبەستێکی لەگەڵ کۆمپانیای زەبەلاحی ئەندازیاریی ئەمریکی بەیکەر هیوز واژۆ کردووە بۆ گرتنی غازی پەیوەست بە نەوتی کێڵگە نەوتییەکانی غەراف و ناسریە.

قۆناغی یەکەمی پلانی نەسیریە کە بۆ غەرەف هاوشێوە دەبێت، بریتی دەبێت لە گیراوەیەکی پێشکەوتووی پرۆسێسکردنی غازی مۆدیۆلار کە لە کۆمەڵگەی گازی سروشتی یەکگرتوو لە ناسریە جێگیر دەکرێت بۆ ئاوچنیانی و پاڵەپەستۆکردنی گازی بڵێسە بۆ بەرهەمهێنانی زیاتر لە 100 ملیۆن پێ سێجا ستانداردی غاز بۆ هەر… (mmscf/d) لە غاز. قۆناغی دووەم بریتی دەبێت لە فراوانکردنی کارگەی ناسیریا بۆ ئەوەی ببێتە دامەزراوەیەکی تەواوەتی شلەی غازی سروشتی (NGL) کە 200 ملم سیف/ڕۆژ غازی وشک و غازی شل و کۆندێنسێت وەربگرێتەوە. هەموو ئەم بەرهەمە دەچێتە کەرتی بەرهەمهێنانی کارەبای ناوخۆیی، بەیکەر هیوز پێشتر ڕایگەیاندبوو کە چارەسەرکردنی غازی سووتاوی ئەم دوو کێڵگەیە ڕێگە دەدات بە دابینکردنی ٤٠٠ مێگاوات کارەبا بۆ تۆڕی ئێراق. پڕۆژەکە ئەگەر ڕێگەی پێبدرێت بەیکەر هیوز تەنها دەستی پێبکات، نزیکەی ٣٠ مانگی دەویست تا جێبەجێ بکرێت.

پاشان دەتوانرا هاوکارییەکان پەرەپێبدرێت لەگەڵ تاکە پڕۆژەی گەورەی غاز کە لە ماوەی ساڵانی ڕابردوودا پێشکەوتنی بەرچاوی لە ئێراقدا بەدەستهێناوە، ئەویش پڕۆژەی کۆمپانیای بەسرە غاز (BGC)، کە لەلایەن کۆمپانیای زەبەلاحی نەوت و غازی بەریتانی، شێڵ، کە خاوەنی 44%ی پشکەکانی لە وەبەرهێناندایە، پەرەپێبدرێت. BGC بە تایبەتی بۆ ئەوە دانرابوو کە ئێراق بتوانێت سەربەخۆیی وزەی خۆی زیاد بکات و هەمەچەشنکردنی ئابووری بەدەستبهێنێت بە گرتنی غازی ئێستای سووتاو لە کێڵگەکانی ڕومەیلە و قورنەی ڕۆژئاوا 1 و زوبەیر لە قۆناغی یەکەمدا. تا ساڵی 2019/2020، کۆمپانیای BGC گەیشتبووە لوتکەی ڕێژەی بەرهەمهێنانی 1,035 mmscf/d، کە بەرزترینە لە مێژووی ئێراقدا و غازی بەس بوو بۆ بەرهەمهێنانی نزیکەی 3.5 گیگاوات کارەبا – کە بەشی ئەوە دەکات سێ ملیۆن ماڵ کارەبا بدات. هەروەها کۆمپانیای BGC بەرپرسیارە لە دابینکردنی نزیکەی لەسەدا ٧٠ی غازی شل لە ئێراق و بەرزکردنەوەی تواناکانی هەناردەکردنی ئێراق،

سەرچاوە: ئۆیڵ پرایس نیوز