“چەسپاندنی پایەکانی هەژموونی میلیشیا ئێراقییهكان لەسەر پرۆسەی سیاسیدا”
“دەستپێك”
لە سەرەتای سەرهەڵدانی شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران لە ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦، میلیشیا ئێراقییەکان هەوڵیان داوە هاوتەریبی تەواویان لەگەڵ پێداویستییەکانی “سوپای پاسداران” و ستراتیژی شەڕی پێشوەختە پلان بۆ داڕێژراوی خۆیان بسەلمێنن، هەروەها ڕۆڵی تایبەتی قۆڵی ئێراق لە میحوەری ناوچەیی ئێراندا، لەوانە هێرشکردنە سەر وڵاتانی دراوسێی ئێراق و هەڕەشەکردن لە ڕووبەڕووبوونەوەی زەمینی. بەڵام لە مەودایەکی تردا، هەوڵیاندا ئەو هەڵکشانە سەربازییە بقۆزنەوە بۆ چەسپاندنی هەندێک واقیعی سیاسی ناوخۆیی و پەرەپێدانی هەژموونی ئەمنی خۆیان، لەگەڵ ئەنجامدانی ڕێککەوتن/تێگەیشتن بە سروشتێکی کاتی بە ئامانجی هەوڵدان بۆ ڕێکخستنی سەنگەر یان سەلماندنی هێزی خۆیان لە قۆناغێکی دانوستاندن لە داهاتوودا لەگەڵ لایەنی ئەمریکی لە ئێراق. ئەم شیکارییە تیشک دەخاتە سەر ڕۆڵی میلیشیا ئێراقییەکان و کاریگەرییەکانییان لە چوارچێوەی شەڕی ئێستادا و پێشبینی پێشهاتە ئەگەرییەکانی داهاتوو دەکات لە چالاکییەکانیاندا لە پێوەندی لەگەڵ پێشهاتەکان و ڕێڕەوەکانی ئەم شەڕەدا.
“میلیشیا ئێراقییەکان لە ستراتیژییەتی ئێراندا”
ئاڵۆزیی ڕووداوەکانی ئێراق بەگشتی و شیعەکان بەتایبەتی، لەماوەی دوو دەیەی ڕابردوودا بووەتە هۆی دروستبوونی میلیشیا لە ئێراق لەلایەن سپای پاسدارانی ئێرانەوە بەشێوەیەکی جیاواز لە هاوتا ناوچەییەکانیان. ئەمەش لە هەمەچەشنییان و چەندین پسپۆڕی و سەرکردایەتی ڕەنگ دەداتەوە. ئەم واقیعە بە هۆی سەختی بەڕێوەبردنی ئەو میلیشیایانە و کۆنترۆڵکردنی ململانێ و ناکۆکی ناوخۆییەکانیان، تەحەدای بۆ پڕۆژەی ئێران دروست کردووە. ئەمەش پێویستی بە ئامادەبوونی سەرپەرشتیارانی ڕاستەوخۆی ئێرانی هەیە، بەتایبەتی دوای کۆچی دوایی قاسم سولەیمانی (فەرماندەی پێشووی سوپای قودس) و حەسەن نەسروڵڵا (ئەمینداری گشتی پێشووی حیزبوڵڵای لوبنانی) کە ڕۆڵی سەرەکییان لە هەماهەنگی و ڕێکخستنی کارەکانی کوتلە جیاوازەکاندا هەبووە. لە لایەکی ترەوە واقیعی میلیشیاکان بەشدارییان کردووە لە بەهێزکردنی هەژموونی بەردەوامی ئێران بەسەر ئێراقدا لە ڕێگەی تۆڕە چەکدارەکانەوە کە دەتوانرێت ڕۆڵەکانیان دابەش بکرێت بۆ بەڕێوەبردنی شەڕێکی فرە ئاست لەسەر ئایندەی ئێراق و کاریگەری ئێران، جا چ لەگەڵ لایەنی ئەمریکی و دیدگا ناوچەییە دژبەرەکان و پێکهاتە کۆمەڵایەتییە جیاوازەکانی ناوخۆ، یان لەگەڵ هەندێک مەیلی شیعە کە چەمکی دەوڵەتی مەزهەبی لەسەر حیسابی دەوڵەت دەگرنەبەر.
“ستراتیژییەتی بەڕێوەبردنی دۆخی ئێراق لەلایەن میلیشیاکانەوە”
لەگەڵ هەڵگیرسانی شەڕی ئەم دواییە، ئەم تێڕوانینانە هاتنە ئاراوە، لە کاتێکدا تاران هەوڵی بەستنەوەی بریکارەکانی ناوچەیی و فراوانکردنی بازنەی ململانێیەکانی بە شێوەیەکی کۆنترۆڵکراو، لە هەمان کاتدا ناکۆکی نێوان گرووپە میلیشیا ئێراقییەکان لە ژێر فشار و هێرشەکانی ئەمریکادا بەڕێوەبرد. تایبەتمەندییە گشتییەکانی ڕۆڵی میلیشیاکان و بەڕێوەبردنی ئێرانیان لە کاتی شەڕی ئەم دواییەدا بەم شێوەیە دەبینین:-
- سەرەتا شانەی فەرماندەیی سوپای پاسدارانی ئێران کە سەرپەرشتی ئۆپەراسیۆنی میلیشیا جۆراوجۆرەکانی ئێراق دەکات، بۆ یەکەمجار ئاشکرا بوو. ئەم شانەیە لە هێرشێکی ئاسمانی وردی ئەمریکیدا کرایە ئامانج بۆ سەر بارەگایەک کە وەک ناوەندێکی سەرەکی فەرماندەیی لە ناوچەی جادریە لە بەغدا لە ١٧ی ئازاردا بەکاردەهێنرا. نهێنی ئێران و ئێراقی لە دەوری ئەو کەسانەی لەم مانگرتنەدا کراونەتە ئامانج، ڕەنگدانەوەی گرنگی ئەم شانەیە.
- هەفتە سەرەتاییەکانی شەڕ نیشانی دا کە کەتائیب حزبوڵڵای لوبنان جێی متمانەترین میلیشیا بوو بۆ ئێران، ئەم ڕاستییەیە کە بە هۆی سروشتی ئۆپەراسیۆنەکانی ئەمریکا لە دژی کەمپ و پێگەکانی، هەروەها لەناوبردنی سەرکردەکانی، دیارترینیان ئەبو عەلی ئەلعەسەری، کە لە ناوەڕاستی مانگی ئازاری ٢٠٢٦ لە هێرشێکی ئاسمانی ئەمریکادا کوژرانی ڕاگەیەندرا.
- پێشهاتەکانی شەڕ دەریخست کە توانای سەربازی میلیشیا ئێراقییەکان لەوە زیاترە کە پێشبینی دەکرا. ئۆپەراسیۆنەکانی ئەم دواییەیان، چ لە هەرێمی کوردستان یان دژی باڵیۆزخانەی ئەمریکا و هەندێک دامەزراوە سەربازییەکان، بە شێوەیەکی سەرنجڕاکێش ورد بوون، ئەمەش ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە میلیشیاکان بەم دواییە سیستەمی چەکی نوێیان دەستکەوتووە، بەتایبەتی فڕۆکەی بێفڕۆکەوان و مووشەک.
- لە هەر حاڵەتێکدا، شەڕەکە لاوازیی ئاسایشی ئێراقی بۆ ئەو گرووپانەی ئێران پاڵپشتییان دەکرد، ئاشکرا کرد، کە بە ئازادی جووڵەیان دەکرد و ئۆپەراسیۆنی بەرفراوان و وردیان ئەنجام دەدا سەرەڕای هێرشی ئاسمانی ڕۆژانەی ئەمریکا بۆ سەریان. جگە لەوەش بارودۆخی سیاسی بەر ئەو میلیشیایانە کەوت، کە دوای فراوانکردنی ئامادەیی خۆیان لە پەرلەمان (زیاتر لە 80 کورسی پەرلەمانی)، فشارەکانیان بۆ سەر هێزە سیاسییە جیاوازەکان چڕترکردەوە، هەروەها لە هەڕەشەکردن لەوەی هیچ سەرۆکوەزیرانی نوێ “بەبێ ڕەزامەندی ئەوان” دانەمەزرێنرێت.
- شەڕەکە دووپاتی کردەوە کە هەوڵی دابڕان لە نێوان گرووپەکانی حەشدی شەعبی، وەک دامەزراوەیەکی فەرمی ئەمنی، و کوتلە چەکدارەکان دابمەزرێنێت، ئەوەندە یەکگرتوو نەبووە کە لایەنی ئەمریکی نەتوانێت زنجیرەیەک ئۆپەراسیۆن دژی بارەگاکانی حەشدی شەعبی دەستپێبکات، لە ئەنجامدا دەیان ئەندامیان لە بوارە جیاجیاکاندا کوژران و برینداربوون. ئەمەش لە بەرامبەردا کاریگەری لەسەر سروشتی پەیوەندییەکانی داهاتووی ئەمریکا لەگەڵ دووبەرەکیی حەشدی شەعبی -فراکسیۆنەکان و ئەگەری بەردەوامبوون لەگەڵ ئەم دووبەرەکییە هەیە.
لە دوای کۆتایی هاتنی شەڕی دوانزە ڕۆژە لە ناوەڕاستی مانگی حوزەیرانی ساڵی ڕابردوو (٢٠٢٥)دا، میلیشیا ئێراقییەکان هەوڵیان داوە دامەزراوە سەربازییەکان بکەنە ئامانج کە دەتوانرێت لە سیناریۆی ڕووبەڕووبوونەوەی ئێران و ئەمریکادا بەکاربهێنرێن، لە کاتێکدا ئێران، ئێراق وەک گۆڕەپانی سەرەکی بۆ ئەم جۆرە سیناریۆیانە ئامادە دەکات. هەر لە سەرەتای شەڕی ئێستاوە میلیشیاکان بەردەوام بوون لەوەی کە لە کۆتا ڕۆژی شەڕی پێشوودا دەستیان پێکردبوو بە بۆردومانکردنی سیستەمی بەرگری ئاسمانی ئێراق و دامەزراوەکانی ڕادار، لەسەر بنەمای ئەو گریمانەیەی کە دەتوانرێت ئەمانە لە دژی ئەوان بەکاربهێنرێن.
“بەئامانج گرتنی بەرژەوەندییەکانی ئەمریکا لەلایەن میلیشیاکانەوە”
لەگەڵ بۆردومانی چڕ و ڕۆژانەی باڵیۆزخانەی ئەمریکا لە بەغدا و کونسوڵخانەی ئەمریکا لە هەولێر و هۆتێل ئەلڕەشید کە چەندین باڵیۆزخانەی عەرەبی و ئەوروپای تێدایە. هەروەها هێرشەکان سیستەمی بەرگری ئاسمانی ئەمریکایان کردە ئامانج کە بۆ پاراستنی ناوچەی سەوز کە بە قورسی قەڵاچۆ کراوە و باڵەخانە سەرەکییە حکومییەکانی تێدایە و سیستەمەکانی دیکەش لە بنکەی ئاسمانی ئەمریکا لە هەولێر جێگیرکراون. وردبینی و کاریگەری ئەو هێرشانە سەرنجڕاکێش بوو، ناتۆی ناچارکرد ئەرکەکەی لە بەغدا چۆڵ بکات، لەکاتێکدا سوپای ئەمریکا زۆرینەی هێزەکانی کە مابوونەوە بۆ کەمپێك کشاندەوە کە دەکەوێتە ناو فڕۆکەخانەی بەغداد، بۆ مەبەستی پشتیوانی و پاراستن. ئەم زنجیرە هێرشە هاوکات بوو لەگەڵ دووبارە بەئامانجکردنی کۆمپانیا و دامەزراوە نەوتییەکان لە میسان، بەسرە، هەولێر و سلێمانی، هەروەها فڕۆکەخانەکانی بەغدا و هەولێر، کەمپەکانی پێشمەرگەی کوردستان و، بارەگاکانی گروپە ئۆپۆزسیۆنە کوردەکانی ئێران لە ناوچە جیاجیاکانی هەرێمی کوردستان. مەترسیدارترین پێشهات هێرشی میلیشیاکان بوو بۆ سەر کوەیت و ئوردن و هەروەها بنکەکانی لە سوریا، بە مووشەک و فڕۆکەی بێفڕۆکەوان، ئەمەش بووە هۆی ئەوەی هەڵوێستی کەنداو و ئوردنیان هەبێت و داوای لە ئێراق کرد دەستبەجێ ئەو هێرشانە بوەستێنێت، کە لەلایەن گرووپە چەکدارەکانی ئێراقەوە ئەنجام درا.
“حکومەتی ئێراق لە نێوان ئەمریکییەکان و میلیشیاکان”
بۆردومانکردنی بارەگای سوپای پاسدارانی ئێران لە ناحیەی جادریەی بەغدا لەلایەن سوپای ئەمریکاوە کە بەهەمان شێوە کوژران و برینداربوونی چەند سەرکردەیەکی گرووپە چەکدارەکانی ئێراقی لێکەوتەوە، بە پێشهاتێکی سەرەکی هەژمار کرا. بووە هۆی گفتوگۆکردن لە ناوخۆی ئێراق سەبارەت بە هەوڵەکانی نێوەندگیری لەلایەن حکومەت و هێزە سیاسییە شیعەکانەوە لە نێوان میلیشیاکان و ئەمریکا. لەڕاستیدا، لە 18ی ئازاردا، کەتائیبی حیزبوڵڵای ئێراقی، وەستاندنی هێرشەکانی بۆ ماوەی پێنج ڕۆژ ڕاگەیاند، بەتایبەتی دژی باڵیۆزخانەی ئەمریکا، کە دواتر درێژکرایەوە (تا سەرەتای مانگی نیسان). ئەمەش بەشێک بوو لە ڕێککەوتنێکی بەرفراوانتر بۆ ڕاگرتنی سەرجەم ئۆپەراسیۆنەکان، کە لەگەڵ قسەی فەرمی ئێراندا یەکدەگرێتەوە، بەڵام بە تایبەتی پەیوەست بوو بە وەستاندنی هێرشە ئاسمانییەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ناوچەکانی باشووری بەیروت لە لوبنان. هەرچەندە ئەمەریکا وردەکاری ڕێککەوتنەکەی ئاشکرا نەکردووە، بەڵام وردەکاری ئۆپەراسیۆنەکان لە ماوەی دە ڕۆژی دوای تەقینەوەکەی جادریە، وەستانی هێرشەکانی سەر باڵیۆزخانەی ئەمریکا لە بەغدای ئاشکرا کرد. ئەمەش هاوکات بوو لەگەڵ وەستاندنی بەئامانجگرتنی سەرکردە سەرەکییەکانی ناو میلیشیاکانی حەشدی شەعبی لە ناوخۆی ئێراق لەلایەن ئەمریکاوە، لەکاتێکدا ئۆپەراسیۆنەکانی دیکەی بۆردومانکردن بۆ سەر کەمپەکان و کۆگاکانی چەک بەردەوام بوو. لە کاتێکدا هیچ زانیارییەکی پشتڕاستکراوە سەبارەت بە سروشتی ئەو بارودۆخ و فشارانەی کە بووە هۆی ئەم لێکتێگەیشتنە لە نێوان شەڕی بەردەوامدا نییە، سەرچاوە ئاگادارەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە سوپای ئەمریکا پەرەسەندنێکی لە شێوازی هێرشەکانی میلیشیاکاندا بەدیکردووە، چ لە وردبینی و چ لە هێزی وێرانکەردا. مووشەک و فڕۆکەی بێفڕۆکەوان لە قوڵایی ناو کۆمەڵگەی باڵیۆزخانەی ئەمریکادا کەوتوونەتە خوارەوە، کە بە دوو تۆڕی سیستەمی بەرگری ئاسمانی (سی ڕامی) پێشکەوتوو پارێزراوە و یەکێکیان پێشتر لەناوچووە.
ئەم تێگەیشتنە ڕەنگدانەوەی دوودڵی لایەنی ئەمریکییە لەم قۆناغەدا بۆ کشانەوەی ئامادەیی دیپلۆماسی خۆی لە بەغدا کە لە ئێستادا بە نوێنەرایەتی جۆشوا هاریس ڕاوێژکاری کاروبارەکان دەکرێت، سەرەڕای چۆڵکردنی باڵیۆزخانە و بارەگا و ناوەندەکانی فەرماندەیی و نوێنەرایەتییە سەربازی و مەدەنییەکانی دیکە کە پەیوەستن بە باڵیۆزخانەی ئەمریکاوە. ئەمەش ڕەنگە لە پێویستی واشنتۆنەوە سەرچاوەی گرتبێت بۆ پاراستنی لێکتێگەیشتنەکانی لە چوارچێوەی ئێراق بەتایبەت لە کاتی دواکەوتنی پێکهێنانی حکومەتی ئێراق و هەروەها لە پێویستی هێزە سیاسییەکانی ئێراق بەتایبەت ئەوانەی لە چوارچێوەی “چوارچێوەی هەماهەنگی”دان کە ڕووپۆشی سیاسی بۆ میلیشیاکان دابین دەکەن، بۆ بەردەوامبوونی ئامادەیی دیپلۆماسی ئەمریکا.
“کۆبەند”
ڕەنگە گۆڕەپانی ئێراق لە چاو دەوڵەتانی دیکە ئامادەتر بێت بۆ ئەوەی ببێتە قۆناغێک بۆ وەڵامدانەوەی سەربازی ئێران، بە لەبەرچاوگرتنی توانای میلیشیا ئێراقییەکانی سەر بە ئێران کە زاڵن بەسەر پڕۆسەی سیاسی و ئەمنی ئێراقدا. ئەم میلیشیایانە توانای سەربازی و لۆجستیکییان پاراستووە کە وایکردووە خۆیان لە هێزەکانی ئەمریکا بدزنەوە بە قۆستنەوەی ئەو پارێزگارییەی کە لەلایەن دامەزراوە فەرمییەکانی ئێراقەوە پێیان دراوە، سەرەڕای هێرشە بەرفراوانەکانی فڕۆکە جەنگییەکانی ئەمریکا بۆ سەر کەمپ و سەرکردەکانیان. تێوەگلانی ئێراق لە شەڕ و پێشهاتەکانی داهاتووی بێ گومان کاردانەوەی ناوچەیی لێدەکەوێتەوە کە کۆنترۆڵکردنی ئەستەمە. ئەم کاردانەوەیە دەتوانێت بریتی بێت لە وروژاندنی دەستێوەردانی سەربازیی ڕاستەوخۆی تورکیا لە ناوچە سنوورییەکان و موسڵ و کەرکوک، یان دەستێوەردانێکی سەربازی سوریا، کە دواجار خزمەت بە ئامانجەکانی ستراتیژی ئێران بکات بۆ فراوانکردنی بازنەی شەڕەکە و تێکەڵکردنی کوتلە جیاوازەکانی و زیادکردنی ئاڵۆزییەکانی.
شەڕی ئێستا و، دەرئەنجامی کۆتایی، گۆڕانکاری قووڵی لەسەر گۆڕەپانی ئێراق بەدوای خۆیدا دەهێنێت. بەردەوامی کاریگەری ئێران لە ئێراقی دوای جەنگ لەگەڵ لاوازی ئامادەبوونی ئەمریکا، میلیشیاکان بەهێز دەکات و ڕێگەیان پێدەدات لە هەموو ئاستەکاندا فراوانتر بن. بەپێچەوانەوە، ئێرانێکی لاواز یان داڕمانی ڕژێمەکەی دەبێتە هۆی گۆڕانکاری لە پێکهاتەی سیستەمی سیاسی ئێستای ئێراقدا، کە ئەگەری هەیە – لە باشترین سیناریۆدا – هاوسەنگکردنەوەی پێگەی ناوچە سوننەنشینەکان و هەرێمی کوردستان و ڕۆڵی ئەوان لە سیستەمی سیاسیی داڕشتنەوەی یان مۆدێرن کراودا لەخۆ بگرێت. لە خراپترین سیناریۆدا، دەتوانێت ململانێی چەکداری ناوخۆیی زیاتر لەسەر بنەمای نەتەوەیی یان تائیفی دەست پێ بکات بە جۆرێك توند وتیژی زیاتر بە دوای خۆید بێنێت.
