٭ جارێ لە ڕووی یاساییەوە لەساڵی (۱۹٦۰ ز) و بەبڕیاری ژمارە(۱٥۱٤) ئەنجومەنی گشتی نەتەوەیەکگرتوەکان پرۆژەیاسایەک دەرکراوە تێیدا ماف دەدات بە هەموو نەتەوەیەک بۆ ئەو بابەتانەی کە مەبەستی تایبەتی خۆیەتی (ڕیفراندۆم) ڕاپرسی ئەنجام بدات دەکرێت ئەو ڕیفراندۆمە بۆ پرۆژە یاسایەک بێت یاخود گۆڕینی بەندێکی دەستوری یا گۆڕینی سیستمی حکومڕانی ووڵات یاخود بۆ بڕیاردانبێت لەسەر مافی چارەی خۆ نوسین.
٭ لەدوای کۆتایهێنان بەجەنگی یەکەم و دوهەمی جیهانی ئاشتیانە ترین ڕێکاری دروستکردنی دەوڵەت ئەم شێوازەیە کە پێی دەووترێت ڕیفراندۆم و زۆرێک لەووڵاتان تەبەنی ئەم مافەیان کردو گەشتن ئاوات و مورادی مافی چارەی خۆنوسین ( کەمبۆدیا، جەزائیر، لاتیڤیا، ئیستۆنیا، بۆسنەو هەرسک، باشوری سودان …هتد) لەو دەوڵەتانەن توانیان سەربەخۆیی خۆیان بەڕێکاری ڕیفراندۆم بەدەست بێنن.
٭ لەدوای ساڵی (۲۰۰۳) کورد لەسەر داخوازی ئەمریکاو هاوپەیمانەکانی بە ئومێدی ئێراقێکی نوێوە لاپەڕەیەکی تازەی کردەوەو بەتەمای پێکەوە ژیان و هەڵدانەوەی پەڕەیەکی نوێ بوو لە ئێراق وەلێ بەداخەوە هەمان ئەقڵیەتی بو ئینکاری کردنی هەبوونی کوردو مافەکانی لە بەغداد بوونی هەبوو وە لەدوای تەسپیت بوونی دەستوری ئێراق لەساڵی(٢٠٠٥) و جێگیرکردنی بەشێک لەمافەکانی کورد لەو دەستورەدا کەچی لەبری ئیشکردن بەدەستور وەک نێوەندگیرێک لەنێوان پێکهاتەکانی ئێراق هەرزوو لەوماوەیەدا (٥٥ ماددەی) دەستوری ئێراقی کە تایبەتن بەکورد یاخود لەبەرژەوەندی کوردەوە نزیکن پێشێلکران و پشتگوێ خران و تۆوی بێ ئومێدیان لەدڵی کوردستاندا چاند.
٭ سەرەنجامی هەموو ئەو پێشێلکاریانەو بڕینی بەشە بودجەو موچەی خەڵکی کوردستان ئیتر ئەو ئومێدو هیوایەی بەئێراقی نوێ هەبوو وردە وردە نەماو بۆ هەموان ڕون بوویەوە ئێراق لەهەر وێستگەیەک بەهێزبێتەوە هەوڵی پێشێلکردنی مافەکانی ئێمەدەدات بەپێچەوانەوەی هەرێمی کوردستانەوە کە هەر بەهێزبوونێکی هێزی زیاتر بەکۆی سیستمی سیسای ئێراق دەبەخشێ و ئەو پێشێلکاریە زەقەی مافەکانی خەڵکی کوردستان وای لەهەموان کرد بەتێکڕا هاوار بۆ جیباونەوە لە ئێراق و سەربەخۆیی خۆمان بکەین.
٭ ڕاستە ڕیفراندۆم ئەو ئامانجانەی بۆی ئەنجامدرا لەئێستادا وەک خۆی جێبەجێ نەبوە، بەڵام بۆهەمیشە بوو بە گرنتیەکی گەورەو چەسپاو بۆ ئایندەی نەتەوەکەمان و لەهەر مەدوجەزرێکی سیاسی ناوچەکە دەکرێت کارتی ڕیفراندۆم ئامانجەکەی خۆی بپێکێت و کۆی پرۆسەکە هەنگاوێکی سەرکەوتوانەو مەدەنیانەی دیکەی خەڵکی کوردستان بوو.
