هەرێمی كوردستان لە سیاسەتی ماندووكردن بەرەوە سیاسەتی لەناوبردن
لە پاش ڕووخانی ڕژیمی بەعس لە 2003 پێكهاتەكانی ئێراق لەهەوڵی درووستكردنی سیستمێكی حوكمڕانی نوێدا بوون لە ئێراقدا كە هەموو پێكهاتەكان مافی خۆیان تەیایدا بەدەستبهێنێت و سیستمی شەراكەت لە ئێراق دروستبێت ، و كوردیش یەكێك بوو لەو پێكهاتانەی كە زۆر بە پەرۆشەوە بەشداری لە سیستمی سیاسی ئێراق كرد، هەر لە نوسینەوەی دستوور ودەنگدان لەسەری و بەشداری كردن لە سەرجەم كایەكانی حوكمڕانی ودەسەڵات لە ئێراق وبەشداری كردن لە دووبارە دروستكردنەوەی سوپای ئێراق ودامەزراوە ئەمنییەكان، و كورد بەشداری لەسەرجەم حكومەتە یەك لە دوای یەكەكان كرد لە پاش 2003 بەهیوای بەدەستهێنانی مافەكانی وجێبەجێ كردنی سەرجەم داواكارییەكانی، كە گرنگترینیان ببێتە هاوبەشێكی ڕاستەقینە لە حوكمڕانی وجێبەجێ كردنی مادە 140 وسەرجەم داواكارییەكانی دیكەی.
بەڵام ئەوەی تێبینی دەكرێت لە دوای 2003وە هەتا ئێستا هەرگیز كورد بە ئەندازەی ئێستا پێگەی لە ئێراق ئەوەند لاوازە نەبووە، و هەرگیز حكومەتی ئێراقی نەیتوانیوە هاوشێوەی ئێستا ئەوەندە شەكەتی بكات، ڕۆژانە حكومەتی ئیراق كێشە وگرفت بۆ حكومەتی هەرێمی كوردستان درووست دەكات ، و حكومەتی هەرێمی كوردستانی گەیاندۆتەوە ئاستی بەرگری كردن وسەرقاڵ بوون بەكۆمەڵێكی گرفتی بەردەوام .
وحكومەتی ئێراقی بەبەرنامە بەردەوام كێشە بۆ هەرێمی كوردستان درووست دەكات ، و مەبەست لەم سیاسەتەی حكومەتی ئێراق ماندوو كردنی حكومەتی هەرێمی كوردستانە وەكو هەنگاوێكی یەكەم بۆ لەناوبردنی بەتەواوەتی وتەنها حكومەتێكی كارتۆنی دەستمۆ بێ توانا بمێنێتەوە .
ئەمەش دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی ئەوانەی ئێراق دەبەن بەڕێوە پەشیمانن لە جێبەجێ كردنی سیستمی فیدرالی لە ئیراق بە بەڵگەی ئەوەی ڕێگانادەن هیچ هەرێمێكی فیدرالی دیكە لە ئێراقدا درووستبیت ، و بەردوام باس لە درووستكردنی دەوڵەتی مەركەزی وهەمووار كردنەوەی دەستوور كە پێیان وایە پەلە كراوە لە نوسینەوەی ئەو دەستوورە ، بۆیە پێیان وایە شێوازی حوكمرانی ئێستای ئێراق باش نییە وگونجاو نیە، بەڵكو ڕاشكاوانە باس لە سیستمیكی مەركەزی كۆماری ئیسلامی دەكەن .
سیاسەتی ماندووكردنی حكومەتی ئێراق هەرێمی كوردستان تووشی ئیفلیجی كردووە، لە لایەك ڕێگری كرد لە هەناردەكردنی نەوت وپەرلەمانی هەرێمی داخست وكۆنترۆلی بابەتی موچەی فەرمانبەرانی كرد، و ڕۆژانە دەبینین حكومەتی ئێراقی داهێنانی دەكات لە دروستكردنی كێشە بۆ هەرێمی كوردستان و ڕۆژانە وەفدی حكومەتی هەرێمی كوردستان وپەرلەمانتارە كوردەكان لە ئێراق سەرقاڵی دانوستانن بۆ چارەسەر كردنی كێشەكان كە ئێراق بۆ هەرێمی دروستدەكات، هەر لە كێشەی پارەی جوتیاران و دانانی خاڵی گومرگی لە نێوان هەرێمی وبەغدا و ڕێگری كردن لە بەرهەمی كشتوكاڵی و پیشەسازی هەرێم بنێردرێتە ناوراست وباشووری ئێراق تا كێشەی موچەی فەرمانبەرانی هەرێمی كوردستان، بەشێویەك هەرێمی كوردستانیان سەرقاڵ كردووە كە كەس بیری مادەی 140 و مافە دەستورییەكانی دیكەی كوردیان نەماوە وتەنها هەرێمی كوردستان سەرقاڵی چارەسەر كردنی كێشەكانە كە حكومەتی ئیراق داهێنانی دەكات لە دروستكردنی بۆ هەرێمی كوردستان ، ئەمەش زۆر بەڕوونی دیارە هەوڵێكە بۆ ماندوو كردنی هەرێمی كوردستان كە پێم وایە قۆناغێكە پێش قۆناغی لەناوبردنی هەرێم و نەمانی بەتەواوەتی یان هەرێمێكی كارتۆنی تەنها ناوی بمێنێت وهیچ بوونێكی نەمێنێت، بۆ نمونە مانگانە كێشەی موچە و قووتی هەرێمی كوردستان كراوە بە بابەتی دانوستانی بەردەوامی حكومەتی هەرێم وبەغدا كە هەموو مانگێك بە دانوستان وگفتوگۆ خەرج دەكریت ، و خەرج كردنی بۆتە دەستكەوت بۆ گەلی كورد وهەرێمی كوردستان لەجیاتی ئەوەی مافێكی سەرەتایی بێت.
هۆكاری گەیشتن بەم بارودۆخەی هەرێمی كوردستان دەگەرێتەوە بۆ ئەوەی حكومەتی بەغدا كە هەژموونی تەواوی پێكهاتەی شیعی بەسەردا زاڵە پێیان وایە پاش لاواززووونی عەرەبی سوننە لە ئێراقدا لە ئەنجامی شەری داعش كە حكومەتی ئێراقی بەشێویەكی مەركەزی پارێزگا سوننەكانی دەبات بەڕێوە وهەزارەا گەنجی سوونە لە زینداندان بەتۆمەتی تیرۆر و تەنانەت پۆستی سەرۆكی پەرلەمان كە بەركەوتەی سوونەیە شیعە بەڕێوەی دەبەن.
لە ئێستادا كورد نێچیری داهاتوویانە ، وسەدان پۆستی كورد كە بەركەوتەی كورد بوو لە پاش 2003 لە كورد سەندراوەتەوە و پێگەی كورد لاواز كراوە لەبەغدا، و بەشێویەكی قۆناغ بەندی هەوڵی بچووكردنەوەی هەرێمی كوردستان دەدەن بەمەبەستی دروستكردنی حكومەتێكی ئێراقی یەكگرتووە هاوشێوەی سیستمی حوكمڕانی كۆماری ئیسلامی ئێران و سەپاندنی سیستمێكی گشتگیر بەسەر هەموو ئێراق لە زاخۆ وە تا فاو بێ جیاوازی وهەمووان دەبێت ملكەچی ئەو دەسەڵاتە بن كە لەبەغدایە .
هۆكاریكی دیكەی ئەم هەنگاوانەی بەغدا پەرتوازەیی لایەنە سیاسیە كوردیەكان كە هەندێكیان بەداخەوە خۆشحاڵن بە لاوازكردنی هەرێمی كوردستان بە پاساوی ئەوەی حكومەتی هەرێمی كوردستان حكومەتی پارتی ویەكێتیە و زیان گەیاندن بەو هەرێمە زیان گەیاندنە بەو دوو حیزبە.
دوا هۆكاری ئەم كێشەیە ئەوەیە ئەمریكا بەتەواوەتی دەستبەرداری ئێراق بووە وئێراق لە ژێر هەژموونی كۆماری ئیسلامی ئێراندایە و جەمسەری چینی ڕووسی ئێرانی بەسەریدا زاڵە ئەمەش دەرەفەتێكی زیڕینە بۆ هاوپەیمانەكانی ئەو جەمسەرە .
بۆیە حكومەتی هەرێمی كوردستان وسەركردایەتی سیاسی كوردی پێویستە بەجدی كار بكات لەسەر وەستاندنی بەغدا و ڕێگری بكرێت لە زیادەڕەویی بەغدا بەرامبەر بە هەرێم و گەڕانەوەی باڵانسی هێز لەبەرژەوندی هەرێم، چونكە بەردەوامی بەغدا لەسەر ئەم سیاسەتەی بە كۆتایی هەرێم تەواو دەبێت .
