پێش كۆتایی بوونی جەنگی غەززە كە لە ئەنجامی هێرشی بزووتنەوەی حەماس بۆسەر ئیسرائیل لە حەوتی ئەكتۆبەری 2023 دەستپێكرد، هێشتا تەواو نەبووە، سەرجەم ئاماژەكانی باس لە سەرهەڵدانی جەنگێكی دیكە دەكرێت لە نێوان حیزبوولڵای لوبنانی و ئیسرائیل، پێشبینی ئەوە دەكرێت جەنگێكی وێرانكەر بێت بۆ لوبنان. لە ئەگەری هەڵگیرسانی ئەم جەنگە، ئەوا سێهەم جەنگ دەبێت لە نێوان هەردوولا، جەنگی یەكەم لە نێوان ساڵانی 1985 تا 2000 بەردەوام بوو، كۆتایی هات بە پاشەكشێ ئیسرائیل لە باشووری لووبنان، جەنگی دووهەم لە ساڵی 2006 ڕوویدا لە نێوان هەردوولا، لە پاش هەڵگیرسانی جەنگی لە نێوان بزووتنەوەی حەماس وئیسرائیل بەردەوام هەردوولا هێرشی مۆشەكیەكانیان بەردەوامبوو دژی یەكتری بەشێوەیەكی پچڕ پچڕ بەڵام تا ئێستا نەگەیشتۆتە ئاستی جەنگ.
ئەوەی جەنگی غەززە كە هیشتا بەردەوامە لە جەنگەكانی پێشووی ئیسرائیل جیا دەكاتەوە، ئەوەیە ئیسرائیل ئەم جارە جیاواز لە جەنگەكانی پێشووی درێژ خایەن بوو، چونكە لەسەرەتای دروستبوونی دەوڵەتی ئیسرائیلەوە و تا ئێستا ئیسرائیل نەچۆتە جەنگێكەوە نۆ مانگ بخایەنێت، چونكە هەمیشە ئیسرائیل لەگەڵ جەنگی كورت مەودایە لەدژی نەیارەكانی بەهۆی كەمی ژمارەی دانیشتوانی ئیسرائیل كە حەوت ملیۆن كەسە و زۆربەی سەربازەكانی سوپای ئەو وڵاتە یەدەگەن و لەكاتی بانگكردنیان بۆ كاركردن لە ڕێزەكانی سوپا پیشەكانی خۆیان بە جێدەهێڵن ئەمەش زیانێكی زۆر گەورە بە كەرتە ئابوورییەكانی ئیسرائیل دەگەیەنیت و تووشی ئیفلیجی دەكات، بۆیە هەمیشە ئیسرائیل پەنا دەبات بۆ جەنگی وێرانكەری كورت خایەن بەڵام ئەمجارە جیاواز لە جەنگەكانی ڕابردووی ویستێك هەیە لە ناو دەوڵەتی ئیسرائیل بۆ بەردەوامیدان بە جەنگ سەرەڕای زیانی گیانی ومادی كە بەر دەوڵەتی ئیسرائیل كەوتووە. لە ئێستادا هەموو ئاماژەكانی باس لە دروستبوونی جەنگێكی نوێ دەكات لە نێوان ئیسرائیل و حزبوولڵا لووبنانی، هەموو لوبنان ببێتە بە گۆرەپانی جەنگێكی نوێ لە نێوان هەردوولا پێش ئەوەی چەنگی نێوان ئیسرائیل و بزووتنەوەی حەماس لە كەرتی غەزە بەتەواوەتی كۆتایی بێت، بۆیە سەرهەڵدانی ئەم جەنگە نیشانەی ئەوەیە كە گۆڕانكاری لە هزری سەربازی ئیسرائیل ڕوویداوە و لەیەك كاتدا ئیسرائیل دوو بەرەی جەنگ دروستدەكات یان بەلای كەمەوە دوو جەنگ یەك دوای یەك ئەنجامدەدات بە گریمانەی ئەگەر دوای كۆتایی جەنگی غەزە جەنگی لووبنانی دەستیپێكرد.
بەڵام جەنگی نێوان ئیسرائیل و حزبولڵای لوبنانی ئەگەر هەڵبگیرسێت جیاواز دەبێت لەگەڵ جەنگی غەززە لەچەندین ڕووەوە
یەكەم:- سەرەڕای ئەوەی بزووتنەوەی حەماس و حزبوولڵای لوبنانی هەردووكیان دوو هاوپەیمانی كۆماری ئیسلامی ئێرانن، بەڵام حزبولڵای لووبنانی گرووپێكی شیعەی دوانزە ئیمامیە و لەسەرەتای دروستكردنی ئەم هێزە وبیروباوەڕەی ئەم هێزە پەیوەستە بە كۆماری ئیسلامی ئێرانەوە نەك بزوتنەوە حەماس كە ڕێكخراوێكی سەر بە ئیخوان موسلمینە وهاوپەیمانی توركیا و قەتەڕیشە.
دووهەم:- جەنگی نێوان ئیسرائیل و لوبنان زۆربەی ناوچەكانی لوبنان دەگرێتەوە، چونكە سنووری هەژموونی حزبوولڵا بەسەر زۆربەی ناوچەكانی لوبنان دەگرێتەوە نەك وەكو بزووتنەوە حەماس كە تەنها كۆنترۆڵی كەرتی غەززە دەكرد كە بەشێكە لە خاكی فەڵەستین .
سێهەم:- لوبنان وڵاتێكی سەربەخۆیە و هەڵگیرسانی جەنگ دژی لوبنان وەكو جەنگێكی نێوان دوو دەوڵەت لەقەڵم دەدرێت بەڵام جەنگی نێوان ئیسرائیل وحەماس تا ئاستێكی گەورە جەنگێكی ناوخۆییە لە نێوان ئیسرائیل وكەرتی غەززە كە دواجار هەمووی بەشێكن لە خاكی دەوڵەتی ئیسرائیل.
“سیناریۆكانی بەردەم ڕوودانی ئەم جەنگە”
یەكەم:- ئەنجامدانی دوو جەنگ لە لایەن ئیسرائیلەوە یەك دوای یەك یان دوو جەنگ لە یەك كاتدا كە زیاتر لە نۆ مانگ بەردەوامبووە دەرخەری بوونی پلانێكی ئیسرائیلی زۆر گەورەیە بۆ لەناوبردنی سەرجەم نەیارانی لە ناوچەكە، ئەگەر ئەوە هەیە وڵات و لایەنی دیكەش بگرێتەوە وەكو سوریا و ئێراق وحوسییەكانی یەمەن و لەوانەیە ئێرانیش.
دووهەم:- ئەم جەنگە تاقیكردنەویەكی زۆر گەوریە بۆ ئێران، چونكە ئایا ئێران جاریكیتر پشت دەكات لە هاوپەیمانێكی دیكەی وەكو ئەوەی ڕوویدا لە جەنگی ئیسرائیل دژی حەماس و ئەرمینیا دژی ئەزربەیجان و هەردوو هاوپەیمانەكەی ئێران تووشی شكستێكی گەورەبوون، بێ ئەوی كۆماری ئیسلامی ئێران دەستی هاوكاریان بۆ درێژ بكات ئەگەر بەشداری ئەم جەنگە نەكات ئەوا ئێران متمانەی خۆی لەبەرامبەر هاوپەیمانەكانی لەدەستدەدات. كە دەیان ساڵە وەكو پاڵپشت وهاوپەیمان خۆی وێنا كردووە، یان بەهۆی شیعە بوونی حزبوولڵای لوبنانیەوە ئیران دەستێوەردان ئەنجامدەدات چونكە ئەرمینیا مەسیحی ئەرسەدۆكسیە و حەماس موسلمانی سونەن، ئەگەر بەشدار بێت ئەوا ئەگەری بەرفراوانبوونی جەنگەكە لەئارادایا و ئێرانیش دەگرێتەوە و جەنگێكی هەرێمایەتی لەناوچەكە هەڵدەگیرسێت، وئەگەر هاوپەیمانەكانی ئێرانیش بەشداری ئەم جەنگە بكەن وەكو ڕووسیا و چین و كۆریای باكوور ئەگەری ئەوا هەیە ببێتە مایەی دروستبوونی جەنگێكی جیهانی، كە ئەگەریكی لاوازە، بەڵام زۆربەی پێشبینیەكانی ئاماژە بۆ ئەوە دەكەن كە ئێران هەرگیز دەستێوەردان ناكات و تەنها لە ڕێگای پرۆكسییەكانی وەكو میلیشیا ئێراقی و ئەفغانی و سوری و حووسییەكانی یەمەن ئەو كارە ئەنجامبدات نەك ڕاستەوخۆ، بەمەش ئێران دەستبەرداری سێهەم هاوپەیمانی دەبێت وهاوپەیمانەكانی دیكەی لە سوریا و ئێراق و یەمەن دەخاتە بەردەم هەڕەشەی لەناوچوون لە لایەن ئیسرائیلەوە.
سێهەم:- ڕوودانی ئەم جەنگە پاڵپشتی بۆچونی ژمارەیەك لە كەسانی پسپۆر و توێژەر، كە ئاماژە بۆ ئەوە دەكەن مەبەست لە جەنگی غەززە ئەوەیە ئیسرائیل لەهەوڵی ئەوەدایە كۆنترۆڵی خۆڕهەڵاتی دەریای سپی بكات بەمەبەستی پاراستنی بەرژەوەندییەكانی لەو ناوچەیە ودەست بەسەراگرتنی كێڵگە غازییەكانی لوبنان و كەرتی غەززە، دروستكردنی ژینگەیەكی لەبار بۆ پڕۆژەی گواستنەوەی غازی سرووشتی خۆرهەڵاتی دەریای ناوڕاست بەرەو ئەوروپا و لە ناوبردنی سەرجەم نەیارەكانی كە ڕیگری دەكەن یان لەمپەرن بەردەم جێبەجێ كردنی پڕۆژەی هێڵی ئابووری هیند – ڕۆژهەڵاتی ناوراست – ئەورپا (India – Middle East – Europe Economic Corridor) كرد، كە بە پڕۆژەی (IMEC) دەناسرێت كە لە میانی كۆبوونەوەی 20 G لە مانگی نۆی ڕابردوو لە هیند سازكرا، هەریەك لە “جۆ بایدن” سەرۆكی ئەمریكا و “ناریندرا مۆدی” سەرۆكی وەزیرانی هیند و “مەحمەد بن سەلمان” جێنشینی عەرەبستانی سعودی واژۆیان كرد، ئەم پڕۆژەیە وڵاتی هیندی بە ئیمارات وعەرەبستانی سعودی و ئوردن و ئیسرائیل دەبەستێتەوە، و بەندەی حەیفای ئیسرائیلی بە ئەورپا دەبەستێتەوە ومەبەستی لێ ئالۆگۆڕی بازرگانیە لە نێوان ئاسیا و ئەوورپا و ئەفریقا لە ڕێگای تۆڕێك لە هێڵی ئاسنین و بەندەر و هێڵی دەریایی و یەكێكە لە پرۆژە ئابوورییە ستراتیژییەكان لە جیهاندا .
سەرئەنجام؛ ئەگەر ئەم جەنگە ڕووبدات ئەوا بارودۆخی ڕۆژهەڵاتی ناوڕاست ئاڵۆزتر دەبێت، و ئەگەرێكی زۆرە ئێراق و هەرێمی كوردستانیش بگرێتەوە، هەموو ناوچەكە ڕووبەرووی جەنگێكی وێرانكەر بێتەوە ئەگەر حزبولڵای لوبنانی و ئیسرائیل دان بەخۆیاندا نەگرن، بەردەوامبن لە قووڵكردنەوەی كێشەكانی نێوانیان و بەردەوامبوونی هێرشەكانیان بەرامبەر بەیەكتری .
