“كاردانەوەكانی حكومەتی ئێراق دوای شكستی گفتوگۆ”
ا. پلانەكانی بەعس بۆ كاردانەوەكان.
وەك پێشتر ئاماژەمان پێدا؛ حكومەتی ئێراق وەك كۆی ئەزموونەكانی پێشووی، پلانی بۆ كۆی پرۆسەی گفتوگۆكانی ئەمجارە هەبوو، بۆیە كاتێك ڕوویكردە “یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان” بۆ گفتوگۆ، دەیزانی چۆن ڕووبەڕووی ئەو دۆخە و پێشهاتەكانی دەبێتەوە. دیارە كاتێكیش ڕووی لە یەكێتیی كرد، تەنیا لەبەر ئەوە نەبوو، كە لایەنێكی سەرەكی نەیاری و یەكێك لە بەهێزترین ڕكەبەرە پارتیزانە كوردەكانی ئەو قۆناغەی بوو. هەروەها لەبەر ئەوەش نەبوو، كە سۆزی بۆ كورد و مافەكانی هەبێت، بەڵكو لەبەر ئەوە بوو، كە دەیزانی بەرەیەكی عەرەبی و كوردی لە دژی دروستبووە، تا پشتیوانی لە كۆماری ئیسلامی ئێران و دژایەتی دەوڵەت و حكومەتەكەی بكەن لەو جەنگەدا. ئەوەش ڕوویدا كاتێك هاوپەیمانی هەردوو دەوڵەتی “سوریا و لیبیا” لەگەڵ (19) پارت و ڕەوتی سیاسی عەرەبی و كوردی، بەرەیەكی هاوپەیمانییەتیان لە دژی دەوڵەتی ئێراق و ڕژێمە دەسەڵاتداركەیان دروستكرد. بۆ ئەو مەبەستەش لە (6ی شوباتی1983ز) لەشاری (تەرابلوس)ی وڵاتی لیبیا، نوێنەرانی هەردوو وڵات و سەرۆك و سكرتێر و ئەمیندار و نوێنەرانی (19) لایەنە عەرەبی و كوردی كۆبوونەوە. تێدا بڕیار لەسەر یەك هەڵوێستی و یەكخستنی بڕیارو كارەكانیاندا. تەنانەت هەردوو دەوڵەتیش رێككەوتن، پشتیوانی ئەو (19) پارت و رەوتە عەرەبی و كوردییە بكەن، تا بەیەكەوە ڕووبەڕووی دەوڵەتی ئێراق و ڕژێمەكەی ببنەوە. هەروەها بڕیاریشیاندا دەرگای وڵاتەكەیان بۆ هەر (19) پارت و ڕەوتە كوردی و عەرەبی بخەنە سەرپشت، تا هەر پێویستییەكیان هەبوو بۆیان دابین بكەن. بەو هۆیەوەش “سەدام حوسێن”ی سەرۆك كۆماری ئێراق، دوای ڕاوێژ بە سەرۆك و سەركردایەتی پارتەكەی و حكومەتەكەی، بڕیاری لەسەر لێدانی ئەو هاوپەیمانییەتییە و پەرتەوازەكردنی ئەوانیدا.
لێرەوە یەكێك لەو هەنگاوانەی بۆ سەرخستنی پلانەكانی گرتیەبەر، ڕووكردنە (یەكێتی) بوو بۆ گفتوگۆ، تا بە نزیكبوونەوەی و سەرقاڵكردنی بە گفتوگۆ، لە بەرەكە دووری بخاتەوە. هەربۆیە كاتێك گەیشتە ئەوەی، كە ئیتر كۆتایی بەكاتی گفتوگۆكان هاتووە، دەستی دایە پلانەكانی. سەرەتاش بە كۆمەڵێك كاردانەوەی تووند دەستیان پێكرد. لە هەنگاوی یەكەمدا كۆی هێزە ئەمنییەكانی خستە حاڵەتی ئامادەباشی، تا بكەونە شوێن پێی هەموو ئەوانەی لەماوەی گفتوگۆكاندا زانیاریان لەسەر كۆكردبوونەوە. وەك بەدواداچوون و دەستگیركردنی هەموو ئەوانەی لەنێو شانە رێكخستنە نهێنییەكانی یەكێتیی و كۆی پارت و ڕەوتە سیاسییەكانی تردا بوون، تا بەوانە ئەگات بە شێوەیەك لە شێوەكان كاریان بۆ ئەو پارت و ڕەوتە كوردییانە ئەكرد. دواتر هێزەكانی بەرگری نیشتمانی “جاش” ئاگادار كردووە، كە لەپاڵ سوپای ئێراق و لە سنووری فەیلەقەكانی “یەك و پێنج”دا بوون، دەست بە چەند شاڵاوێكی سەربازی تووند و چڕ بۆ سەر بارەگا و هێزەكانیان بكەن. بۆ ئەو مەبەستەش سوودی زۆری لەو هێزانەی بەناوی “بەرگری نیشتمانی” وەرگرت، كە كورد و پێشینەی كاریان لەگەڵ ئەو پارت و ڕەوتە كوردییانە هەبوو. بەتایبەت ڕاوێژكاری ئەو فەوجانەی دوژمنایەتی كۆنیان لەگەڵ بنەماڵەكانی بارزانی و تاڵەبانی و سەركردەی پارت و ڕەوتە كوردییەكان هەبوو. وەك نەیاری هۆزەكانی “زێباری، هركی، سورچی، برادۆست” لەگەڵ ماڵباتی بارزان و پارتی دیموكراتی كوردستان. هەروەها نەیاری هۆزەكانی (شیروانە، ڕێكانی، دۆسكی، خۆشناو، بەشێك لە هۆزی جاف) لەگەڵ یەكێتیی.
لەنێو ئەو دۆخەو لەكاتێكدا كۆی هێزە كوردییەكان لە حاڵەتی بەرەنگار بوونەوەی شاڵاوی هێزەكانی سوپای ئێراق بوون، حكومەتی ئێراق، بە چاوساغی یەكەكانی هێزی بەرگری نیشتمانیی و بە پشتیوانی زانیاری دەزگا ئەمنییەكان، (دوو) هەنگاوی نا:-
یەكەم:- ئەو گوندانەی ڕاگواست، كە كەوتبوونە نێوان ناوچە سنوورییەكان و شارۆچكە و شارەدێكانی باشووری كوردستانی ناسراو بە (ناوچەی ئۆتۆنۆمی). واتە ئەو گوندانەی لەساڵی (1978ز) بەر شاڵاوی ڕاگواستن نەكەوتبوون. ئەوەش ناوچەی بادینانی گەرمیان و بە درێژایی سنووری وڵاتەكەی لەگەڵ كۆماری ئیسلامی ئێران گرتەوە. بەو هۆیەوەش زیاتر لە (1500) گوندی تر، راگوێزران و سووتان و لەگەڵ زەوی تەختكران.! بۆ نمونە لە سنووری ناوچەی شارباژێر گوندەكانی (ڕەزلە، پارەزان، گوێزەڕەش، دۆلپەمو، حاجی مامەند، قەڵاتێ، سەرخوار، دەرەمیان) لە مانگی (تشرینی یەكەمی1983ز) راگوێزران، ئەوە لەكاتێكدا سەرەتایی گفتوگۆكانی یەكێتیی بوو لەگەڵ حكومەت و ناوچەكەش پێگەیەكی گرنگی یەكێتیی بوو.
دووەم:- بڕیار لەسەر مەشقی سەربازی زۆرەملێ بۆ خوێندكارانی قۆناغەكانی “ناوەندی، ئامادەیی، پەیمانگا، زانكۆ”كانی كۆی وڵاتەكەی درا. مەشقەكەش خرایە پشووی هاوین. ئامانج لەو بڕیارەش، فێربوونی هونەرەكانی جەنگ و بەكارهێنانی چەكی سووك بوو، تا لەكاتی پێویستدا بۆ بەرەكانی جەنگ سوودیان لێوەربگیرێت. ئەو كارەشی لە چوارچێوەی هێزەكانی سوپای میللی (الجیش الشعبی)دا رێكخست.
ئەو (دوو) هەنگاوە كاردانەوەی دوو لایەنەی لێكەوتەوە. لەلایەك خوێندكارە كوردەكانی ناوەندەكانی خوێندنی ناوەندی و ئامادەیی و پەیمانگا و زانكۆكان، تووند ڕووبەڕووی ئەو مەشقە زۆرە ملێ سەربازییە بوونەوە. لەلایەكی دیكەوە حكومەتی ئێراقیش زۆر تووند دژی ئەوانە وەستا، كە سەرپێچی لەو بڕیارەی ئەكەن. ئەوە لەكاتێكدا بوو، كە “یەكێتی” خەریكی گفتوگۆ بوو لەگەڵ حكومەتی ئێراق و خوێندكارە كوردەكان هیوایەكیان بە یەكێتیی لەو گفتوگۆیانە هەبوو. هیواشیان وابوو سەرانی یەكێتیی پشتیوانی ئەو نارەزایەتییەیان ئەكەن و داوا لە حكومەتی ئێراقیش ئەكەن لەو بڕیارە پاشگەزی بكەنەوە، بەڵام هیچ یەك لەوانە ڕووی نەدا. هەربۆیە خوێندكارە كوردەكان دەستیان دایە زنجیرەیەك خۆپیشاندان، وەك ئەوەی لە (12ی مایسی1983ز) خوێندكارە كوردەكانی شاری (سولەیمانی) دەستیان دایە خۆپیشاندان و لەبەردەم باڵەخانەی پارێزگای سولەیمانی گردبوونەوە. دواجار بۆ بڵاوەپێكردنیان لەلایەن هێزەكانی بەرگری میللی (الجیش الشعبی) رێگری و تەقەیان لێكراو لە ئەنجامدا (سێ) خوێندكار بوونە قوریانی و شەهید بوون. ئەو ڕووداوە خوێندكارانی هاندا بۆ ڕۆژی دواتر خۆپیشاندانەكە بەرنە بەردەم باڵەخانەی (سوپای میللی)، وەك نارەزایەتییەك بۆ شەهیدبوونی (3) خوێندكاری هاورێیان. لەو چالاكییەدا یەكەیەكی هێزی پێشمەرگەی یەكێتیی، پشتیوانی كردن و (20) سەربازی ئەو هێزەیان وەك تۆڵەی (3) خوێندكارە شەهیدەكەی ڕۆژی پێشتر، لە باڵەخانەی سوپای میللی فڕێدایە خوارەوە و مردن. ئەوەش نارەزایەتییەكانی تووندتر كردەوە. بۆ ئەو ڕووداوەش لەكاتی گفتوگۆكاندا “سەدام حوسێن” وەك منەت بە “مام جەلال”ی ووتبوو:- ئەگەر ڕووداوەكە لە شاری “سولەیمانی” نەبوایە، كە بە شاری ئێوە ناسراوە، شارەكەمان بەسەر خەڵكەكەیدا ئەڕووخاند. لێرەوەش كاردانەوەكانی بەعس دەستیان پێكرد.
