“زەمینەسازییەكانی پێش واژۆكردنی ڕێكەوتنامەی جەزائیر”
بەو ئەزموونەی حكومەتی ئێراق و بەعسییەكان، لەسەر كورد و شۆڕشەكەی و سەركردەی شۆڕشەكە هەیانبوو، لەپاڵ دەستپێكردنەوەی شەڕی كورد، كەوتنە زنجیرەیەك هەوڵی دیپلۆماسی بۆ كۆتایی هێنان بە شۆڕشی كورد. هەوڵەكانیش بۆ ڕازیكردنی دەوڵەتی شاهەنشاهی ئێران بوو، تا پشت بكاتە كوردەكان و دوای تەنیا كردنیان، بكەوێتە گیانیان. بۆ ئەو مەبەستەش پێویستی بە هاوكاری و پشتیوانی چەند وڵاتێكی دراوسێ و عەرەبی و دەرەكی هەبوو، تا لەو هەوڵەدا لەگەڵی بن و زەمینەی دانیشتن و گفتوگۆی لەگەڵ دەوڵەتی شاهەنشاهی ئێرانی بۆ بڕەخسێنن. بۆ ئەو كارەش لەگەڵ دەستپێكردنەوەی شەڕ، كەوتە زنجیرەیەك هەوڵی دیپلۆماسی بۆ پشتیوانی لە لێدانی شۆڕشی كورد. هەوڵەكانیش بە فرمانی (ئەحمەد حەسەن بەكر) سەرۆك كۆماری ئێراق و لەلایەن (سەدام حوسێن) جێگری سەرۆك كۆمار لە رێگای وەزارەتی دەرەوەی ئیراق، كەوتەكار. لە گرنگترین ئەو هەوڵانەش، كە لە نێوان ساڵانی (1974-1975) دران، ئەمانەی خوارەوە بوون:-
– لە (16ی مایسی1974ز) وەزیری دەرەوەی ئێراق (سەعدون حەمادی) داوای لە وەزیری دەرەوەی توركیا كرد، دیدارێكی لەگەڵ وەزیری دەرەوەی ئێران (عەباس خەڵعەتبەری) لە شاری (ئانكارا)ی پایتەختی وڵاتەكەی، بۆ رێكبخات، تا لەسەر پرسە ناكۆكەكان گفتوگۆ بكەن. كۆبوونەوەكەش رێكخراو وەزیرانی دەرەوەی هەردوو وڵات بەنێوەندگیری وەزیری دەرەوەی توركیا، لەسەر كێشەكانی نێوانیان و ڕەخنە و گلەییەكانیان لەیەكتر كۆبوونەوە. تێدا وەزیری دەرەوەی ئێران، وڵاتی ئێراقی بە بنكەیەكی سۆشیالیستی و كاركردن بۆ لێدانی شكۆی ئێران تاوانبار كرد. وەزیری دەرەوەی ئێراقیش وڵاتی ئێرانی بە پشتیوانی لە كوردەكانی ئێراق بۆ لاوازبوونی دەوڵەتەكەی و سەرقاڵبوون بەو كێشەیە و دووركەوتنەوەی لە بنیاتنانەوەی وڵات تاوانبار كرد.
– لە (12-18ئابی1974) بۆ جاری دووەم وەزیرانی دەرەوەی هەر (دوو) وڵاتی (ئێران و ئێراق) بە نێوەندی وەزیری دەرەوەی توركیا لە شاری (ئەستانبوڵ)ی توركیا بۆ هەمان مەبەست كۆبوونەوە.
– لە (24تشرینی یەكەمی1974) هەریەك لە (سەدام حوسێن) جێگری سەرۆك كۆماری ئێراق و (هەواری بۆمیدیان) سەرۆك كۆماری جەزائیر، باسیان لەوە كرد، كە لە كۆبونەوەی سەرانی (ڕێكخراوی ئۆپێك) لە (جەزائیر) هەوڵی ڕێكەوتنامەیەك لە نێوان (ئێران و ئێراق) بدەن.
– لە (30ی تشرینی یەكەمی1974)، (موحەممەد ڕەزای پەهلەوی) شای ئێران لەگەڵ (بۆدگۆرنی) سەرۆك وەزیرانی یەكێتی سۆڤیەت كۆبوونەوە. لەو كۆبوونەوەیەدا بەرپرسەكەی یەكێتی سۆڤیەت، داوای لە شای ئێران كرد، كێشەكانی لەگەڵ ئێراق چارەسەر بكات.
– لە (مانگی كانوونی یەكەمی1974) جارێكی تر هەردوو وەزیرانی دەرەوەی ئێران و ئێراق، بە نێوەندگیری وەزیری دەرەوەی توركیابە لە شاری (ئاستانبۆل) كۆبوونەوە.
– لە (10كانوونی دووەمی1975) هەریەك لە (سەدام حوسێن) و (هەواری بۆمیدیان) لە شاری (ڕیبات)ی پایتەختی وڵاتی مەغریبی عەرەبی، كۆبوونەوەو باسیان لە ڕێگاكانی نزیككردنەوەی نێوان (ئێران-ئێراق) كرد.
– لە (6كانوونی دووەمی1975) شای ئێران سەردانی شانشینی ئوردونی لەشاری (عەمان)ی پایتەختی ئەو وڵاتە كرد و لەگەڵ (حوسێن كوڕی تەڵال) پادشای ئۆردون دوا پێشهاتەكانی نبۆان هەردوو وڵاتی (ئێران-ئێراق)یان تاوتوێ كرد. پادشای ئوردون، خوازیاری ئەوەبوو، هەرچی زووترە نزیكبوونەوەی هەردوو وڵات بگاتە ئەنجام.
– لە (8ی كانوونی دووەمی1975) شای ئێران لە شاری (عەمان)ی پایتەختی شانشینی ئوردونەوە سەردانی شاری (قاهیرە)ی پایتەختی وڵاتی میسری كرد و لەگەڵ هاوتا میسرییەكەی (ئەنوەر سادات) بۆ هەمان مەبەست كۆبونەوە.
– لە (8شوباتی1975) وەزیری دەرەوەی ئەمریكا (هینری كێسنجەر) لە شاری (زوریخ) لەلایەن شای ئێرانەوە پێی ڕاگەینرا، كە ئەو ئامادەیە گفتوگۆ لەگەڵ (سەدام حوسێن)ی جێگری سەرۆك كۆماری ئێراق بكات. (هینری كێسنجەر)یش ئەو هەواڵەی بە سەرۆكی ئەمریكا (جێمس فۆرد) ڕاگەیاند.
– لە (20ی شوباتی1975) بالێۆزی میسر لە (بەیروت) ڕایگەیاند سەرۆكی میسر (ئەنوەر سادات) سەردانی تاران دەكات و چاوی بە (مستەفا بارزانی) ڕێبەری كوردەكان دەكەوێت، تا لە هەڵوێستی خۆی و پێویستبوونی نزیكبوونەوەی (ئێران-ئێراق) ئاگاداری بكات.
– لە (21ی شوباتی1975) وەزیری كاروباری دەرەوەی شۆڕش (سامی عەبدولڕەحمان)، بە نوێنەرایەتی (مستەفا بارزانی) سەردانی تارانی كرد و چاوی بە (ئەنوەر سادات) سەرۆكی وڵاتی میسر كەوت. لەو چاوپێكەوتنەدا (ئەنوەر سادات) بە (سامی عەبدولڕەحمان)ی ڕاگەیاند، كە هەوڵێكی عەرەبی هەیە بۆ نزیككردنەوەی (ئێران و ئێراق). هەر لەو كۆبونەوەیەدا بە نوێنەری (مستەفا بارزانی) ووترا، كە لە كۆبوونەوەی سەرانی (ڕێكخراوی ئۆپێك) لە (جەزائیر) باس لە كورد و شۆڕشەكەی دەكرێت، بۆیە پێویستە سەركردایەتی سیاسی كوردیش خۆی بۆ ئەو پێشهاتە ئامادە بكات.
– لە (28ی شوباتی1975ز) شای ئێران جارێكی تر سەردانی (قاهیرە)ی كرد و لەگەڵ (ئەنوەر سادات) سەرۆكی وڵاتی میسر كۆبویەوە. دواتر لەلایەن (موحەممەد حەسەنێن هەیكەل) ڕاوێژكاری سەرۆك كۆماری میسر ئەوە ئاشكرا كرا، كە (ئەنوەر سادات) ئەو میواندارییەی ڕێكخستووە بۆ نزیككردنەوەی (ئێران) لە (ئێراق). دواتر (موحەممەد حەسەنێن هەیكل) لە شاری (تاران)ی پایتەختی ئێران چاوی بە (مستەفا بارزانی) كەوت و پێی ڕاگەیاند، كە نزیككەوتنەوەی (ئێران و ئێراق) لە ئارادایە، بۆیە دەبێت خۆیان بۆ ئەو پێشهاتە ئامادە بكەن. لە بەرامبەردا (مستەفا بارزانی) پێ ڕاگەیاند، ئەگەر شتی وا ڕووبدات ’’پێشمەرگە چیاكان جێ ناهێڵن‘‘.
هەموو ئەو هەوڵانەی حكومەتی ئێراقیش، ئەوەی سەلماند، كە زۆر بە جیدی و بە هەموو توانا سیاسی و دیپلۆماسییەكانی كەوتۆتەخۆی، تا كۆتایی بە شۆڕشی كورد و كێشەكەی بهێنێت و ئەوان لە بۆتەی ئێراقدا بتوێنێتەوە. لەكاتێكدا سەركردایەتی شۆرشی ئەیلول، هیچ یەك لەو هەڵوێست و كاردانەوانەی دەوڵەتی ئێراقی پێنەكرا، تا لە شۆڕشەكەی درا.
