سوریا یەکێکە لەو دەوڵەتە عەرەبیانەی کە لەلایەن فەیسەڵ کوری حوسێن دامەزراوە لە ساڵی ١٩١٨، هەر لە ساتی دامەزراندنەوە تاوەکوو ئێستا بەدەست جیاوازی نەتەوەیی و مەزهەنی و جیاوازی بیروڕا دەنالينێت، بەدەست نەبوونی پرسی ناسنامەی هاوبەش دەنالێنێت. ئێستاش لەبەردەم ئەزمونێکی سیاسی و نەتەوەیی نوێدایە. ئایا دوای ئەو ئەزموون و گۆڕانی ڕژێم هەروەها پشێوی و ئالنگاری سیاسیە سوریا دەتوانێت هەموو نەتەوە و مەزهەبەکان یەکبخات و دەوڵەتێکی خاوەن سەروەری و قەوارەیەکی پتەو بنیادبنێت، یاخود هەروەک چۆن بەدرێژایی مێژوو ناسەقامگیر و پڕ ئاژاوە بووە هەربەم جۆرە دەمێنێتەوە.پێویستە ئەو ڕاستیە بزانین هەر دەوڵەتێک یان قەوارەیە لە ناوەخۆ ناکۆکی و ململانێی نەبڕاوەی هەبێت ڕێگە خۆشکەر دەبێت بۆ وڵاتە زلهێزەکان و وڵاتانی دراوسئ بۆ ئەوەی بەشێوەیەکی ناڕاستەوخۆ دەستی بەسەردابگرن و دەستێوەدان بکەن لە سیاسەتی ناوەخۆیی ئەو قەوارە سیاسی و ئابووری.
سوریا لە دوای ڕوخانی ڕژێمی بەشار ئەسەد شتێکی دوور لە چاوەڕوانی بوو، لە ماوەی ١٠ ڕۆژدا، دەسەڵاتی بنەماڵەی ئەسەد، دوای ئەوەی نیو سەدە زیادتر، هەژموونی خۆیان بەسەر سوریادا سەپاندبوو، بەم ماوە کورتە بکەوێت. فۆڕمی ململانێ لە سوریا، لە نموونەی ئەو ململانێیانەی جیهان بوو، کە کردنەوەی گرێی چارەسەرکردنیان تەواو قورسە، بۆیە کۆی هەوڵە سیاسی و دیپلۆماسییەکان، ڕێوشوێنە سەربازییەکان، سەرجەمیان لە یەکلاکردنەوەی ململانێکان و گەیشتن بە چارەسەری ئاشتیانە، شکستیان خوارد.سوریا لە چاوەڕوانی سیستەمێکی سیاسی نوێدایە، کۆمەڵگای سوریا ئاواتەخوازن کە بەشێوەیەکی دیموکراسی و هەروەها ئاشتیخواز سیستەمێکی سیاسی نوئ دابڕێژرێت و ببنە خاوەن ناسنامەیەکی نیشتیمانی هاوبەش. بەڵام ئەمە هەروا ئاسان نییە چونکە زۆربەی ئاماژەکان دەرخەری ئەوەن کە دووبارەی چارەنووسی سوریا بەرەو هەڵدێر و تونێلێکی تاریکە، چونکە ناسەقامگیری تەنها بە مانای بوونی جەنگ و خوێنڕشتن نایەت بەلکو واتای ئەوەیە گشت نەتەوە جیاوازەکان ببنە بە خاوەنی ناسنامەی نیشتیمانی خۆیان و مافەکانیان بپارێزرێت لە چوارچێوەیە قەوارەیەکی خاوەن سەروەری و ئاشتیخوازدا. ڕاستە ڕژێمی ئەسەد ڕووخاوە و بوونی نەماوە بەڵام پەروەردە و فکری ڕژێمەکە لەلای خەڵک ماوەتەوە و چەندەها ساڵی پێویستە بۆ گۆڕانکاری فکری و پەروەردەیی تاکەکان. نەبوونی ناسنامەی نیشتیمانی هاوبەش هەر تاکێک لە سووریا بەدەست نەبوونی ناسنامەیەک دەنالێنێت، ناسنامەیەک کە هەست بکات خەلکی سووریایە بئ جیاوازی نەتەوەیی و ئایین و مەزهەب. هەموو سیاسەتمدارەکان و گروپە کۆمەلایەتیەکان و ڕێکخراوە مەدەنییەکان سەرقاڵی لێکۆلینەوەن سەبارەت بەوەی کە ناسنامەی نیشتیمانی لە سووریا دەبێت چۆن بێت و گوزراشت لە چی بکات، ئەو کەسە یان نەتەوەیە کئ دەبێت کە ناسنامەکە دیاریدەکات.
ئەگەر چاوێک بە مێژووی دەوڵەتەکەدا بخشێنیەوە دەبینین کە سووریا هەرگیز خاوەن ناسنامەیەکی نیشتیمانی هاوبەش نەبووە و ئایندەی هاوبەش و جوگرافیایی هاوبەش نەبوە. هۆکارەکەشی دەگەرێتەوە بۆ دروشمی سەرەتای دامەزراندنی دەوڵەتەکە کە سوریای عەرەبی بووە هەر ئەمەش وایکردووە کە بنەماڵەیەک ببن بە خاوەنی سووریا و هەموو نەتەوەکانی تر هەست بە نەبوونی ناسنامەی خۆیان بکەن لە زێد و نیشتیمانی خۆیاندا. بۆیە هەر گرووپێک یاخود دەستەیەک ئامانجی بنیادنانی سەقامگیری سیاسی و دروستکردنی سیستەمێکی سیاسی تۆکمە هەروەها دەوڵەتێکی خاوەن سەنگ و هەیبەت لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بێت، سەرەتا پێویستە ئەو ڕاستیە دوپاتبکاتەوە و بانگەشەی بنیادنانی ناسنامەیەکی نیشتیمانی هاوبەش بکات، چونکە هەموو ئەو ئامانجانەی سەرەوە پێویستی بە ناسنامەی نیشتیمانیە، هەرگیز ناتوانرێت ئەو سەقامگیریە کە کۆمەڵگا ئاواتی بۆ دەخوازێت بهێنرێتی دئ. چەندین ڕێکار هەیە بۆ بەدیهێنانی سەقامگیری لە رێگەی ناسنامەی هاوبەش کە دەتوانین ئاماژەی پئ بدەین:
١-ئامادەکردنی ڕەشنووسی دەستوور کە نوێنەری هەموو نەتەوە و مەزهەبە جیاوازەکان تێیدا ئامادەبن لە کاتی نوسینیدا، بەجۆرێک ماف و ئیمتیازەکانیان دیاریبکرێت بەبئ جیاوازی.
2-دابەشکردنی دەسەڵاتەکان لە نێوان نەتەوەکان هەر نەتەوەیەک پشکێکی هەبێت لە دەسەڵاتدا هەروەک ئێراق بەجۆرێک دەسەڵاتەکان دابەش بکرێت هیچ نەتەوەیەک ماف خورا نەبێت.
٣-پاراستنی ماف و دیاریکردنی ئەرکەکانیان لە گشت دام و دەزگاکان.
4-ڕێزگرتن لە زمانی جیاوازیان و پارێزگاریکردن لە داب و نەریتی گشت نەتەوەکان.
5-هەر نەتەوەیەک خاوەن سەنگ و هەیبەتی خۆی بێت، هەست بە تایبەتمەندیەکانی خۆی بکات لە گشت شوێنە گشتی و تایبەتەکاندا.
6-ڕێگرینەکرێت لە قسەکردن بە زمانی ڕەسمی خۆیان و هەبوونی قوتابخانەی تایبەت بە زمانی خۆیان، هەروەها بەشداریکردن لە دەزگاکانی میدیا و ڕاگەیاند بە زمانی ڕەسمی هەر نەتەوەیەک.
