ئێراق سێ جۆر ئەقڵییەتی تێدایە بۆ حوکمڕانی، ئەقڵێکی مەزهەبی و دینی، ئەقڵێکی فاشی و سەربازیی، ئەقڵێکی بێخەبەری بەدەوی موفتخۆر و بەرخۆر کە ڕۆژانە ماسکەکانی دەگۆڕێت بۆ چێژو بژێوی و فێڵ، ئەم ئەقڵییەتانە لەکۆتاییدا بوونەتە ئاراستەیەک لە جەهلێکی تاریک دژی نەتەوە و کەمایەتییەکان و بێگومان جەهلیش جۆری زۆرە و خراپترینەکەی جەهلی شمشێر و ملپەڕاندن و فەتوادان و کۆتایی ئەویترە، السبب العمیق لپقافە الموت هو جهل الإنسان وفقدان عزته و كرامته الإنسانیە.
کورد گیرۆدەی هەرسێ ئەقڵییەتەکەیە، دەسەڵاتدارانی ئێراق، نازانن چی ڕوویداوە لە ڕابردوودا و تامی ئازادی و سەربەخۆیی چییە و کورد بۆ شۆڕشی کرد؟ نازانن سنوور و لۆژیکی حوکمڕانی و نکوڵیکردن تا تووندبێت زیاتر وڵات ڕووبەڕووی لێکترازان و کارەسات دەبێتەوە، ئەو ئەقڵییەتانە بەردەوام دەیانەوێت لە قەوارەی دەستووری هەرێم بدەن و وادەزانن هەرێم و خەڵکەکەی بارن بەسەریانەوە و بەکەوتنی ئەم قەوارەیە ئیدی ئەوان ڕاحەت و ئاسوودە لێی دادەنیشن و ئێراقێکی یەکپارچەیان دەستدەکەوێتەوە، دەی ئەو ئەقڵە یەکپارچە بیمار و سەرگەردان و بێ گوتارە و خاڵییە لە ناوەرۆکی ئینسانیی و پێکەوەیی.
یەکێتی سۆڤیەت تا بیرۆسترۆیکای سەرۆک میخایل گۆرباتشۆف و کۆتایی شەڕی سارد لەساڵی ١٩٩١، زۆر ویستی ئەو مەرکەزیەت و سێنتڕاڵە بپارێزێ و بە ئایدۆلۆژیای ئیستیبدادی ئاگرو ئاسن، دەیان ساڵ دژی نیشتیمانی (ستانەکان) وەستایەوە وەک ئۆزبەکستان و ئەرمەنستان و چیچانستان و تورکمەنستان و تاجیکستان قرغیزستان، کاتێکی زانی دەوڵەت ترازا و بوو بە پانزە وڵاتی سەربەخۆی جیاواز، دەرکەوت هەڵە بووە لەو بەڕێوەبەرییەدا، کۆماری ئەڵمانیای فیدڕاڵی بەهەمان شێوە دوای ڕووخانی دیواری بەرلین لە ساڵی ١٩٨٩ مەرکەزیەتی قووڵی نازیزم و شمولیەت و دیکتاتۆری جێهێشت و لە ئیدارەیەکی ئۆتۆکراتی سێنتڕاڵەوە بووە فیدڕاڵیەتێکی تەباو دیموکرات و دابەشبوونی بۆ شانزە هەرێمی جیاواز، ئەوە هێزی ئابووری و هەژموونی زەبەلاحی بەخشیوەتە ئەڵمانیا.
ئەقڵییەتەکانی ئێراق دوودڵ و ناتەبان و ڕاڕان و دەزانن هەرێم ناکەوێ بەئاسانی و بۆیە زیاتر مەبەستیان خستنی تەواوەتی نییە، بەڵکو ترسیان لە دروست بوونی قەوارەی سوننی و مەرجەعی جیاوازی شیعەنشینی دیکە هەیە و لە بنەڕەتدا ئەقڵەکە خۆی موڕەکەبە و نایەوێ پارچەی تری لێ بێتەوە و قەوارەی تر دروست بێت و سیستمی سیاسی کۆمارەکە دەستکاری بکرێ و بگۆڕێت بەرە و فیدڕاڵی و کۆنفیدڕاڵی. چونکە گەر ئەقڵێکی کراوە و ڕیفۆرمخواز و دیموکرات لەم وڵاتە مابێت، ئەوا بۆ ئێراقێکی بەهێز، پاراستنی قەوارەی هەرێمی کوردستان ڕەگەزی گرنگە و باشترە بۆ سەقامگیری و ئارامی لە هەرێمی ئەنباری سوننەکان و موسڵی تورکەکان و بەسڕەی شیعەکان. بۆ نمونە هەرێمی موسڵ تا کەرکوک؟
تورک هێشتا میساقی میللی بیرنەچۆتەوە، نەخشە کۆنەکەی ویلایەتی موسڵ و کەرکوک، فشارە لەسەر ئەقڵی ئێراقی بۆ ڕازیبوون بەوەی هەم تورکمان بپارێزێ و هەم نەوتی ناوچەکانی میساقی میللی بۆ هەناردە بکات و ڕێگری بۆ هەرێم دروست نەکات.
لە دوا ساتی کەوتنی خەلافەتی عوسمانی و دەسەڵاتی سوڵتانەکان، ڕێککەوتن نامە و ئاگربەستێک بەناوی مۆدرۆس کرا لە نێوان سوڵتان محمدی شەشەم و هاوپەیمانانی براوەی جەنگی جیهانی یەکەم لەساڵی ١٩١٨ بۆ گەڕانەوەی خاک و ئاوی ئەو قەڵەمڕەویانە، بۆ یەکەمجار “ڕەجەب تەیب ئەردوگان” ئەو ڕێککەوتن و قەڵەمڕەویەی بەناوی میساقی میللی هێنایەوە گۆڕێ و خستیە سەر زاری میدیاکان لە مانگی ئۆکتۆبەری ٢٠١٦، ئەوە ئەو کاتە بوو داعش موسڵی کردبووە هەرێمێکی سەربەخۆ و تورکیا ڕەدی کردوەوە بەشداربێت لە ڕزگارکردنی، دواتریش تورک نەرمی نەنواندایە هەرگیز موسڵ بەو ئاسانییە نە ئەگەڕایەوە باوەشی ئێراقییەکان.
ئێستا وەک ڕەوایەتیدان بۆ جەنگ و هاتنە ناوەوەی سووپا بۆ باکووری سوریا و ئێراق و هەرێمی کوردستان و ڕۆژئاوای کوردستان، لەشکرکێشی بۆ هەموو ئەو سنوورانەی ناو قەڵەمڕەوی دەوڵەتی کۆنی عوسمانی لە رۆژئاوای دەریای ئیجە و باکووری قوبروس و کەناراوەکانی دەریای سپی زۆر ئاسانکراوە بۆ تورکیا، هەموو ئەوانە تیۆری کارپێکراوی عوسمانیزمی نوێیە له توركیا و پراکتیزەکردنی ئاسانە، وەک چۆن بۆ ناگۆرنۆ کەرەباخی یەکلاکردەوە، واباشترە ئەو ئەقڵییەتە لەگەڵ کورد ڕێککەوتن بکات و ڕێز لە ئیرادەی خەڵکەکەی بگرێت پێش ئەوەی میساقە کۆنەکانی لەملاولا بۆ زیندوو بکەنەوە چونکە هەرێم بەدیلی نییە.
پرسەکە وروژاندنی هەرێمی دیکەیە بۆ سوننە و شیعەی دەرەوەی مەرجەعیەت. پاراستنی قەوارەی هەرێمی كوردستان ڕەگەزی گرنگی ئەم یاریەی سووننەکان و قەتەر و تورکیایە بە سپۆنسەری پارە و نەوت و ئەمریکا، هەرێمی کوردیی باشترە بۆ سەقامگیری و ئارامی ئێراق، گەرنا هەرێمی ئەنباری سوننەكان و موسڵی توركەكان و بەسڕەی شیعەكان لە ئایندەی نزیكدا حازرە وەک کارتی بەدیل.
