یاسای بودجە لەهەناوی خۆیدا بەشێکە لە پلان و نەخشەرێگای کۆتاییهێنان بە کیانی سیاسی هەرێمی کوردستان بەم شێوەیەی ئێستا و مەترسیدارترین یاسایە لە پاش ساڵی ٢٠٠٣ کە پەسندکرابێت، چونکە جگە لە گوشارە دارایی و ئابوورییەکان بۆسەر هەرێمی کوردستان، پاشەکشەیەکی زەق و ئاشکرایە لە بنەماکانی فیدراڵیزم و هەروەها پێشێلکردنی دەستووری ئێراق و تەنانەت بنەماکانی هاوبەشی و سازان و پرەنسیپی هاوسەنگی و رێککەوتنی نێوان پێکهاتەکان. لە رۆژان و مانگەکانی داهاتوودا نیشانە و هێماکانی ئەم لێکدانەوە یاخود روانگەیە زیاتر دەردەکەوێت.
پلانی یەکەم و نهێنی و مەترسیدارەکە ئەوەیە کە بەهۆی ئەم گوشارە دارایی و ئابووریانە، رەوایەتی حوکمرانی لە هەرێمی کوردستان نەمێنێت و پاشان خەڵکی هەرێمی کوردستان خۆیان و بەدەستی خۆیان! کۆتایی بە دەسەڵاتی خۆیان بهێنن!
“بەکورتی، هەرێمی کوردستان جەنگێک بەردەرگای پێگرتووە”
هیوادارم کورد بتوانێت لە کاتی “گونجاو، شوێنی گونجاو و ماوەیەکی زەمەنی کورتمەودا” کۆتایی پێبهێنێت. راستییەکەی، ئەوەی کە جەنگ کارەسات و ماڵوێرانییە حاشاهەڵنەگرە، بەڵام لۆژیکی سیاسەت لە رۆژهەڵاتی ناوەراست و بگرە لەسەر ئاستی نێودەوڵەتیدا بەپێی ئاوات و ویستی ئێمەی کورد و تەنانەت یاسا و ریسا نێودەوڵەتییەکان و هەروەها ماف و ریسا مرۆیی و ئەخلاقیەکان کار ناکات.
جگە لەمانەش هەموو پێدراوە تیۆری و ئەزموونە مێژووییەکان لە سیاسەتی جیهانی و پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان پێمان دەڵێن کاتێک کە هاوسەنگی هێز تێکدەچێت یاخود لانیکەم ئەکتەرەکان “وا تێدەگەن” کە هاوسەنگی پێشوو نەماوە، ئەوە جەنگ روودەدات. یەکێک لە سیماکانی ئەم سەردەمە و بەتایبەتی ئەم دەیەیە، لەلایەک هەوڵدانە بۆ پووکاندنەوە و سنووردارکردنی ئەکتەرە نادەوڵەتییەکان و لەلایەکی ترەوە، یەکلاییکردنەوەی سەربازیی کێشەکان و پێشێلکردنی رێککەوتنەکان و تەنانەت کاتیبوون و لەرزۆکبوونی هاوپەیمانێتی و هەواڵبەندییەکانە بەپێی هاوسەنگی هێزی نێوان ئەکتەرە هەرێمایەتی و سەروو هەرێمییەکان.
جگە لە ژیانەوەی کلتووری نادیموکراسی و ئەقڵییەتی شۆڤینی، بەرجەستەبوونەوەی سیاسەتی تاکڕەو و ناوەندگەرا لەناو بەشێکی زۆر لە هێزە ئێراقییەکان، بەشێوەیەکی گشتی بەرپرسانی بەغداش پێیانوایە لەئێستادا، هەرێمی کوردستان لە لاوازترین پێگە و دۆخی خۆیدایە، چی لەسەر ئاستی ناوخۆیی و چی لەسەر ئاستی دەرەکیدا و بەم پێیەش هاوسەنگی هێزی ناوخۆیی و دەرەکی لە بەرژەوەندی ئەواندایە. خاڵی لاواز و مەترسیی سەرەکیی بۆ هەرێمی کوردستان لە یەکلاییکردنەوەی هاوکێشەکان لە قازانجی خۆی لەم جەنگە پێشبینیکراوەدا، دابەشبوونی توندی رای گشتی ناوخۆیی و ناکۆکی قووڵی هێزە سیاسییەکانە، نەک بواری چەک و تەکنەلۆژیا و..هتد.
ئەوەی کە هەرێمی کوردستان دووردەخاتە لەم پێکدادان و جەنگە:
١- کۆتاییهاتنی لێکترازانە ناوخۆییەکان لە دوو ئاست و بە دوو ئاراستە نێوان خەڵک و دەسەڵات و لەلایەکی ترەوە لێکترازانی نێوان هێزە سیاسییەکان.
٢- ناوبژیوانی و دەستوەردانی راستەوخۆی ئەمریکا لە ئێستادا. جگە لەمانەش گرتنەبەری دیپلۆماسییەکی چالاک لەسەر ئاستی وڵاتانی هەرێمایەتی و رۆژئاوایی و تەنانەت رووسیا.
٣- پاشەکشەی هێزەکانی چوارچێوەی هەماهەنگی لە پلانە مەترسیدارەکەیان کە بە هەماهەنگی و داڕشتنی ئێرانییەکان لە بودجەدا خۆی حەشارداوە(هەرچەندە بڕوام وایە ئەمە کاتی دەبێت). لەم چوارچێوەیەدا فتوا یان پەیامی مەرجەعییەتی ئێراق(بەتایبەت ئایەتۆڵڵا سیستانی) رۆڵی سەرەکی دەبێت.
٤- هاوسەنگی هێزی هەرێمایەتی پێمان دەڵێت ئەگەر ئێراق لەسەر ئەم سیاسەتەی ئێستای بەردەوام بێت، بەڵام هەرێمی کوردستان بتوانێت لەگەڵ تورکیا بگاتە رێککەوتنێک و هێڵی بۆری گواستنەوەی نەوتی تایبەت بە خۆی لەناو خاکی تورکیا دروست بکات و پاشان هاوتەریب کار لەسەر دروستکردنی هێڵی گواستنەوەی گازی سروشتی و هەناردەکردنی بکات. هەرچەندە سەرکەوتنی ئەم سیاسەتە، پەیوەندی بە کۆتایی هاتنی دوو ئاست و رەهەندی قەیران و لێکترازانی ناوخۆییەوە هەیە کە لەخاڵی یەکەم خستمانەروو.
٥- تێکچوونی دۆخی ناوخۆیی شیعەکان لەلایەک و نێوان شیعە و سوننە لەلایەکی ترەوە.
٦- ململانێ توند یاخود رێککەوتنی نێوان ئێران و ئەمریکا و لێکەوتەکانی لەسەر پەیوەندییەکانی هەولێر و بەغدا.
٧- سیاسەتی نوێ تورکیا لەهەمبەر ئێراق و سوریا و بەم پێیەش ململانێ یاخود رکابەرایەتی و هاوکاریان لەگەڵ کۆماری ئسیلامی ئێران. هەرێمی کوردستان یان ئەوەیە کە بتوانێت لە هەوڵەکانی لەسەر ئاستی ناوخۆیی و پاشان دەرەکی و دیپلۆماسیدا سەرکەوتوو بێت، یان ئەوەی کە لەم جەنگەدا سەرکەوتوو بێت، ئەوە هاوکێشەکان لە بەرژەوەندی کوردستان دەگۆردرێت، بەڵام بەپێچەوانەکەی …
