نواندنەوەی مانای جێندەر لە وێنەکانی باربارا کرۆگێر

“لەشی تۆ گۆڕەپانێکە بۆ ململانێ؛ ڕووبەڕووبوونەوەی ئێمە و ئەوان لە بەرهەمەکانی کرۆگێردا”

باربارا کرۆگێر(١) لە هونەرمەندە دیارە هاوچەرخەکانە کە زۆرێک ناوبانگی دەگەڕێننەوە بۆ ئامادەکردنی ئەو وێنە ڕەخنەییانەی کە نووسینێکیشی هاوپێچی دەکرد. باربارا کە کۆمەڵێک چالاکیی لە گۆڤارە هونەرییەکاندا لە کارنامەی خۆیدا تۆمار کردووە، بەشێوەیەکی بەردەوام لە بەرهەمەکانی خۆیدا ڕەخنە لە گوتاری زاڵ و چەسپاو بە سەر ژنێتی دەگرێت و بێ بنەما بوونی زۆرێک لە کڵێشە و ڕووتینە جێندەرییەکان لە خشتەی ئیشکردنی خۆیدا داناوە. ئەو بە شێوەیەکی بەرچاو کەوتۆتە بەر کاریگەریی گۆڕانکارییەکانی هاوچەرخ لە گوتاری جێندریدا و لە ڕێگەی بەرهەمەکانی خۆیەوە بووە بە بکەرێکی چالاکی ئەم بوارە. کرۆگێر ڕوانینێکی ڕەخنەگرانەی بەنیسبەت ئەو دۆخە کۆمەڵایەتییەی کە تێیدا دەژیا هەبووە و لە هەمان کاتیشدا بەرهەمەکانی، پیشاندەری زانیاریی تیۆریکی ئەون لە بواری توێژینەوە ڕەخنەییەکان، و توێژینەوە مارکسیستی و فیمینیستییەکانیش. ئەو پرسانەی کە کەوتوونەتە بەر قەڵەمی ڕەخنەی کرۆگێر بریتین لە مەسرەفی بوون، هێژموونی و دەسەڵاتی پیاوانە و هەروەها پێوەندییەکانی دەسەڵاتی و سیاسەتەکانی جێندەر.

خاڵی جێ سەرنج لە بەرهەمەکانی کرۆگێردا ئەو وێنانەیە کە ئەو بۆ دەربڕینی بیروڕاکانی خۆی کەڵکیان لێ وەردەگرێت. ئەم وێنانە، کۆمەڵێک وێنەی لە پێشدا ئامادەکراون کە زۆر لە بڵاڤۆکە گشتییەکان دا بڵاوکروانەتەوە و کرۆگێر بە وردبینی و سەرنجی خۆیەوە هەڵیبژاردوون و هاوکات کۆمەڵێک نووسینی کورت بەڵام پڕکاکڵ و کاریگەریشی لەسەریان داناوە. بە واتایەکیتر دیکە هونەری کرۆگێر لە وێنەگرتندا مەبەستی ئێمە نییە، بەڵکوو ئەو گۆڕانکارییەیە کە ئەو لە ڕێگەی نووسینەکانی خۆیەوە لە گێڕانەوە، ناورۆک و پەیامی نێردراودا دروستی دەکات، مانای بەراوەژوو و هەندێ جار بەتەواوی پێچەوانە کە وێنەکە لە واتا  پێشووەکەی بەتاڵ دەکاتەوە و مانایەکی نوێی دەداتێ، مانایەک کە ڕوون و ڕاستەوخۆیە و هیچ ڕێگەیەکی دەربازبوون ناهێلێتەوە. سەرەکیترین واتا  و ناوەرۆک لە بەرهەمەکانی کرۆگێر بە گیروگرفتکردنی پێگەی ژن لە کۆمەڵگەی ئەمەریکی و شێوەی نواندنەوەی ژنان لە بەرهەمە هونەرییەکان و بەرهەمهێنانە میدیاییەکانە. سەری ڕمی ڕەخنەکانی کرۆگێر لە وێنە هەڵبژێردراوەکانی خۆیدا، کۆمایەکی هاوشێوە لە ژنانە کە هێژمونی سەرمایەداری و سیستەمی ناهاوسانی باوکسالارانەیان نەک لە ڕووی ناچاری بەڵکوو لە ڕووی حەزەوە قبووڵ کردووە. چینێک کە کرۆگێر باسیان لێوە دەکات بە هیچ شێوەیەک ژنانی هەژار و سەر بە چینی خوارەوەی کۆمەڵگە (لە ڕووی ڕەمزییەوە) نین، بەڵکوو زۆرینە ژنانی چینی ناوەڕاستی کۆمەڵگەی ئەمەریکان. ئەو کۆمەڵە ژنانەی کە ژنانی باسکراو لە کتێبی بەناوبانگی بێتی فریدان لە ژێر ناوی “ڕازمەندیی ژنانە(٢)”(١٩٦٣) بە خەیاڵدا دێنێت. واتە ئەو شتەی وا فریدان لە ژێر ناوی ” ئەو کێشەیەی کە ناوی نەبوو و بە فەرمی نەدەناسرا” باسی دەکات، لە بەرهەمەکانی کرۆگێردا نەک تەنها بە فەرمی ناسراوە، بەڵکوو بە زایەڵەیەکی  تووندد و لێبڕاوانەشەوە بە گوێماندا دەدرێتەوە.

کرۆگێر لە بەرهەمەکانی خۆیدا لە جێناوەکانی “ئێمە”، “ئێوە” و “ئەوان” کەڵک وەردەگرێت کە مەبەستی لە ئێمە؛ کۆمەڵگەی ژنان، ئێوە؛ هێژموونی پیاوانە و ئەوان؛ پێوەندییەکانی دەسەڵات لە کۆمەڵگە دایە. بە دەربڕینێکی دیکە ئەو لە ڕێگەی بەکارهێنانی ئەم جێناوانە بە دوای پێکهێنان و ڕێکخستنی ژنان لە گرووپێکی ڕێک و پێکدایە کە ناوی لێدەنێت “ئێمە”. بۆ نموونە لە وێنەیەکیدا لە ژێر ناوی “ئێمە پێویستمان بە قارەمان” نییە، هێرش دەکاتە سەر کڵێشەی لاوازیی جەستەیی ژنان و پێویستییان بە پشتگیریی پیاوان، کە “ئێمە” لێرەدا ڕەمزێکە بۆ ئەو ژنانەی کە بەنیسبەت ئەم دۆخەوە ناڕازین. لە بەرهەمێکی دیکەدا لە ژێر ناوی “خۆشحاڵیی تۆ لە بێدەنگیی من دایە(٤)” پیاوێک ملهوڕانە بێدەنگی نیشان دەدات کە ڕەمزێکە لە پێکهاتەی پیاوانە و لە ڕووی مێژووییەوە توانایی قسەکردنی لە ژنان ئەستاندووە. لە وێنەیەکی گرنگی دیکەدا بە ڕستەی “مۆڕەی تۆ زللەیەکە لە ڕوخساری من(٥)”، کرۆگێر مەبەستی دەربڕینی ناڕەزایەتییە لە هەمبەر بە ئۆبژەکردنی ژنان لە ریکلامە بازرگانییەکاندا کە بە دابەزاندنی ژنان تا ئاستی جەستەیەکی سێکسی، ژنان دەکات بە پانتاییەک بۆ چێژوەرگرتن، وەکوو بڵێین ئەوان لە هەر جۆرە تواناییەکی هزری و مەعنەوی بێبەشن و بوونیان تەنها لە جەستەیاندا کورت دەکرێتەوە.  لە ڕوانگەی کرۆگێرەوە مۆڕەی پیاوانە ژنان دەکات بەو ئۆبژانەی کە ئیدی ناتوانن “بۆ خۆیان” بیر بکەنەوە و بیرکردنەوە، باوەڕ و کردارەکانیان لە داوەریکردنەکانی پیاوانەوە سەرچاوە دەگرێت. ئەوان هێشتا لەگەڵ دەلالەتە پیاوسالارانەکان و هێژمونی پیاوانەدا لە ململانێ دان. هەر بەم ئاراستەیەدا کرۆگێر هەوڵ دەدات تاکوو لە وێنەی ژنانی ڕووت کە بۆ فرۆشتنی بەرهەمەکان و یان بە مەبەستی ئامانجەکانی گوتاری پیاو سالارانە کەڵکی لێ وەردەگیرێت، سەرەڕای بوونی زۆریان لە فەزای چالاکیکردنی خۆیدا، خۆ ببوێرێت چونکە بەکارهێنانی ئەم وێنانە تەنانەت ئەگەر بە ئاراستەیەکی ڕەخنەگرانەشدا بێت، جۆرێک بەرهەمهێنانەوەی توونددوتیژی و پەرەپێدانی بە ئامرازبوونی ژنانە. هەر بۆیە لەم ڕووەوە، سەرەڕای تێڕوانینی پێکهاتەشکێنانەی خۆی کە لە توخمە سەرەکییەکانی تێڕوانینە پۆست مۆدێڕنەکان هەژمار دەکرێن، لە گوتاری پاش فیمینیستی دوور دەکەوێتەوە.

ئەو هەر لەم دەروازەیەوە، دەپەرژێتە سەر ڕەخنەگرتن لە مەسرەفی بوون و لایەنانی هاندەری ژنان بۆ مەسرەفی زیاتر لە کۆمەڵگەی سەرمایەداری و ئەمە لەگەڵ پرۆسەی ئۆبژەسازیی کە پێشتر ئیشی لەسەر کردبوو، گرێ دەدات. لەم دەروازەیەوە ئەو لە تێڕوانینە مارکسیستییەکان نزیک دەبێتەوە. لە وێنەکانی خۆیدا بە نووسینگەلێکی وەکوو “زیندانەکەت بڕازێنەوە(٦)”، “ساختە یان ڕاستەقینە(٧)”، “کێشی بێکێشە دەبێت چەند کیلۆ بێت؟(٨)” ڕوانینی ڕەخنەگرانەی خۆی بەنیسبەت پیشەسازیی مۆد و خۆڕازاندنەوە پیشان داوە و بە چەوساندنەوە و بەکارهێنانی ژنانی دەزانی، ئەو پیشەسازیی جوانی لە ئاراستەی ستانداردکردنی ژنان و سەپاندنی کۆنترۆڵی زیاتر بەسەریاندا دەزانێت، لە وێنەی “کێ لە هەمووان جوانترە؟(٩)” یان ” هیچکات ناشیرینی قبووڵ ناکەم(١٠)”، کە ڕەخنەیەکە لەسەر کێبەرکێکانی جوانیی “منداڵ و تاج(١١)” و بەشداربوویەکی چوار ساڵان لە ویلایەتی تیگزاس، و هەروەها تابلۆی “تۆ جوانی!(١٢)” کە وێنەیەکی تانەدەرانەیە لە کڵێشەکانی جوانی، ئەندازەکان و ئەو تایبەتمەندیانەی کە دەبێت ڕوخسارێکی جوان هەیبێت، کە هەر هەموو ئاماژەن بۆ ئەو ستاندارد و چوارچیوانەی بەسەر ژناندا دەسەپێت تاکوو بەم شێوەیە کۆمەڵگە ئەو نموونە جوانیانەی کە لە ڕوانگەی پیاوانەوە پێناسە دەکرێت، بە جوان ناو ببات. یەکێک لە خاڵەکانی وەرچەرخان لە بەرهەمەکانی کرۆگێردا وێنەیەکە کە زیاتر لە هەموو بەرهەمەکانی دیکەی ناوبانگی دەرکردووە. تابلۆی ” لەشی تۆ گۆڕەپانە ململانێیە(١٣)” لە هەوڵی ئەوە دایە تاکوو پشتگیریی لە بزووتنەوەی مارسی ١٩٨٩ لە واشنتۆن بکات کە خۆی بۆ پاڵپشتیی لە مافی ژنان و بە شێوەی دیاریکراو مافی لەباربردنی منداڵ و مافی کۆنترۆڵی زاوزێ (مافی هەڵبژاردن) هاتبووە ئاراوە” (کرۆگێر، ١٩٩٠). ئەو گرێدراویتیی خۆی لە ئاستی گوتاردا بۆ ئەم بزووتنەوەیە بە دەربڕینی “لەشی تۆ گۆڕەپانی ململانێیە” نیشان دەدات تاکوو پێکهاتەی دەسەڵات لە کۆمەڵگەکەی خۆی بخاتە ژێر پرسیارەوە. ئەم دەربڕینە زۆرانبازی و کێشمەکێشی درێژخایەتی ژنان لەبارەی بڕیاردان لەسەر جەستەیان کە بە شێوەیەکی توونددوتۆڵ لەگەڵ پێکهاتەکانی دەسەڵاتدا دەستەویەخەیە پیشان دەدات. هەر ئەم بابەتە واتە سیاسەتکردنی جێندەرانە و پێوەندییەکانی دەسەڵات لە کۆمەڵگەی ئەمەریکادا لە بەرهەمەکانی دیکەشیدا دەبینرێن. ئەو هەروەها تەوەربوونی پیاوانە لە گرتنەبەری سیاسەتە جێندەرییەکان لە یەکێکی دیکە لە تابلۆکانی خۆیدا بە نووسینی ” ٧٧ لە سەدی ڕێبەرانی دژی لەباربردنی منداڵ پیاون لە حاڵێکدا ١٠٠ لە سەدیان دووگیان نابن(١٤)” تووشی ئالنگاری کرد.

کرۆگێر لە هەموو بەرهەمەکانی خۆیدا لە هەوڵی ئەوە دایە تاکوو دەروازەیەک بەرەو ڕووی ژنان بکاتەوە بۆ ئەوەی دەرفەتی بینران و بیسرانیان بداتێ. ئەو لە بەرهەمەکانی خۆیدا گریمانەکانی پەیوەست بە ژنان پێکهاتەشكێنی دەکات و فەزایەک دروست دەکات بەمەبەستی ئەوەی ژنان لە ژێر چاودێریی پیاواندا نەبن و ژنان ئیدی چاودێریکاری ڕووت و قووتی بڕیارەکانی پیاوان نەبن، بەڵکوو داوایان لێدەکات خۆیان هۆکار و هێزی داهێنەرانە بن. ئەو لە تابلۆی” ئێستە تۆ ئێمە دەبینی(١٥)”، لە هەوڵ دایە تاکوو ئەو “پەردە” یە- کە سیمبولێکە بۆ لەمپەرە ئامادەکان لە بەردەم دەرکەوتنی تواناییەکانی ژنان- لادات و لایەنە واقیعییەکانی توانییەکانی ژنان پیشان بدات. کرۆگێر بە نومایشکردنی پڕ لە پرسی نۆرمەکان و باوەڕە باوە کۆمەڵایەتییەکان کە لە ڕەگ و ڕیشە پیاوسالارانەوە هاتوون، دەپەرژێتە سەر نواندنەوەی بەها باوکسالارانەکان، گوتاری ئۆبژەمەند و نیگای پیاوانە، و هەروەها قەیرانی بە مەسرەفیبوون. ئەو دەرچەی کرۆگێر بەسەر نیگای پیاوان دەیکاتەوە، هەمان ئەو سیاسەتەیە کە پیاوان وا لێ دەکات تاکوو بەسەر لەش و جەستەی ژناندا زاڵ بن و دەسەڵاتی خۆیان بنوێنن. کرۆگێر بە شێوەیەکی هونەرمەندانە ئەم کۆنترۆڵکردنە لەگەڵ مەسرەفی بوون گرێ دەداتەوە و ڕەخنە لەسەر توانایی خاوەندارێتی و فرۆشتنی هەموو شتێک لە کلتووری ئەمەریکییدا دەکات.

لە ئەنجامدا دەکرێ بڵێین کە باربارا کرۆگێر لە وێنە مۆنتاژکراوەکان و هەروەها شێوەکانی دیکەی میدیا و گەیەنەرەکان کەڵک وەردەگرێت تاکوو گۆشەنیگای بینەر بەنیسبەت ئەو شتەی کە کۆمەڵگە لە ژنان داوا دەکات، ڕاکێشێت. ئەو ئەم کارە بە نواندنەوە و نیشاندنی کۆمەڵێک بەها و هێمای دیاریکراو ئەنجام دەدات تاکوو جۆرێک یەکانگیریی بابەت لە بەرهەمەکانیدا دروست بکات. ئەو چەمکانەی کە بەزۆری لە بەرهەمەکانی ئەودا کەڵکیان لێ وەرگیراوە تایبەتن بە دەسەڵات، باوکسالاری، کڵێشە جێندەرییەکان و مەسرەفی بوون. ئەو باوەڕی وایە کە پرسی کۆنترۆڵی جەستەی ژنان بووە بە بابەتی ململانێ و زۆرانبازیی بەربڵاو لە نێوان ژنان و پیاوان لە ڕووبەری کایەی هێز و دەسەڵاتدا. ئەو چوارچێوە سوورەی کە کرۆگێر بۆ وێنەکانی خۆی هەڵیدەبژێرێت لە پاڵ ئەو قەڵەمە درشتەی کە نووسینەکانی هەر تابلۆیەکی پێ دەنووسرێت، پڕوپاگەندە و مارکێتینگ، و لە ئەنجامدا بەکاڵابوون بیر دەخاتەوە. ئەم چەمکانە تێڕوانینی سیاسی وکۆمەڵایەتیی هونەرمەند لە بواری جێندەر و پرسمەندکردنی دۆخی ژنان-کە تەنها لە چوارچێوەی کۆمەڵگەکەی خۆیشیدا سنووردار ناکرێتەوە- دەنوێنێتەوە. باربارا لە دیمانەیەکدا وتوویەتی؛ “من توانایی و لێهاتووییە زمانییەکانی خۆم پەرە پێ داوە تا بتوانم لەگەڵ هەڕەشەکاندا چاو لە چاو دەستەویەخە بم.. بۆ کچێک، ئەمە تاقە ڕێگایە، لەباتی ئەوەی ناچار بم چەک هەڵبژێرم”

پەراوێز و سەرچاوەکان؛

– فریدان، بتی، ۱۳۹۱، “رازوری زنانه”، ترجمه فاطمه صادقی، نشر نگاه معاصر، تهران.

– مجیدی، زینب، ۱۳۹۳، معرفی باربارا کرۆگێر، سایت اینترنتی هنرو تاریخ http؛//historyofart.blogfa.com/

– Kruger, B. (1990). Love for Sale. New York؛ Harry N. Abrams, Inc.

[۱] Barbara Kruger

[۲] Feminine Mystique

[۳] We don’t need another hero

[۴] Your comfort is my silence

[۵] Your Gaze hits the side of my face

[۶] Adorn your prison

[۷] Fake or Real

[۸] How much does perfection weight

[۹] How is the fairest of all them

[۱۰] I never want to grow ugly

[۱۱] Toddlers and Tiaras

[۱۲] You are beautiful

[۱۳] Your Body is the Battleground

[۱۴] ۷۷% of anti-abortion leaders are men. 100% will never be pregnant

[۱۵] Now you will see us

نووسین؛ شیوا عەلی نەقیان

وەرگێڕان؛ حەمیدە حەسەن