“گفتوگۆی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان لەگەڵ حكومەتی ئێراق”
د. كاردانەوە ناوخۆییەكان بەرامبەر یەكێتیی.
ئەو دۆخەی لە كۆتایی ساڵی (1983ز) هاتەپێش و یەكێتیی كردە هێزێكی دیاری سیاسی، تا حكومەتی ئێراق حیسابی بۆ بكات، بێ كاردانەوە تێنەپەڕی، بەڵكو لەگەڵ دەسپێكی گفتوگۆكان (بەرەی جەودەق) ئەو بەرەی خودی یەكێتیی ئەندامێكی كارای بوو، لێ هاتە دەنگ و بەیاننامەیەكی تووندی لە (25ی كانوونی یەكەمی1983ز) لە دژی دەركرد. بەیاننامەی (جەودەق) لەژێر ناونیشانی (حول مفاوضات المذلة التي أقدم عليها الاتحاد الوطني الكردستاني مع النظام الفاشي العميل في العراق) تووند بەرامبەر هاوپەیمانەكەی وەستا و ڕەخنەی تووندیشی لێگرت. (یانزە) ڕۆژ دواتریش و لە (4ی كانوونی دووەمی1984ز)دا (بەرەی جود)ی نەیار بە یەكێتییش دژی ئەو رێكەوتنامەیە وەستاو بەیاننامەیەكیان لەژێر ناونیشانی ((لتقبر مفاوضات (صدام-الطالبانی) المذلة)). لەو بەیاننامەیەشدا بەرەی جود، دانوستانەكانی یەكێتیی و حكومەتی ئێراقی بە لەگۆڕنراو ناوبرد و هەر زوو، نوقڵانەی شكستی بۆ لێدا. بەوەش بەرەیەك نەما لە هێزە ئۆپۆزسیۆنەكانی ئێراق، دژی ئەو دانوستانە نەوەستن. دیارە ئەو پێشهاتانەش بۆ یەكێتیی نەك هەر باش نەبوو، بەڵكو بێ كێشەش نەبوون. ئەوەش بە هۆی ئەوەی، كۆی هێزە دژەكانی یەكێتیی لەناو ئێراقدا، سەدان و بگرە هەزاران رێكخستنی سیاسیان هەبوو، كە بەردەوام ڕاپۆرت و دیدگای خۆیان و كۆی جموجوڵەكانی یەكێتیی و حكومەتی ئێراقیان دەگەیاندە دەرەوەی خۆیان. هەروەها لە كەمیندا بوون، كێشە بۆ ڕەوتی گفتوگۆكان دروست بكەن.
كاردانەوەیەكی تر لەسەر ڕەوشی گفتوگۆكان، لەلایەن حكومەتی ئێراقەوە بوو، كە كێشەی لابەلای بۆ یەكێتیی دروستكرد. یەكێك لەوان فرمانی پەیوەستبوونی خوێندكارانی سەر بە وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی حكومەتی ئێراق بوو بە ریزەكانی هێزی (بەرگری میللی-الجیش الشعبی). ئەوەش بەواتای پەیوەستبوون تەواوی خوێندكارانی زانكۆ و پەیمانگاكانی سەر بەو وەزارەتە، بە بنكەكانی مەشقی سەربازی لە وەرزی هاویندا، تا فێری هونەرەكانی جەنگ بكرێن و لەكاتی پێویستدا سوودیان لێ ببینرێت. ئەو بڕیاڕەش لەسەر ئەوە درا، تا ئەو خوێندكارانە بە سوود وەرگرتن لە پشووی وەرزی هاوین، زانیارییەكیان لەسەر مەشقی سەبازی و بەكارهێنانی چەك و تەقەمەنی هەبێت و بۆ بەرگریكردن لە وڵاتەكەیان لە جەنگی دژ بە ئێران، سوودیان لێ ببینرێت. وەك دواتریش زانرا، بیرۆكەی ئەو كارە لەلایەن (تەها یاسین ڕەمەزان) جێگری سەرۆك كۆمار و فەرماندەی هێزەكانی بەرگری میللی بوو، كاتێك پێشنیاری بۆ (سەدام حوسێن) كرد، سوود لەو (سێ) مانگەی پشووی هاوین وەربگیرێت و خوێندكارانی زانكۆ و پەیمانگاكانی وڵاتەكەیان بخرێنە بەر مەشقی سەربازی هاوینە. بیرۆكەش لەماوەی دانوستانەكانی نێوان (یەكێتیی و حكومەت) هاتە پێش. بڕواش وابووە، (تەها یاسین ڕەمەزان) بەو كارەی ویستوویەتی كێشەیەك بۆ یەكێتیی و جەماوەرەكەی دروست بكات، چونكە بڕیارەكە كەوتە دوای كۆبوونەوەكەی (سورداش).
ئەو بڕیارەی حكومەتی ئێراق، بۆ خوێندكارە كوردەكان بە گشتی و ئەو خوێندكارانەی لە (زانكۆی سەڵاحەددین)و لە شاری (هەولێر) دەیانخوێند، سەخت بوو، چونكە لەلایەك پێیان وابوو: كاتێك دانوستان لەنێوان (یەكێتیی و حكومەت) هەبە، ئەوان نابێت بچنە خزمەتی مەشقی سەربازی ناچاری. لەلایەكی دیكەوە پێیان وابوو، یەكێتیی لەسەر ئەو بڕیارە دێتە دەنگ و پشتیوانیان ئەكات. هەربۆیە دەنگی ناڕەزاییان بەرز كردەوەو دەستیان دایە مانگرتن، بەڵام بڕیارەكەی حكومەتی ئێراق، فەڕمی و بۆ هەموو خوێندكارانی سەر بەو وەزارەتە و جیاكاری تێدا نەبوو، بۆیە لادان لێ، مانای لادان بوو لە یاسا و ڕێساكانی حكومەت. ئەوەش بۆ یەكێتیی قورس كەوتەوەو كێشەی بەدوادا هات، چونكە ئەگەر پشتیوانی خوێندكارە كوردەكانی زانكۆ و پەیمانگاكانی بكردایە، لەگەڵ حكومەتی ئێراق، دوچاری كێشە دەبوو وە گرفتی بۆ ڕەوتی گفتوگۆكان دروست ئەكرد. خۆ ئەگەر لەگەڵ ئەو بڕیاری حكومەتی ئێراقیش بوایە، دژایەتی خوێندكارانی لێدەكەوتەوە، كە دواجار هەر بە زیانی تەواو دەبوو.
دواجار ئەوەی ڕوویدا، بەسەر یەكێتیی و خوێندكارەكاندا خراپ كەوتەوە. لەلایەك نە یەكێتیی توانی بەرگرییان لێبكات، تا بەشداری ئەو مەشقە هاوینەیە نەكەن، نە حكومەتی ئێراقش خوێندكارە كوردەكانی لەبەر یەكێتیی بەخشی. هەربۆیە دواجار دەركردنی هەموو ئەو خوێندكارانەی لێكەوتەوە، كە بەشداری خۆپیشاندان و مانگرتنیان كرد بوو، تا ئەوانەی ئامادە نەبوون بەشداری مەشقی هاوینە بكەن. بە كورتی كاردانەوەكان لەسەر یەكێتی كەم نەبوون، هەم لە ناوخۆ و هەم لەسەر ئاستی كوردستانی و هەرێمی، بۆیە وەك چۆن لە سەرەتادا دیار بوو، بێ ئەنجام كۆتایی دێت، دواییەكەشی وا دەرچوو. هۆی سەرەكیش ئەوە بوو، كە حكومەتی ئێراق، لە كۆی دانوستان و گەڕانەوەی بۆ لای یەكێتیی وەك یەكێك لە هێزە كوردییە بەرهەڵستەكانی، كۆمەلێك ئامانجی تری هەبوو، كە دواتر دەركەوت، نەوەك ئەوەی بیەوێت لە رێگای یەكێتییەوە، تەرازووی هێزی جەنگی بەلای خۆیدا ڕاست بكاتەوە. یان بیەوێت بەو هۆیەوە كێشەی كورد چارەسەر بكات و بەهێزتر بەرامبەر كۆماری ئیسلامی ئێران بووەستێت.
