“حكومەتی ئێراق لەنێوان شەڕی لایەنە كوردییەكان و گفتوگۆكان لەگەڵیان”
لەكاتێكدا حكومەتی ئێراق سەرقاڵی ڕاگواستنی ناوچەو گوندە سەرسنوورییەكانی بوو لەگەڵ (دوو)ی دەوڵەتی (ئێران-توركیا)، لەهەمانكاتدا پەیوەندییەكانی لەگەڵ هەردوو دەوڵەتی هاوسێی و وڵاتانی عەرەبی و ئیسلامی بەهێزتر ئەكرد. بەو حاڵەشەوە شەری هێزە كوردییەكانی ناوچە سنوورییەكان ئەكرد و بەرپەرچی هەر شاڵاو و كردەیەكی چەكداری ئەدایەوە، كە لەلایەن هێزە كوردییەكانەوە ئەكرایە سەر هێزەكانی. لەو دۆخەشدا هەر جارە و مامەڵەی لەگەڵ هێزێكی سیاسی كوردی ئەكرد، تا بە ڕاكیشانی هێزێك بۆ لای خۆی، لە هێزەكەی دیكە بدات. بۆ ئەو مەبەستەش سوودی لەو كەسایەتییە كوردییانە بینی، كە دوای شكستی شۆرشی ئەیلول، بۆ لای خۆی گەڕانەوەو وازیان لە خزمەتكردن و درێژەدان بە پشتیوانیكردنی شۆڕشی كورد هێنا. بەهۆی ئەوانیشەوەو لەرێگای هەردوو دەزگای موخابەرات (هەواڵگری)و ئەمن (ئاسایش)، نامەی نیەت پاكی حكومەتی ئێراقی بۆ سەرانی (پارتی، یەكێتی، سۆسیالیست، شیوعی) و هێزەكانی تر نارد و بەلێنی پێدان، چارەسەری كیشەكانیان بە گفتوگۆ بكات. لەم بوارەشدا نامەی بۆ (مەسعود بارزانی) وەك سەرۆكی پارتی دیموكراتی كوردستان و (ئیدریس بارزانی) برای نارد. هەروەها نامەشی بۆ (جەلال تاڵەبانی) سكرتێری گشتی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان و (ڕەسول مامەند) سكرتێری حیزبی سوسیالیستی كوردستان و (عەزیز موحەممەد) سكرتێری حیزبی شیوعی ئێراقی نارد. نێردەی نامەكانیش لە (دكتۆر نوری تاڵەبانی، فوئاد عارف، عەبدولوەهاب ئەتروشی)و نزیكەكانی ئەوان و چەند كەسایەتییەكی كوردی تر پێكهات.
جیاواز لەوەش، دۆخی ئەو حیزبانەش بەهۆی شەڕی یەكترو پیلان و سیاسەتی بەعس و هەژموونی دەسەڵاتی لە ناوچە كوردنشینەكان، كاری ئەوانی سەختتر كرد بوو، بۆیە ئەوانیش لە درەفەتێك ئەگەڕان، لە رێگای كەسایەتییە نزیكەكانی خۆیانەوە لەنێو شارەكان، پەیوەندی بە حكومەتی ئێراقەوە بكەن و قۆناغێك لە دانوستان بهێننە پێشەوە. ئەو دانوستانانەی لەنێوان حكومەتی ئێڕاق و هێز و لایەنە سیاسییە كوردییەكان لەنێوان ساڵانی (1978-1980) ئەنجامدران، بێ ئەنجام مان. هەر لە سەرەتاشەوە دیار بوو بێ ئەنجام دەبێت. هۆیەكانیش زۆر دیار بوون. لەلایەك كاركتەری سەرەكی دەستپێكردنی ئەو دانوستانانە، هەردوو دەزگای موخابەرات و ئەمنی ئیڕاق بوون. ئەوانیش تەنیا ئامانجیان لێدانی كورد و هێزە كوردییەكان و شۆڕشەكەیان بوو، نەوەك خزمەتكردن بە كورد و ئەو لایەنانە و سەركەوتنیان. ئەمەو ئەو كەسایەتیانەش بۆ ئەو نێوەندگیرییە دانرابوون، لەژێر دەسەڵات و هەژموونی حكومەتی ئێراقدا بوون، بۆیە هەر لە سەرەتاوە دیاربوو، دانوستانەكان بێ ئەنجام دەبەن.
لەلایەكی دیكەوە نابێت ئەوەش نایدە بگرین، كە ئەو كەسانەی بوونە نێوندگیری نێوان حكومەتی ئێراق و هێزە كوردییەكان، ئەگەر واقیعەكەیان بە كەسی یەكەمی هێزە كوردییەكان گەیاندبێت، ئەوەبووە، كە حكومەتی ئێراق یارییەكی سیاسیان پێدەكات! خۆ ئەگەر هێز و دەسەڵاتی حكومەتی ئێراقیشیان بە سەرانی كورد گەیاندبێت، ئەوا لەوە ئاگاداریان كردونەتەوە، كە شەڕكردن لە چیاكان ئەنجامی نابێت و حكومەت و پارتی بەعسی فەرمانڕەوا بەو چەند سەد پێشمەرگەیە و بە چەكی كڵانیشكۆف و ئاربی جی، ناڕوخێت. هەربۆیە لە هەردوو بارەكەدا، بە قازانجی حكومەتی ئێراق گەڕابوو. ئامانجێكی تری ئەو دانوستانانە بۆ حكومەتی ئێراق ئەوە بوو، كە بەهۆی ئەو دانووستانانە، پێگەی سەرەكی و بارەگا لاوەكییەكانی ئەو هێزە كوردییانە و رێكخستنەكانی ناوشاریان ئاشكرابوون. هەروەها دەستی دامەزراوە ئەمنییەكانی حكومەتی ئێراقیش گەیشتە هێزو تواناو زانیاری ووردی لایەنە كوردییەكان و هاوكار و پشتیوانەكانیان لە كۆی شارەكانی ناوچەی ئۆتۆنۆم و ناوچە و شارەكانی دیكەی ئێراق. لە كۆی هەموو ئەو هەوڵانەش بۆ دانوستان لەنێوان حكومەتی ئێراق و سەركردایەتی كاتی پارتی، تا بە دانوستان لەگەڵ (حیزبی سۆسیالیستی كوردستان و یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان و حیزبی شیوعی ئێراق) دەگات، هەر بە شكست كۆتایی هات.
ماوەتە بلێین؛ ئەوەی لە دۆخی دوای شكستی شۆڕشی ئەیلول سوودی بینی، حكومەتی ئێراق بوو. ئەوەشی زیانی لێكرد، سەرجەم هێز و لایەنە سیاسییە كوردییەكان بوون بەبێ جیاوازی. ئەمەو جگە لەوەی شێوازی دانوستانی حكومەتی ئێراق لەگەڵ ئەو هێزە كوردییانە بەجیا، بە زیانی ناوخۆیی لایەنە كوردییەكان تەواو بوو. هۆیەكەش ئەوەبوو، هەریەك لەو هێزانەی چوونە دانووستان لەگەڵ حكومەتی ئێراق، لەلایەن ئەوانەی دانووستانیان ڕەتكردەوە، بە (خائین و خۆفرۆش) تۆمەتبار كران. تەنانەت سەدان ناوی نەشیاو و ڕەخنەی تووندیان ئاراستە كرا. بە ئاستێك چەندە حكومەتی ئێراق لەو سیاسەتەی سەركەوتنی بەدەست هێناو بۆ ماوەیەك لایەن لە دوای لایەنی كوردی ناسی، شەڕی ناوخۆیی ئەوانیشی تووندتر كردەوەو توندتر كەوتنە گیانی یەك. بە ئاستێك كۆی كۆمەڵگای كوردییان لە شاخ و شار بۆ دەیان بەرەی دژ بە یەك دابەشكرد، كە دواتر كاریگەرییەكانی لەسەر كۆی كۆمەڵگای كوردی و بزووتنەوەی رزگاریخوازی كوردی، خراپ كەوتنەوە.
