پەیمانگای راند كۆرپۆرەیشنی ئەمریكی لە لێكۆڵینەوەیەكدا سەبارەت بە سیاسەتی دەرەوەی چین ئاماژەی بەوەداوە ستراتیژیەتی حكومەتی پەكین لە ئێستادا داڕێژراوە لەسەر بنەمای “بردنەوەی جەنگ بە بێ بەشداریكردن لە جەنگ”كە لەلایەن سەركردەی دیاری سەربازی چین (سۆن تزۆ)پێش 2500 ساڵ داڕێژراوە.
بەبڕوای زۆرێك لە لێكۆڵەرەوان حكومەتی پەكین لە پێناو زیادكردنی هەژموونی لە جیهاندا كار بۆ راكیشانی دڵ و عەقڵی جەماوەری وڵاتانی جیهان دەكات لە رێگەی پیشاندانی وێنەی جوانی وڵاتەكەی. هەروەك شی جین بین، سەرۆكی چین لە ساڵی 2014 لە وتارێكدا وتی: پێویستە لەسەرمان كار بۆ بەهێزكردنی هێزی نەرمی ولاتەكەمان بكەین، بۆئەوەی وێنەیەكی جوانی وڵاتەكەمان پیشانی دەرەوە بدەین.
بەپێی راپرسییەك كە پەیمانگای بیۆی ئەمریكی بۆ توێژینەوە ئەنجامیداوە لە ساڵی 2017 گەلانی رۆژهەڵاتی ناوەراست و باكوری ئەفریقا و رووسیا و یابان و هند و پیرۆ و نێجیریا و ئەوروپای رۆژهەڵات لەم ساڵانەی دوایدا بەبەراورد بە پێشتر زیاتر بەشێوەیەكی ئەرێنی لەسیاسەتی چینی دەڕوانن، ئەویش بەهۆی چالاكی میدیایی و ریكلامی دەرەوە بۆ وڵاتی چین.
لەسالی 2017 سەنتەری كەید داتا بۆ لێكۆڵینەوە و توێژینەوە لە لێكۆلینەوەیەكدا ئاماژەی بەوەداوە حكومەتی پەكین ساڵانە زیاتر لە 350 ملیار دۆلار لە 114 دەوڵەتی جیهاندا لە وەبەرهینان و پرۆژەی جۆراوجۆردا خەرج دەكات. هەروەها بەدەیان ملیار دۆلار هاوكاری میدیاكانی درەوە دەكات بەناوی ریكلامی دەرەوە بۆ ناوخۆی وڵات بەمەبەستی راكێشانی سەرنجی ولاتانی جیهان بۆ وڵاتی چین و جوانكردنی وینەی چین و سیستمی حوكمرانیەكەی.
لە ئێستاشدا بەهۆی ڤایرۆسی كۆرۆناوە حكومەتی پەكین هەوڵدەدات سود لەم قەیرانە وەربگرێت تا پەیوەندیەكانی بەرەپێدات لەگەڵ وڵاتانی جیهان لە رێگەی گەیاندنی تیم و ئامرازی پزیشكی.
ئەلیكساندەر ڤوسیك، سەرۆكی سربیا لە كۆنگرەیەكی رۆژنامەنوسیدا وتی: “شتیك نیە بەناوی یەكێتی دەوڵەتانی ئەوروپا، بەڵكو ئەوە تەنها چیرۆكی خەیاڵی سەر كاغەزە، ئێمە تەنها هیوای زۆرمان بەدەوڵەتێكە هاوكاریمان بكات لەم كاتە قورسەدا ئەویش كۆماری صینە”.
هەروەها نوام چۆمسكی فەیلەسوف و مامۆستای زانستە سیاسیەكان لە چاوپێكەوتنێكی یەكێك رۆژنامەكاندا وتی: “كۆڤید 19 دەبێتە هۆی ونبونی یەكێتی ئەوروپا و ئەو یەكێتیە ئیدی دەبێت بە رابردوو”.
ئیتالیا یەكێك لەو دەوڵەتە ئەوروپیانە بوو كە بەهۆی كۆرۆنا ڤایرۆسەوە گەورەترین زیانی پێگەشت، كاتێك داوای لەیەكێتی ئەوروپا كرد هاوكاری بكەن، بەڵام وەڵامیان نەدایەوە. نوێنەری ئیتالیا لە یەكێتی ئەوروپا وتی:” ولاتەكەمیان بەتەنها جیهێشت لە روبەروبونەوەی نەخۆشیەكە”.
ئەمریكاش لەم قەیرانەدا پشتی كردە هاوپەیمانەكانی لە یەكێتی ئەوروپا و هاوپەیمانی ناتۆ، لەبری هاوكاریكردنیان سنوری بەڕویاندا داخست. بەڵام چین بەخێرایی فڕۆكەیەك پێداویستی پزیشكی و تیمێكی پسپۆری گەیاندە ئیتالیا، پاشانیش ئیسپانیا و فەرەنسا و سربیاو وڵاتانی تری جیهانی گرتەوە و تائیستاش بەردەوامە لە گەیاندنی هاوكاریە پزیشكیەكانی.
شی جین بین، سەرۆكی كۆماری چین لە رێگەی تەلەفزیۆنەوە نامەیەكی ئاراستەی هەموو وڵاتانی جیهان كرد و هاوخەمی خۆی سەبارەت بە بەركەوتوانی ڤایرۆسەكە دەربڕی و ئامادەیی وڵاتەكەشی دەربڕی بۆ هەموو هاوكاریەكی پزیشكی و گواستنەوەی ئەزموونی چارەسەری وڵاتەكەی بۆ هەموو وڵاتانی جیهان. لەبەرانبەردا ئەمریكا لەولاوە خەریكی بازرگانیكردن بوو بە گواستنەوەی تاقیكردنەوەیەكی پزیشكی ئەڵمانی بۆ وڵاتەكەی بەمەبەستی فرۆشتنی بە وڵاتانی بەركەوتوی جیهان بە ملیۆنان دۆلار، لەلایەك داخستنی سنور بەڕووی هاوپەیمانەكانی و هاوكاری نەكردنیان و لەلایەكی دیكەوە هەوڵدان بۆ بازرگانیكردن بەچارەسەری پزیشكی نەخۆشیەكە زیانێكی گەورەی بەپێگەی ئەمریكا گەیاند وەك یەكەم زلهێزی جیهان لەسەركردایەتیكردنی جیهان و هەروەها هاوپەیمانەكانی بێ هیوا كرد و وایكرد هەڵوەستەیەك بكەن بەرانبەر ئەمریكای هاوپەیمانیان.
حكومەتی پەكین لە رێگەی هەردوو هاوكارەكەی (دامەزراوەی عەلی بابا و كۆمپانیای زەبەلاحی هواوی)توانیویەتی سود لە هەڵەی ئەمریكا و ناكۆكی وڵاتانی یەكێتی ئەوروپا وەربگرێت و دەستی هاوكاری درێژ بكات تا كۆتا سنوری جیهان، رۆژانە بەملیۆنان و ملیاران كیتی پشكنین و كەمامە دەگەیەنێتە ئەو وڵاتانەی پێویستیان پێیەتی. هەرهاوكاریەك بۆ هەر وڵاتێك بەبڕوای حكومەتی چین واتە راكێشانی دڵ و عەقڵی ئەو وڵاتە بەلای خۆیدا، ئەوەش واتە زیادكردنی هاوپەیمانێتیەك بۆ وڵاتەكەی و نیشاندانی چین وەك زلهێزێكی جیهانی یارمەتیدەر
