“گفتوگۆی یەكێتی نیشتمانیی كوردستان لەگەڵ حكومەتی ئێراق”
د. شوێنەوارەكانی گفتوگۆ بەسەر پارت و ڕەوتە كوردییەكانەوە.
شكستی دانوستانی حكومەتی ئێراق لەگەڵ یەكێتی، كاریگەری و شوێنەواریشی بەسەر كۆی پارت و ڕەوتە كوردییەكانی ترەوە بەجێهێشت. ئەوە هەر لە كاردانەوەی حكومەتی ئێراقەوە، تا بە كاردانەوە ناوخۆییەكان دەگات. لەم بوارەدا وەك چۆن حكومەتی ئێراق لە رێگای دامەزراوە ئەمنییەكانی چاودێری توندی خستەسەر كۆی بەرپرس و كادیر و ئەندام و لایەنگر و هەوادارانی یەكێتی، تا بە ئۆرگانەكانە جیاوازەكانی و هێزی پێشمەرگە و رێكخستنە نهێنییەكانی ئەگات، بەهەمان شێوە چاودێری توندیشی خستەسەر كۆی پارت و ڕەوتە كوردییەكانی تر لەسەر هەموو ئاستەكان، چونكە ئەوەی ئایندەكەی لێ دیار بوو، حكومەتی ئێراق بوو، نەك یەكێتی و پارت و ڕەوتە كوردییەكان. ئەوەش كارێكی قورس نەبوو، بەوەی كاتێك شەوانە لە شارەكانی “سولەیمانی، هەولێر، دهۆك” وەك “سێ” مەڵبەندی پارێزگای ناوچەی ئۆتۆنۆمی ئەوكات، لایەنگران و هەوادارانی یەكێتی دەهاتنەسەر شەقامەكان و خۆشحاڵی خۆیان بەو گفتوگۆیانە دەرئەبڕی و بە سەركەوتنی خۆیان ئەزانی، بەشداریشیان لە دەیان كۆبونەوەو چالاكی تر ئەكرد، تا بە سەردانیكردنی ماڵەكانی خۆیان و باوك و دایك و كەسوكاریان و میواندارییەكانیان بۆ لای هاوڕێیان و دۆستانیان. ئەم دۆخەش دەرفەتی دایە پێشمەرگە و هەندێك بەرپرسی پارت و ڕەوتەكانی تر، تا هەمان كار ئەنجام بدەن. هەروەها پەیام و ڕاسپاردەی سەرووتر لە خۆیان بگەیەننە، ئەندام و لایەنگر و هەوادارانیان لە ریزەكانی رێكسختنە نهێنییەكانیان و دۆستان و ئەوانەی جێگای متمانەیان بوو.
لە ئەنجامی ئەو كارانەش، سەدان و بگرە هەزاران تاكی كورد، كەوتنە نێو چاودێری سیخوڕانی دامەزراوە ئەمنییەكانی حكومەتی ئێراق، كە زۆرینەیان كورد بوون. بەو هۆیەوەش هەواڵی بەردەوام دەگەیشتە كۆی دامەزرازە ئەمنییەكان، تا كاری جیدی لەسەر بكەن. بەو پێیەشی ئەو سەردانانە بە ئاشكراو بە پاسەوانەوە ئەنجام ئەدران، ئاسایی زۆر باش چاوی سیخوڕانی بەعسی بەسەرەوە بوو، وە زۆر باش ئەیانزانی، كێ و كەی و چۆن ئەو سەردانانەیان ئەنجام داوەو چونەتە كام ماڵ و كام شوێن؟ هەربۆیە بە خێرایی هەواڵەكان ئەگەیشتە دامەزراوە ئەمنییەكان. ئاسایی لە گەیاندنی ئەو هەواڵانەشدا زێدەڕۆیی ئەكراو ناوی زۆر فەرماندە و پێشمەرگە ئەهێنرا، كە نەچووبوونە ئەو میواندارییانە. بەو هۆیەوەش ژمارەیەكی بەرچاوی خەڵكی ناویان لای حكومەتی ئێراق چووە لیستی ڕەشەوە. لەلایەكی دیكەوە شوێنەوارە خراپەكانی ئەو دانوستانە لەسەر ئەو پارت و ڕەوتانە ئەوە بوو، كە ئەوكات زۆرینەی بیركردنەوەكان بۆ یەكیەتییەكان وابوو، كە ئەو گفتوگۆیانە دەگاتە ئەنجام و بە سەركەوتن ئەگات و هیچ مەترسییەك لەسەر داهاتووی نییە، بەڵام نەیاندەزانی پارتی بەعسی دەسەڵاتدار، كە ئەزموونی گفتوگۆی ساڵی “1963ز”و ساڵانی “1969-1975ز”و تەنانەت ساڵانی دواتری لەگەڵ پارت و ڕەوتە كوردییەكان هەبوو، زۆر باش دەتوانی ئەو دۆخە بە قازانجی خۆی و شكستی یەكێتی بقۆزێتەوە. هەربۆیە بە چەندبارە كردنەوەی ئەو هەڵانە و حیساب نەكردن بۆ ئەزموونەكانی پارتی بەعسی دەسەڵاتدار و دامەزراوەكانی، ئەوەی دروستكرد، كە وێنا و دۆسییەی زۆرینەی پارت و ڕەوتە كوردییەكان كەوتە دەست ئەو دامەزراوانەی حكومەتی ئێراق و دوای شكستی دانوستان كاری لەسەر كرا. لەو رێگایەشەوە دوای شكستی دانوستان، كەوتنە گرتن و ئازاردان و كوشتنی بەشێكی رێكخستنە نهێنییەكانیان و لێدانی دەیان یەكەی هێزەكانی پیشمەرگە و بارەگاكانیاند. ئەوەش شوێنەوارێكی زۆر خراپی بەسەر ئەو پارت و ڕەوتانەوە بەجێهێشت، وەك چۆن یەكێنییش زیانی لێكرد.
لەلایەكی دیكەوە شكستی دانوستانەكان ئاستەنگی بۆ گەیاندنی كۆمەك و هاوكاری ناوخۆی شار و شارۆچكە و شاردێ و گوندەكان، بۆ بارەگاو پێشمەرگەی ئەو پارتانە دروستكرد، بەوەی لەبەر چاودێری توندی دامەزراوە ئەمنییەكان، تا بە چڕی هێزە چەكدارە كوردە كرێگرتەكانی حكومەتی ئێراق و سوپای ئێراق دەگات، گەیاندنی ئەو كۆمەكانە قورس بوون. ئەوە لەكاتێكدا لە ماوەی دانوستاندا ئەو كارە بە ئاسانی ئەكرا، چونگە لە سەردەمی دانوستان و رێكەوتنی حكومەتی ئێراق بوو لەگەڵ هێزێكی كارای وەك یەكێتی. لەو كاتەشدا دامەزراوە ئەمنییەكان بە وردی و بە چڕی، چاودێری هەموو ئەوانەیان ئەكرد، كە هاتوچۆی ناوچە سنوورییەكانیان ئەكرد و چەك و ئازوخە و پێداویستی و تەنانەت نامە و هەواڵیان بۆ ناوچە سنوورییەكان ئەنارد. شوێنەوارێكی خراپی تری شكستی ئەو دانوستانە، ئاشكرابوونی بەشێك لە بارەگاكانی ئەو پارت و ڕەوتانە بوو، لەلایەن حكومەتی ئێراقەوە. بەوەش ڕاستەوخۆ دوای شكستی دانوستان، حكومەتی ئێراق كەوتە بۆمبارانی بەشێك لەو بارەگایانەی دەستیان پێی گەیشت. ئەمەو دەستیشی گەیشتە بەشێك لەوانەی كاری تەتەریان بۆ یەكێك لەو لایەنە كوردییانە ئەكرد. بەوەش زیانێكی سیاسی و ئابووری بەر كۆی لایەنە سیاسییە كوردییەكان كەوت. گەیشتە ئەوەی لە دوای دانوستان، چیتر هاتوچۆ و گەیاندنی كۆمەك و پێداویستی بە ئاسانی نەگاتە سنوورەكان و بە فریای هێزی پێشمەرگەیان و خێزانەكانیان لەسەر سنوورەكان و لەناو خاكی ئێران نەكەون. ئەوەش كاریگەری خراپی كردە سەر ئەوان و هۆكارەكەشی كاردانەوەی شكستی ئەو دانوستانە بوون. ئەم دۆخەش بۆ كۆی پارت و ڕەوتە كوردییەكان وەك یەكێتی، تا ساڵانێكی دواتر بەردەوام بوو.
