“پێشەکی”
بوونی هێزەکانی ئەمریکا لە ئێراق لایەنێکی سەرەکی سیاسەتی دەرەوەی ئەمریکا بووە، لە دوای لەشکرکێشی ساڵی ٢٠٠٣ەوە. بەدرێژایی ساڵانی ڕابردوو، ڕۆڵ و ژمارەی ئەم هێزانە لە وەڵامی گۆڕانکارییەکان بۆ ڕەچاوکردنی دۆخی سیاسی و ئەمنی و ستراتیژی گۆڕانکاری بەسەردا هاتووە. لە کاتێکدا ئێراق بەردەوامە بە تێپەڕبوون بە قۆناغی ئاوەدانکردنەوەی دوای شەڕ و پەرەسەندنی داینامیکی ناوچەیی، داهاتووی بوونی سەربازی ئەمریکا لەو وڵاتەدا وەک پرسێکی گرنگ دەمێنێتەوە. ئەم شیکارییە ئامانجی شیکردنەوەی سیناریۆ ئەگەرییەکانی داهاتووی هێزە ئەمریکییەکانە لە ئێراق، بە لەبەرچاوگرتنی هۆکارە سیاسی و کۆمەڵایەتی و ئابوورییەکان و پێشکەشکردنی ڕاسپاردە بۆ بڕیاربەدەستان. ئەم شیکارییە وێنەیەکی گشتگیر بۆ ئایندەی هێزەکانی ئەمریکا لە ئێراق دەخاتە ڕوو.
“باکگراوند؛ کۆنتێکستی مێژوویی”
لەشکرکێشی ئەمریکا بۆ سەر ئێراق لە ساڵی ٢٠٠٣ سەرەتای شەڕێکی سەربازی درێژخایەن بوو، بە ئامانجی ڕووخاندنی ڕژێمی سەدام حوسێن و دامەزراندنی حکومەتێکی دیموکراسی. قۆناغی سەرەتایی بڵاوەپێکردنی بەرچاوی هێزەکانی ئەمریکای بەخۆیەوە بینی، کە لە کاتی “هەڵکشانی” ساڵی ٢٠٠٧دا گەیشتە لووتکە کە ئامانجی بەرەنگاربوونەوەی یاخیبوون و سەقامگیرکردنی وڵات بوو. ساڵانی دواتر شایەتی دابەزینی کەم کەمەی ژمارەی یەکینە سەربازییەکان بوو، کە دواتر گەیشتە کشانەوەی فەرمی تەواوەتی هێزەکانی شەڕکەری ئەمریکی لە ساڵی ٢٠١١. بەڵام سەرهەڵدانی داعش لە ساڵی ٢٠١٤دا پێویستی بە دەستێوەردانی سەربازی نوێ بووەوە، ئەمەش بووە هۆی بڵاوەپێکردنی هێزەکانی ئەمریکا لە ژێر ناوی ‘ئۆپەراسیۆنی ئینهێرێنت ریسۆلڤدا’.
“دۆخی ئێستا”
تا ساڵی ٢٠٢٤، نزیکەی ٢٥٠٠ یەکینەی سەربازی ئەمریکی لە ئێراق ماونەتەوە، کە بە پلەی یەکەم سەرقاڵی مەشق و ڕاوێژکاری و هاوکاریکردنی هێزە ئەمنییەکانی ئێراقن. لەدوای شکستی داعشەوە دۆخی ئەمنی بەشێوەیەکی بەرچاو باشتر بووە، بەڵام تەحەددیاتەکان بەردەوامن، لەوانە بوونی گرووپە میلیشیاکان و ناسەقامگیری سیاسی و گرژییە ناوچەییەکان. حکومەتی ئێراق وێڕای دەربڕینی خواستی چەسپاندنی سەروەری دەوڵەتی فیدراڵی، بەردەوامە لە پشتبەستن بە پشتیوانی ئەمریکا بۆ هەوڵەکانی ئەمنی و بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر. فاکتەرە جیاوازەکان”؛ لێرەدا بۆ پیشاندانی وێنەیەکی گشگیر بۆ ئایندەی هێزەکانی ئەمریکا لە ئێراق، سێ فاکتەری جیاواز دەخەینەڕوو کە ئەوانیش فاکتەرە سیاسی و کۆمەڵایەتی و ئابوورییەکانن.
“هۆکارە سیاسییەکان”
- سیاسەتی ناوخۆیی ئەمریکا؛ داهاتووی هێزەکانی ئەمریکا لە ئێراق لەژێر کاریگەری سیاسەتی ناوخۆیی ئەمریکادایە، لەوانە ڕای گشتی و هەڵوێستی کۆنگرێس و سیاسەتەکانی سەرۆکایەتی. پشتیوانی گشتی بۆ بەشدارییە سەربازییە درێژخایەنەکان کەمیکردووە و فشارەکان بۆ پێشینەدان بە پرسە ناوخۆییەکان لە زیادبووندایە. زۆرجار مشتومڕەکانی کۆنگرێس ڕەنگدانەوەی دابەشبوونی حزبایەتییە، لەگەڵ تێڕوانینی جیاواز سەبارەت بە گرنگی ستراتیژی پاراستنی ئامادەیی سەربازی لە ئێراقدا.
- سیاسەتی ئێراق؛ دیمەنی سیاسی ئێراق بە پارچەپارچەبوون و ناسەقامگیری تایبەتمەندە. حکومەت ڕووبەڕووی ئاستەنگ دەبێتەوە لە جەختکردنەوە لەسەر کۆنترۆڵکردنی گرووپە میلیشیاکان و چارەسەرکردنی ناڕەزایەتییە گشتیەکانی پەیوەست بە گەندەڵی و حوکمڕانی. بوونی هێزەکانی ئەمریکا پرسێکی مشتومڕاوییە، هەندێک لە لایەنەکان بانگەشە بۆ کشانەوەی هێزەکانیان دەکەن و هەندێکی دیکەش دان بە پێویستی بەردەوامی پشتیوانیکردندا دەنێن.
- داینامیکی ناوچەیی؛ ژینگەی جیۆپۆلەتیکی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست کاریگەرییەکی بەرچاوی لەسەر ئایندەی هێزەکانی ئەمریکا لە ئێراق هەیە. کاریگەری ئێران لە ئێراق، لە ڕێگەی پشتیوانیکردنی لە گرووپە میلیشیاکان، تەحەدایەک بۆ بەرژەوەندییەکانی ئەمریکا دروست دەکات. جگە لەوەش زلهێزە ناوچەییەکانی وەک تورکیا و سعودیە بەرژەوەندی ستراتیژی خۆیان لە ئێراقدا هەیە، ئەمەش دۆخەکە زیاتر ئاڵۆزتر دەکات.
“هۆکارە کۆمەڵایەتییەکان”
- کاریگەری لەسەر کۆمەڵگای ئێراق؛ بوونی هێزی ئەمریکی کاریگەری تێکەڵاوی لەسەر کۆمەڵگای ئێراق هەیە. لە کاتێکدا هەندێک وەک ڕێکارێکی پێویست بۆ ئاسایش و سەقامگیری سەیری دەکەن، هەندێکی تر وەک پێشێلکردنی سەروەری هەستی پێدەکەن. قوربانیانی مەدەنی و ڕووداوەکانی سەربازانی ئەمریکا، هەستی دژە ئەمریکییان لە هەندێک توێژی دانیشتوواندا پەرەپێداوە.
- کارمەندانی سەربازی ئەمریکی؛ جێگیرکردنی درێژخایەنی هێزی ئەمریکی لە ئێراق کاریگەری لەسەر مۆڕاڵ و خۆشگوزەرانی کارمەندانی سەربازی و خێزانەکانیان هەیە. پرسەکانی وەک تێکچوونی فشاری دوای کارەسات (PTSD) و فشاری دووبارە بڵاوکردنەوە نیگەرانی بەرچاون.
“هۆکارە ئابوورییەکان”
- تێچووی پاراستنی هێزەکان؛ تێچووی دارایی پاراستنی هێزەکانی ئەمریکا لە ئێراق زۆرە. ئەمەش نەک تەنها خەرجییە ڕاستەوخۆکانی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان بەڵکو تێچووی درێژخایەنی پەیوەست بە چاودێریکردنی پێشمەرگە دێرینەکان و چاککردنەوەی ئامێرەکانیش دەگرێتەوە.
- کاریگەری ئابووری لەسەر ئێراق؛ بوونی هێزەکانی ئەمریکا کاریگەریی ئابووریی ئەرێنی و نەرێنی لەسەر ئێراق هەیە. لە لایەکەوە ئاسایش دابین دەکات کە پێویستە بۆ چالاکییە ئابوورییەکان و وەبەرهێنانی بیانی. لە لایەکی تریشەوە دەتوانێ وابەستەیی دروست بکات و ڕێگری لە گەشەکردنی هێزە ئەمنییەکانی خۆبژێوی بکات.
“سیناریۆ ئەگەرییەکان”
لێرەدا سێ سیناریۆی جیاواز بۆ ئایندەی هێزەکانی ئەمریکا لە ئێراق دەخەینەڕوو:-
- کشانەوەیەکی تەواو؛ کشانەوەی تەواوەتی هێزەکانی ئەمریکا کاریگەرییەکی بەرچاوی دەبێت لەسەر ئاسایشی ئێراق و سەقامگیری ناوچەکە. دەکرێت ببێتە هۆی درووستبوونی بۆشایی هێز کە ڕەنگە لەلایەن گرووپە تووندڕەوەکان یان زلهێزە ناوچەییەکانەوە بقۆزرێتەوە، بەڵام دەبێتە هۆی ڕەواندنەوەی نیگەرانی لایەنە شیعییەکان و کەمکردنەوەی بارگرانی دارایی لەسەر ئەمریکا.
- بەردەوامی ئامادەبوونی سەربازی؛ کەمکردنەوەی یەکینە سەربازییەکان، بەڵام مانەوەی بەردەوام دەتوانێت یارمەتیدەر بێت لە دەستەبەرکردنی سەقامگیری و پاڵپشتیکردنی هێزە ئەمنییەکانی ئێراق. ئەم سیناریۆیە پێویستی بە ئەرکێکی ڕوون و هەوڵی دیپلۆماسی بەهێز دەبێت بۆ چارەسەرکردنی پرسەکانی سەروەری و کەمکردنەوەی هەستی دژە ئەمریکی.
- زیادکردنی بەشداریکردن و ئامادەبوونی سەربازی؛ فراوانکردنی بوونی سەربازی و بەشداریکردنی ئەمریکا لە ئێراقدا دەتوانێت گەرەنتی ئاسایش بەرز بکاتەوە و بەرپەرچدانەوەی هەڕەشەکانی ناوچەکە بگرێتەوە. بەڵام ئەم ڕێبازە مەترسی پەرەسەندنی ململانێکان و زیادکردنی تێچووی دارایی و مرۆیی بۆ ئەمریکا هەڵدەگرێت.
“پێشنیارەکان”
بۆ حکومەتی ئەمریکا:-
- داڕشتنی سیاسەتێکی ڕوون؛ دانانی سیاسەتێکی ڕوون و یەکگرتوو لەسەر ئایندەی هێزەکانی ئەمریکا لە ئێراق، بە ئامانج و هێڵی کاتیی دیاریکراو. ئەم سیاسەتە پێویستە بە شێوەیەکی شەفافانە بە هەردوو لایەنە ناوخۆیی و نێودەوڵەتییەکان بگەیەندرێت.
- بەرزکردنەوەی هەوڵە دیپلۆماسییەکان؛ بەشداریکردن لە هەوڵە دیپلۆماسییە بەهێزەکان بۆ سەقامگیرکردنی ناوچەکە و کەمکردنەوەی پشتبەستن بە چارەسەرە سەربازییەکان. ئەمەش پەرەپێدانی هاوکاری ناوچەیی و چارەسەرکردنی هۆکارە بنەڕەتییەکانی ناسەقامگیری لەخۆدەگرێت.
- پشتیوانی لە هێزە ئەمنییەکانی ئێراق؛ زیادکردنی پشتیوانی بۆ دەستپێشخەرییەکانی بوونیادنانی توانا بۆ بەرزکردنەوەی تواناکانی هێزە ئەمنییەکانی ئێراق. ئەمەش بریتییە لە ڕاهێنان و پێداویستی سەربازی و هاوبەشکردنی هەواڵگری بۆ ئەوەی ئێراق بتوانێت بە شێوەیەکی سەربەخۆ ئاسایش بپارێزێت.
بۆ حکومەتی ئێراق:-
- بەهێزکردنی حوکمڕانی؛ چارەسەرکردنی گەندەڵی و کێشەکانی حوکمڕانی بۆ دروستکردنی متمانەی گشتی و شەرعییەت. ئەمەش جێبەجێکردنی چاکسازییەکان بۆ باشترکردنی شەفافیەت و لێپرسینەوە دەگرێتەوە.
- بەرزکردنەوەی توانا ئەمنییەکان؛ وەبەرهێنان لە پەرەپێدانی هێزی ئەمنی خۆبژێو کە توانای پاراستنی سەقامگیرییان هەبێت بەبێ هاوکاری دەرەکی، ئەمەش پیشەییکردنی سەربازی و تێکەڵکردنی گرووپە میلیشیاییەکان لە دامودەزگا فەرمییە ئەمنییەکاندا دەگرێتەوە.
- پەروەردەی هاوکاری ناوچەیی؛ بەشداریکردن لە هەوڵە دیپلۆماسییەکان بۆ پەرەپێدانی هاوکاری ناوچەیی و چارەسەرکردنی ئاستەنگە ئەمنییە هاوبەشەکان، ئەمەش بریتییە لە دروستکردنی هاوپەیمانی لەگەڵ وڵاتانی دراوسێ بۆ بەرەنگاربوونەوەی هەڕەشە دەرەکییەکان.
“دەرئەنجام”
ئایندەی هێزەکانی ئەمریکا لە ئێراق پرسێکی ئاڵۆز و فرەلایەنە و کاریگەرییەکی بەرچاوی لەسەر هەردوو وڵات و ناوچەکە هەیە، بە وردی لەبەرچاوگرتنی هۆکارە سیاسی و کۆمەڵایەتی و ئابوورییەکان، داڕێژەرانی سیاسەت دەتوانن بڕیاری وریایانە بدەن کە سەقامگیری و ئاسایش بەرەوپێش ببەن. پەیڕەوکردنی ڕێبازێکی هاوسەنگ کە ئامادەیی سەربازی هێزەکانی ئەمریکا لەگەڵ هەوڵی دیپلۆماسی بەهێز و پشتیوانی لە خۆبژێوی ئێراق تێکەڵ بکات، بۆ گەیشتن بە سەقامگیری درێژخایەن لە ئێراقدا زۆر پێویستە.
