نەوتی کوردستان دوای رێککەوتن لەگەڵ بەغدا هەناردەی جیهان دەکرێت، ئەم هەناردەکردنە لە کاتێکدایە چاوەڕوان دەکرێت دیمەنی ئابووریی ئێراق بگۆڕێت، حکومەتی هەرێمی کوردستان و حکومەتی فیدراڵی لە بەغدا گەیشتنە “رێککەوتنێکی مێژوویی” لە ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٥، بۆ دەستپێکردنەوەی هەناردەکردنی نەوتی کوردستان بۆ بازاڕەکانی جیهان ، بەڕێوەبەری کۆمپانیایی نەوتی ئێراق سۆمۆش بە فەرمی هەناردەکردنەوەی نەوتی کوردستانی ڕاگەیاند: ئەم پێشکەوتنە کۆتایی بە وەستانی نەوت دەهێنێت، کە هەرێمی کوردستانی خستبووە ناو قەیرانێکی ئابوری و دارایی سەختەوە و گرژییەکانی نێوان هەولێر و بەغدای قوڵتر کردبووەوە. رێککەوتنەکە دوای گفتوگۆیەکی چڕ هات، کە مەسرور بارزانی، سەرۆکوەزیرانی هەرێمی کوردستان، ڕۆڵێکی گرنگی تێدا گێڕا و بە ئیرادەوە بڕیاری دابوو ئەو کێشەیە چارەسەر بکات. قەیرانەکە کاتێک دەستی پێکرد کە تورکیا هەناردەکردنی نەوتی کوردستانی لە ڕێگەی بۆریی نەوتی ئێراق-تورکیاوە بۆ بەندەری جەیهان راگرت. ڕاگرتنەکە دوای بڕیارێکی دادگای بازرگانی نێودەوڵەتی لە پاریس بوو، لەسەر دۆسیەی نەوتی کوردستان کە لەلایەن حکومەتی فیدراڵەوە سکاڵاکە تۆمار کرابوو. دادگاکە بڕیاری دا کە تورکیا رێککەوتننامەی بۆریی نەوتی ساڵی ١٩٧٣ی پێشێل کردووە بە رێگەدان بە حکومەتی هەرێمی کوردستان بۆ هەناردەکردنی سەربەخۆیانەی نەوتەکەی لە ساڵی ٢٠١٤ەوە بەبێ رەزامەندی حکومەتی فیدراڵی ئێراق. بڕیارەکە تورکیای ناچار کرد نزیکەی ١.٥ ملیار دۆلار قەرەبووی بەغدا بکاتەوە. بۆ هەرێمی کوردستان، ڕاگرتنی نەوت و بڕینی قوتی هاوڵاتیان کە تاکە سەرچاوەی سەرەکی داهاتی حکومەت بوو کارەساتبار بوو. لەو کاتەدا ئابووریی کوردستان تەنها پشتی بە داهاتی نەوت دەبەست، کوردستان تووشی داڕمانێکی خێرا بوو. فەرمانبەرانی کەرتی گشتی، بۆ چەندین مانگ مووچەیان وەرنەگرت، ئەمە بووە هۆی خۆپیشاندانی بەرفراوان و ناڕەزایەتی گشتی. جگە لەوانە لەناوخۆی کوردستان دەنگی تۆمەتی خراپ بەڕێوەبردن و گەندەڵی زیاتر بەرزبوەوە، و زۆرێک لە رەخنەگران و بەناو ئۆپۆزسیۆنەکان پەنجەی تۆمەتیان بۆ حکومەتی هەرێم راکێشا لە کاتێکدا دەبوو، پەنجەی تۆمەت بۆئێراق ڕاکێشن. حکومەتی بەغدا ڕۆڵێکی خراپی گێڕا لە قوڵکردنەوەی قەیرانەکە بۆ کوردستان. لە کاتێکدا بەرپرسانی فیدراڵی سوور بوون لە لەسەر گوشارخستنەسەر کوردستان و چەندین بیانووی جۆراو جۆریان دەهێنایەوە تانها لە پێناو سزادانی کوردستاندا.
ئێراق بەوەشەوە نەوەستا لەیاسایی بوجەدا پشکی هەرێمی لە بوجە کەمکردەوە، بۆبرسی کردنی گەلی کوردستان، حکومەتی فیدراڵی بوجەی وەک ئامرازێکی سیاسی بەکارهێنا ئەمەش گرژیەکانی لە نێوان هەردوو حکومەتدا زیاتر کرد. – مەسرور بارزانی: ئەندازیاری تێپەڕاندنی قەیران. بۆ چەندین ساڵ، مەسرور بارزانی کەسایەتییەکی باڵاو کاریگەر بووە لە سیاسەتی کوردستاندا ، ئەو سەرۆکایەتی حکومەتی لەکاتێکدا گرتە دەست کوردستان لەوپەڕی لاوازی و قەیراندابوو دژەکانی پارتی و مەسرور بارزانی مشتومڕ و گرەویان لەسەر کەوتنی حکومەتەکەی دەکردو لاوازی ئابووری هەرێمی کوردستان و کۆبوونەوەی قەرزێکی گەورە لەسەر حکومەت و دابەزینی نرخی نەوت و تۆمەتبارکردنی سەرۆکی حکومەت بە بەفیڕۆدانی سامانی گشتی و خراپ بەڕێوەبردنی وڵاتیان بە گرەوی ڕوخانی حکومەت دادەنا، بەڵام ئەوە مەسرور بارزانی بوو هەموو ئەوانەی چارەسەر کرد، گرەوەکەی نەک لەوان لە خودی ئێراقیش بردەوە. ئەم سەرکەوتنە چنینەوەی بەری ئەو هەوڵە سیاسی و دبلۆماسیانەبوو کە مەسرور بارزانی دەستی پێکردبوو بۆ دۆزینەوەی ڕێگە چارەیەکی گونجاو . ئەو چەندین گەڕی گفتوگۆی گەرموگوڕی لەگەڵ بەغدا ئەنجامدا چووە ئەمریکا و وڵاتانی ئیمارات و قەتەر کاری زۆری کرد بۆ دروستکردنی پردێکی متمانە و دۆزینەوەی ڕێگەیە کە رێز لە ماف و دەسکەوتەکانی حکومەتی هەرێم بگرێت.
مەسرور بارزانی دەبێت ستایش بکرێت چونگە ئەوە تەنها توانا و لێهاتووی ئەوە کە کە لە کەشێکی سیاسی ئاڵۆزی ئاوادا پارستنی دەسکەوتەکانی کوردستان و قوت و مووچەی کوردستان مسۆگەر دەکات، ئیدی ڕەنگە ئەو لێدوانە لە جێگەی خۆی بێت “کوردستانێکی بەهێزتر” لەسایەی مەسرور بارزانیدا مسۆگەرە. – ئومێدێک بۆ مووچە و خۆشگوزەرانی رێککەوتنە نوێیەکەی هەردوو حکومەت بە چارەسەرێکی گونجاو دادەنرێت بۆ بەردەوامی پێدانی مووچەی مووچە خۆرانی کوردستان. بە دەستپێکردنەوەی هەناردەکردنی نەوت، چاوەڕوان دەکرێت سەرچاوەیەکی داهاتی جێگیرتر و پێشبینیکراوتر بۆ خەزێنەی هەرێمی کوردستان بگەڕێتەوە. ئەمەش ئەوەیە کە سەدان هەزار فەرمانبەری کەرتی گشتی چاوەڕێی دەکەن. لەوە گرنگتر ئەوەیە کە ئەم رێککەوتنە دەبێتە بناغەی سەردەمێکی نوێی خۆشگوزەرانی ئابووری. حکومەتی هەرێم بە چارەسەرکردنی کێشەی دۆسیەیی نەوت، ئێستا باشتر دەتوانێت سەرنج بخاتە سەر راکێشانی وەبەرهێنانی بیانی، بۆ پەرەپێدانی کەرتەکانی تری ئابووری وەک کشتوکاڵ و گەشتیاری، و دروستکردنی سیستەمێکی بەڕێوەبردنی دارایی گشتی روونتر و کاراتر. مانگەکانی داهاتوو تاقیکردنەوەیەکی چارەنووسساز دەبێت بۆ ئەوەی بزانرێت ئایا ئەم رێککەوتنە نوێیە دەتوانێت رێگا بۆ پەیوەندیەکی نوێ لەگەڵ ئێراقدا دەکاتەوە؟ یان دیسان گەڕێکی نوێ ململانێی سیاسی و برسی کردن لە لایەن ئێراقەوە دەژی هەرێم دەگیرێتە بەر بە تایبەت لە کاتێکدا کە ئێراق لە بەردەم هەڵبژاردنێکی چارەنوسسازدایە.
