“پێشەکی”
هەرێمی کوردستان بەهۆی بەردەوامی ململانێکان و ناسەقامگیری ئابووری و هەڵچوونی سیاسی ڕووبەڕووی ئاستەنگی بەرچاوی کۆچبەری بووەتەوە. ڕێکخراوی نێودەوڵەتی کۆچ ڕۆڵێکی گرنگی گێڕاوە لە بەڕێوەبردنی پرسانەی کۆچبەری و پێشکەشکردنی هاوکاری مرۆیی و پاڵپشتیکردن لە یەکگرتنەوەی ئاوارەکان. ئەم ڕاپۆرتە بەدواداچوون بۆ ڕۆڵی ڕێکخراوی نێودەوڵەتی کۆچ لە بەڕێوەبردنی کۆچ لە کوردستان دەکات، تیشک دەخاتە سەر بەرنامە و دەستکەوتە سەرەکییەکان و ئاستەنگەکان.
“ئامادەبوون و ئەرکی ڕێکخراوی نێودەوڵەتی کۆچ لە کوردستان”
ڕێکخراوی نێودەوڵەتی کۆچ لە ساڵی 2003ەوە لە ئێراق چالاکە و نووسینگە سەرەکییەکانی لە هەولێر و بەغدا و بەسرە و موسڵ هەیە. ئەرکی ڕێکخراوەکە بریتییە لە پێشخستنی کۆچی مرۆیی و یاسایی، کە سوودی بۆ هەردوو کۆچبەران و کۆمەڵگە میواندارەکان هەبێت. کارەکانی ڕێکخراوی نێودەوڵەتی کۆچ لە کوردستان لەسەر چارەسەرکردنی پێداویستییە مرۆییە دەستبەجێیەکان و پاڵپشتیکردنی ئامانجە درێژخایەنەکانی گەشەپێدانە.
“بەرنامە و دەستپێشخەرییە سەرەکییەکان”
1. هاوکاری مرۆیی.
– هەماهەنگی کەمپەکان و بەڕێوەبردنی کەمپەکان (CCCM):- ڕێکخراوی نێودەوڵەتی کۆچ بە هاوبەشی سەرکردایەتی کۆمەڵەی CCCM دەکات لە ئێراق، دڵنیابوون لە بەڕێوەبردنی کاریگەرانەی کەمپەکانی ئاوارەبوون و پێشکەشکردنی خزمەتگوزارییە پێویستەکان بۆ ئاوارەکانی ناوخۆ (IDPs).
– نۆژەنکردنەوەی پەناگە و ژێرخانی ئابووری:- ڕێکخراوی نێودەوڵەتی کۆچ پشتگیری لە نۆژەنکردنەوەی پەناگە و ژێرخانەکان دەکات بۆ ئاسانکاری گەڕانەوەی ئاوارەکان بۆ ناوچە بنەڕەتییەکانیان.
2. پاڵپشتی تەندروستی و دەروونی کۆمەڵایەتی.
– خزمەتگوزاری چاودێری تەندرووستی:- ڕێکخراوی نێودەوڵەتی کۆچ خزمەتگوزاری چاودێری تەندروستی، لەوانەش پاڵپشتی تەندرووستی دەروونی و دەروونی کۆمەڵایەتی، پێشکەش بە کۆچبەران و ئاوارەکان دەکات.
– وەڵامدانەوەی کۆڤید-١٩:- لە سەردەمی پەتای کۆڤید-١٩دا، ڕێکخراوی نێودەوڵەتی کۆچ ڕۆڵێکی گرنگی هەبوو لە پێشکەشکردنی خزمەتگوزارییە تەندروستییەکان و زانیاری بۆ دانیشتوانی کەم دەرامەت.
3. هاوکاری بژێوی ژیان.
– بەهێزکردنی ئابووری:- بەرنامەکانی بژێوی ڕێکخراوی نێودەوڵەتی کۆچ ئامانجیان بەرزکردنەوەی خۆڕاگری ئابووری کۆچبەران و کۆمەڵگا میواندارەکانە لە ڕێگەی ڕاهێنانی پیشەیی، دامەزراندنی کار، و پشتگیری لە بازرگانی بچووک.
4. بەڕێوەبردنی کۆچکردن.
– گەڕانەوە و یەکگرتنەوەی خۆبەخشانە بەیارمەتی (AVRR):- ڕێکخراوی نێودەوڵەتی کۆچ کارئاسانی دەکات بۆ گەڕانەوەی خۆبەخشانە و یەکخستنەوەی هاووڵاتیانی ئێراقی لە دەرەوەی وڵات، پاڵپشتییەکی هەمەلایەنە پێشکەش دەکات بۆ دڵنیابوون لە یەکگرتنەوەی بەردەوام.
– بەرنامەکانی نیشتەجێکردنەوە:- ڕێکخراوی نێودەوڵەتی کۆچ هاوکاری دەکات لە نیشتەجێکردنەوە پەنابەران و کۆچبەران بۆ وڵاتانی سێیەم، لە نزیکەوە لەگەڵ کۆمیسیاری باڵای پەنابەرانی نەتەوە یەکگرتووەکان (UNHCR) و هاوبەشەکانی دیکە کاردەکات.
“دەستکەوتەکان و کاریگەرییەکان”
– کۆکردنەوە و شیکردنەوەی داتا:- لە ڕێگەی ماتریکسی بەدواداچوونی ئاوارەبوون (DTM)، ڕێکخراوی نێودەوڵەتی کۆچ داتای متمانەپێکراو پێشکەش دەکات لەسەر ڕەوتی ئاوارەبوون، ئاگادارکردنەوەی بڕیارە سیاسییەکان و وەڵامە مرۆییەکان.
– بنیاتنانی توانا:- ڕێکخراوی نێودەوڵەتی کۆچ پاڵپشتی حکومەتی هەرێمی کوردستان دەکات لە داڕشتنی سیاسەت و پەیڕوەکان بۆ بەڕێوەبردنی کاریگەرانەی کۆچکردن.
– سەقامگیری کۆمەڵگا:- بەرنامەکانی ڕێکخراوی نێودەوڵەتی کۆچ بەشدارن لە سەقامگیرکردنی ئەو کۆمەڵگایانەی کە بەهۆی ئاوارەبوونەوە کاریگەرییان لەسەرە، هەروەها پەرەپێدانی یەکگرتوویی کۆمەڵایەتی و گەشەپێدانی ئابووری.
“تەحەددیاتی بەردەم ڕێکخراوی نێودەوڵەتی کۆچ”
سەرەڕای دەستکەوتی گرنگ، ڕێکخراوی نێودەوڵەتی کۆچ لە بەڕێوەبردنی کۆچ لە کوردستان ڕووبەڕووی چەندین ئاستەنگ دەبێتەوە:-
1. نیگەرانییە ئەمنییەکان.
– کێشە ئەمنییە بەردەوامەکان لە ئێراق مەترسی بۆ هەردوو کۆچبەران و کرێکارانی مرۆیی دروست دەکات. دۆخی ناجێگیری ئەمنی دەتوانێت جێبەجێکردنی بەرنامەکان تێکبدات و دەستڕاگەیشتن بە دانیشتوانی زیانلێکەوتوو سنووردار بکات.
2. سنووردارکردنی سەرچاوەکان.
– بودجە و سەرچاوەی سنووردار ڕێگری لە جێبەجێکردنی بەرنامە گشتگیرەکانی بەڕێوەبردنی کۆچکردن دەکات. زۆر جار داواکاری بۆ هاوکاری مرۆیی لە سەرچاوە بەردەستەکان زیاترە، ئەمەش کاریگەری لەسەر مەودا و قەبارەی دەستێوەردانەکانی ڕێکخراوی نێودەوڵەتی کۆچ هەیە.
3. ناسەقامگیری سیاسی.
– ناسەقامگیری سیاسی لە ئێراق کاریگەری لەسەر هەماهەنگی و کاریگەریی هەوڵەکانی بەڕێوەبردنی کۆچ هەیە. گۆڕانکاری بەردەوام لە سیاسەت و ئەولەویەتەکانی حکومەتدا دەتوانێت ببێتە هۆی ناتەبایی لە جێبەجێکردن و پشتگیریکردنی بەرنامەکاندا.
4. ئاستەنگەکانی ژێرخان.
– نەبوونی ژێرخانی پێویست لە هەندێک بواردا، پێشکەشکردنی خزمەتگوزاری و هاوکارییەکان ئاڵۆزتر دەکات. خراپی بارودۆخی ڕێگاوبانەکان، نەبوونی خزمەتگوزارییە سەرەتاییەکان و تێکچوونی دامەزراوەکان دەتوانن ڕێگری لە کاریگەریی کارەکانی ڕێکخراوی نێودەوڵەتی کۆچ بکەن.
5. بەربەستە کۆمەڵایەتی و کولتوورییەکان.
– بەربەستە کۆمەڵایەتی و کولتوورییەکان، لەوانەش جیاکاریکردن و لەکەدارکردنی کۆچبەرەکان، دەتوانن ڕێگری لە یەکگرتن و دەستڕاگەیشتنیان بە خزمەتگوزارییەکان بکەن. چارەسەرکردنی ئەم بەربەستانە پێویستی بە هەوڵی بەردەوام هەیە لە بەشداریکردنی کۆمەڵگا و بەرزکردنەوەی ئاستی هۆشیاری کۆمەڵگا.
“دەرئەنجام”
ڕێکخراوی نێودەوڵەتی کۆچ ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕێت لە بەڕێوەبردنی کۆچ لە کوردستان، هەم چارەسەری پێویستییە مرۆییە دەستبەجێیەکان و هەم ئامانجەکانی گەشەپێدانی درێژخایەن. بەردەوام پشتیوانی و هاوکاری لەگەڵ حکومەتی هەرێم و هاوبەشە نێودەوڵەتییەکان گرنگن بۆ تێپەڕاندنی ئاستەنگەکان و دەستەبەرکردنی خۆشگوزەرانی کۆچبەران و ئاوارەکان لە ناوچەکەدا.
سەرچاوەکان
- International Organization for Migration. “IOM in Iraq.” Accessed November 30, 2024. [IOM Iraq](https://iraq.iom.int/iom-iraq).
- International Organization for Migration. “Migration Management Unit.” Accessed November 30, 2024. [IOM Iraq](https://iraq.iom.int/migration-management-unit).
