“كاریگەری جەنگەكە لەسەر شەڕی ناوخۆیی پارت و ڕەوتە كوردییەكان”
ا. دابەشبوونی پارت و ڕەوتە كوردییەكان؛ یەكێك لە دیارترین كاریگەرییەكانی جەنگەكە لەسەر كورد، بەردەوامی شەڕی ناوخۆ و قوڵبوونەوەی ناكۆكییەكانی نێوان پارت و ڕەوتە كوردییەكانی باشووری كوردستان بوو. كۆی شەڕەكانیش تەنیا نەكەوتە ئەو ناوچە سنوورییانەی، بارەگا و هێزەكانی ئەوانی لێ بوو، بەڵكو بۆ گوند و شارەدێ شارۆچكە و شارەكانی ژێر دەسەڵاتی هەردوو دەوڵەتی (ئێراق-ئێران) گوازرایەوە. بە ئاستێك لە ناوچە سنوورییەكان، شەڕی دەستەویەخە و ڕووبەڕووبوونەوەی چەكداری بەردەوامی هەبوو، لە ناوچەكانی ژێر دەسەڵاتی هەردوو دەوڵەتی (ئێراق-ئێران)یش، كێشەی بەردەوام و ئازاردان و بریندار و ڕاودونانی یەكتری هاتەسەر. ئەوەش لەرێگای رێكخستنە تایبەتەكانی خودی ئەو پارت و ڕەوتە كوردییانە، تا بە لایەنگران و هاوپەیمانەكانیانەوە دەگات لەناو هەردوو وڵات. ئەمەوە جگە لە چاودێری تووند و بەدواداچوونی دەزگا ئەمنییەكانی هەردوو دەوڵەت دەگات، لەسەر كۆی پارت و ڕەوتە كوردییەكان. ئەوەش لەكاتێكدا لەبری ئەوەی خودی ئەو پارت و ڕەوتانە، كێشە و گرفتەكانیان بخەنە لاوە و شەڕی نەیارە سەرەكییەكەیان بكەن، كە حكومەتی ئێراق بوو، بەڵام بە پێچەوانەوە ئامادە بوون لەگەڵ هەردوو حكومەتی (ئێراق-ئێران)و سوپا و هێزە كرێگرتەكانیان و دەزگا ئەمنییەكانیان، ڕێك بكەون، تا شەڕی پارتە نەیارەكەیان بكەن.
لەنێو ئەو دۆخەدا، دیارترین كاریگەری ئەو جەنگە لەسەر شەڕی ناوخۆیی پارت و ڕەوتە كوردییەكان، ئەو كاتە بوو، كە چەند پارتێكی كوردی باشووری كوردستان، بەرەیەكیان لە دژی پارت و ڕەوتە كوردییەكانی تر پێكهێنا. واتە ئەگەر پێش جەنگەكە هەر پارتە و بەپێ توانای چەكداری خۆی، ڕووبەڕووی ئەو پارتە كوردییە وەستابێت، كە نەیاری بوو، ئەوا دوای دەسپێكی ئەو جەنگە، زۆرینەی پارت و ڕەوتە كوردییەكان لە (دوو) بەرەی دژ بە یەك كۆبوونەوە، تا لەو رێگایەوە دژایەتی توندی خۆیان بۆ یەكتر درێژە پێبدەن. ئەو (دوو) بەرەیەش بەناوی (جەودەق و جود) چوونە تۆمارەكانی میژووەوە، وەك پێشتر تیشكمان خستەسەر.
سەرەتا (بەرەی جەودەق) لە (12ی تشرینی دووەمی1980)، واتە (20) ڕۆژ دوای دەسپێكردنی جەنگەكە و لەسەر داوای (دەوڵەتی سووریا) و ڕژێمی بەعسی سووری، (بەرەی جەودەق) لە (یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان، كۆمیتەی هەرێمایەتی پارتی بەعس عەرەبی، بزووتنەوەی سۆسیالیستی عەرەبی) لەشاری (دیمەشق)ی پایتەختی وڵاتی سووریا، پێكهێنرا. كاری ئەو بەرەیەش لێدانی ڕژێمی بەعسی ئێراق و حكومەتەكەی و پارتە نەیارەكانیان بوو. پێكهێنانی ئەو بەرەیەش دوای ئەوە هات، كە (دەوڵەتی سووریا) بەهۆی ناكۆكی دەسەڵاتەكەی لەگەڵ ڕژێمی بەعسی ئێراق، چووە پاڵ كۆماری ئیسلامی ئێران و دژایەتی دەوڵەت و حكومەتی ئێراقی كرد. دواتر بە مەبەستی فراوان كردنی بەرەی دژایەتییەكە، داوای لەو پارت و ڕەوتانە كرد، كە لەلایەن خۆیەوە، یان لەژێر دەسەڵاتی خۆی دروست كرابوون، بەرەیەكی یەكگرتوو لە دژی نەیارەكانیان و حكومەتی ئێراق دروست بكەن. لەو بەرەیەشدا (یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان) وەك بەرەو ڕەوتێكی كوردی، چووە پاڵ (دوو) پارتی بەعسی و عەرەبی نەیار بە ڕژێمی بەعسی ئێراق و حكومەتەكەی. تێوەگلانی ئەو ڕەوتە كوردییەش دوای هات، كە دروستبوونی كەوتە ژێر دەسەڵاتی ڕژێمی بەعسی سووری، دوای ئەوەی لە (22ی مایسیی1975ز)و لەشاری (دیمەشق)ی پایتەختی دەوڵەتی سووریا دامەزراو لە (1ی حوزەیران)ی هەمان ساڵ، بانگەشەی دامەزراندنی كرا . هەربۆیە نەدەبوو ئەو هێزە كوردییە، لە داواو پلانی ئەو دەوڵەتە و ڕژێمی دەسەڵاتدارەی دەربچێت.
بە دوای ئەو ڕووداوەدا لە (28ی تشرینی دووەمی1980ز)، واتەو (16) ڕۆژ دوای دامەزراندنی (بەرەی جەودەق)، هەریەك لە (پارتی دیموكراتی كوردستان، حیزبی سۆسیالیستی كوردستان، حیزبی شیوعی ئێراق)، (بەرەی جود)یان لە گوندی (ڕاژان)ی خۆرهەڵاتی كوردستانی ژێر دەسەڵاتی كۆماری ئیسلامی ئێران دامەزراند. ساڵی دواتریش (پارتی گەلی دیموكراتی كوردستان) چووە بەرەكەوە و ساڵی (1982ز)ش (پارتی سۆسیالیسی كورد-پاسۆك) بووە ئەندامێكی بەرەكە. بەوەش (چوار) پارتی كوردی و (یەك) پارتی ئێراقی، بوونە هاوپەیمانی یەك لە هەموو شەڕ و ئاشتییەكاندا لە دژی نەیارەكانیان. بەو شێوەیەش زۆرینەی پارت و ڕەوتە كوردییەكانی باشووری كوردستان، چوونە (دوو) بەرەی دژ بە یەك و هەوڵ و خەباتەكەیان بۆ (دوو) دەوڵەتی هەرێمی كرد، كە ئەوانیش (كۆماری ئیسلامی ئێران و كۆماری عەرەبی سووری) بوون! خاڵی سەرنج و سەیری ئەو (دوو) بەرەیەش ئەوە بوو، كە هەردووكیان لە ژێر دەسەڵاتی (دوو) دەوڵەتی هاوپەیمان دامەزران، لەكاتێكدا هەردوو بەرەكە شەری یەكتریان كرد! دیارە ئەگەر كاریگەری ئەو جەنگە و داواكاری هەردوو دەوڵەتی (ئێران-سوۆریا) نەبوایە، ئەستەم بوو ئەو (دوو) بەرەیە دروست بن.
