“شكستی شۆڕشی ئەیلول و یەكەمین كۆچڕەوی كوردی باشووری كوردستان”
بە واژۆكردنی (رێكەوتنامەی جەزائیر)و چوونە بواری جێبەجێكردنەوە، دۆخێكی ناهەموار ڕووبەڕووی شۆڕشی ئەیلول و كۆمەڵانی خەڵكی باشووری كوردستان بوویەوە. شۆڕش شكستی خوارد و كۆتایی پێهات و ئیتر نەیتوانی قەڵغانی پاراستنی هێزی پێشمەرگە و كوردی باشووری كوردستان بێت. هەربۆیە لە ناوەڕاستی وەرزی بەهاری ساڵی (1975ز)و دوای بانگەوازی سەركردایەتی شۆرشی ئەیلول بە كۆتایی هاتنی شۆڕش و ئەو قۆناغەی خەبات، هەموو ئەوانەی پشتیوانی شۆڕش بوون، لە پێشمەرگەی ئاسایی، تا بە فەرماندە و بەرپرسەكانیان دەگات، لەپاڵ ئەندام و كادیرانی پارتی دیموكراتی كوردستان، كە بە نەیاری حكومەتی ئێراق ناسرا بوون، لەنێوان (دوو) ئەگەردا خۆیان بینییەوەو دەبوا یەكێكیان هەڵبژێرن. یان دەبوو ڕووبكەنە وڵاتی ئێران و ژیانی پەنابەری قبوڵ بكەن، یان خۆیان بەدەست حكومەتی ئێراقەوە بدەن و ئەویش بڕیار لە چارەنووسیان بدات.
چارەنووسی هەردوو دۆخەكەش نادیار بوو، چونكە نەیاندەزانی دواجار دەوڵەتی شاهەنشاهی ئێران لەنێو خاكی خۆی چییان بۆ دەكات یان چییان لێدەكات؟ ئەمەو دیاریش نەبوو حكومەتی ئێراق چییان بەسەر دەهێنێت؟ لە زێد و ناوچەی خۆیان دەیانهێلێتەوەو دەیانخاتە ژێر چاودێری تووندی دەزگا حیزبی و ئەمنییەكانی؟ یان بۆ گوند و شارەدێ و شارۆچكەو شارەكانی، ناوەڕاست و باشووری ئێراق ڕایان دەگوازێت و ژیانی ئاوارەیی و ژێردەستی بەسەر دەبن؟ هەروەها دیاریش نەبوو، كە ئایا ڕاپێچی زیندان و ئەشكەنجە دەكرێن، تا خۆیان بەدەستەوە بدەن و ببنە پیاوی ڕژێم؟ یان خۆڕاگر دەبن و بەرگەی زیندان و ئەشكەنجە دەگرن؟ یان دواجار لەژێر ئەشكەنجەدا دەمرن و كۆتایی بە ژیانیان دێت؟ ئەمەو دیاریش نەبوو، ئەگەر زیندانی نەكرێن، بۆ كام ناوچەی ناوەڕاست و باشووری ئێراق دەگوازرێنەوە؟ ئەوەش دیار نەبوو، كە لەوێ ژیانیان چۆن دەبێت و چۆن دەتوانن بژین؟ واتە دواجار ژیانیان دەپارێزرێت و ڕاپیچی دەزگا ئەمنییەكان ناكرێن و سزای ساڵانی ڕابردووی پشتیوانی شۆڕشیان لێناكرێتەوە؟ یان دەكەونە بەردەم تۆڵەی دەسەڵاتدارانی ئیراقو ڕووبەڕووی سزای سەختیان دەبنەوە؟.
ئەم دۆخەش بۆ ئەو خێزان و بنەماڵانە سەخت و دژوار بوو، كە تا ئەو كات لە گوندە دوورەدەستەكانی كوردستان دەژیان. تەنانەت بۆ ئەوانەش قورس بوو، كە لە شار و شارۆچكەكان ژیانیان بەسەر دەبرد و خاوەنی خێزان بوون. كارەكەش بۆ خێزانە گەورەكان قورستر بوو، بەتایبەت ئەوانی خاوەنی ژن و منداڵی زۆر بوون. لەوانەش قورستتر، ئەوانەی خاوەنی كچ بوون، چونكە ڕاگواستن بۆ خێزانێكی هەژار و نەخوێنەوارو نائاشنا بە دەرەوە، كارەسات بوو. بەتایبەت ئەگەر گەورەی ماڵ زیندانی بكرێت و بێسەرووشوێن ببێت و خێزان و كچەكانی بەبێ سەرپەرشت بمێننەوەو بكەونە بەردەستی پیاوانی حكومەتی ئێراق و بەرپرسانی پارتی دەسەڵاتدار؟ یان لە ئاوارەییدا پۆلێك منداڵی بێدەسەڵات بەخێو بكات، كە چارەنووسیان نادیار بێت؟ ئەمەو جگە لەوەی ڕاگواستن بۆ ناوچەیەكی دووردەست، كە دووربێت لە زمان و كولتووری كوردی، ئێجگار سەخت و دژوار بوو. سا ئەو كۆچە بۆ نێو كۆمەڵگای ئێرانی بێت، لە (فارس، ئازەری، توركمان، عەرەب، بەلوچ، گەیلەك)، تا بۆ نێو كۆمەڵگای ئێراقی لە (عەرەب، توركمان، ئاشووری، ئەرمەن). جیاواز لەوانەش، كۆچكردن بۆ دەرەوەی زێدی خۆی و بەبێ چەك و بە كۆمەلێك پێداویستی سەرەتایی و هەروەها دابڕانی منداڵەكانیشی لە خوێندن و فێربوون بە زمانی كوردی.
ئەمەو بەجێهێشتنی ماڵ و گوند و زەوی و كێڵگە و مەزراكانی، تا بە جێهێشتنی شارۆچكە و شارەكەی و ماڵ و دوكان و سەرمایەكەی دەگات؟ هەموو ئەوانە كار و ڕووداوێكی تەواو دژوار و قبوڵكردنی ئاسان نەبوو! لەوانەش ناخۆشتر، دیارنەبوونی چارەنووسی سەركردایەتی سیاسی كورد و پارتەكەی بوو، كە بۆ كوێ دەچێت و چی لێدێت؟ كۆتایی پێدێت؟ یان خۆی بۆ دۆخێكی سیاسی نوێ ئامادە دەكاتەوە؟
لەنێو ئەو دۆخە سەختەدا زیاتر لە نیو ملیۆن هاووڵاتی كوردی باشوور كوردستان، بۆ وڵاتی ئێران و بۆ ناوچەكانی ناوەڕاست و باشووری ئێراق ئاوارە بوون. ئەوانەی چوونە ئێران خرانە ئۆردوگای زۆرەملێكانی دەوڵەتەوەو خودی ئەو دەوڵەتەش، بریاری لەسەر شوێنی مانەوە و ئایندەیان دا، كە بۆ كام گوند و شارۆچكە و شار و ناوچەی وڵاتەكەی ئاوارەیان دەكات؟ ئەوەش لەخۆڕانەبوو، بەڵكو بەهۆی ناوەڕۆكی رێكەوتنامەی جەزائیرەوە بوو، كە دەبوا ئاوارەكان، بەشێوەیەك بڵاوەیان پێ بكرێت، بە ئاسانی یەكتر نەگرنەوەو پلان بۆ كاری سیاسی نوێ و دەستپێكردنەوەی شۆڕش نەدەنەوە. واتە نە لەنێو خاكی ئێران یەك بگرنەوەو دەست بدەنەوە چالاكی سیاسی. نە لەناو خاكی ئێراقیش، یەكتر بدۆزنەوەو خۆیان رێكبخەنەوە.
ئەم دۆخەش لە ئاوارەبوون و پەرتەوازەبوونی كورد لەنێو (دوو) وڵاتی نەیار بە یەكی دۆست لەو كاتەدا، نەك هەر ڕێزەكانی پارتی دیموكراتی كوردستانی پەرتەوازە كرد بوو، بەڵكو خێزان و بنەماڵە و تیرە و هۆزەكانیشی لەیەك دابڕیبوو. تەنیا ئەوانە دەربازبوون، كە پێشتر چووبوونە ژێر سێبەری دەوڵەتی شاهەنشاهی ئێران، یان بۆ لای دەوڵەتی ئێراق گەڕابوونەوە. ئەوانیش سەرباری ئەوەی خاوەن دارایی و هێزی تایبەتی خۆیان بوون، توانای ئەوەیان نەبوو نەك بەرگری لەوان، بەڵكو بەرگری لە خۆشیان بكەن. بەكورتی (دەستیان بە كڵاوی خۆیانەوە گرتبوو، با نەیبات). ئەمەو جگە لەوە بەشێك لەوان بەردەوام ئەو ووتەیەیان بۆ پەنابەران و ئاوارەكان دووبارە دەكردەوە، كە ’’بۆ واتان لە خۆتان كرد و چارەنووسی خۆتان بەم ڕۆژە گەیاند‘‘؟ ئەم ووتەیەش زۆر لە ووتە و توانجی دەسەڵاتدارانی ئێرانی و ئێراقی بۆ ئەو كوردە ئاوارانە خراپتر بوو، كە پپێیان دەووتن، چونكە هاوزمان و هاونەتەوەكەی خۆیان، توانجیان لێئەدان و ڕەخنەیان لێ ئەگرتن! پێدەچێت هەر ئەوەش هانی سەدان خێزان و ڕۆلەی نێرینەی كوردی دابێت، لەبەر قبوڵ نەكردنی ئەو ڕەخنە و توانج و سوكایەتی پێكردنانە، چاوەڕوانی هەر دەرفەتێك بكەن، بچنەوە چیاو درێژە بە كاروانی خەبات و تێكۆشان و شۆڕش بدەنەوە.
