وەکو دەزانین لە ئێستادا هەرێمی کوردستان ڕووبەڕووی زۆرترین هەڕەشەی ئاسایشی دەبێتەوە، لە هێرشی درۆنی و ئاراستەکردنی موشەک بە تایبەتیش پایتەختی هەرێمی کوردستان. هەولێر وەک قەوارەیەکی دەستووری و سیاسی لە چوارچێوەی حکومەتی ئێراقی فیدراڵ، لە پێشوودا یەکێک بووە لە ناوچە ئارام و سەقامگیرەکان لە ناوچەکەدا، بەڵام لە ئێستادا هەرێم بە هۆکاری جیاواز ڕووبەڕووی مەترسی سەربازی و هەڕەشەی ئاسایشی دەبێتەوە بە تایبەتی لە ئێستادا کە ناوچەکە و جیهان ڕووبەڕووی جەنگ بووەتەوە، بە هەبوونی جەنگی ئێران – ئەمەریکا و ئیسرائیل. لە ئەنجامدا زۆرترین هێرشی درۆنی و موشەکی بۆسەر هەولێر کراوە، ئەمە سەرەڕای زەرەر و زیانێکی ماددی زۆر بووەتە هۆی گیان لەدەستدانی ژمارەیەک هاونیشتیمانیان و خەڵکی مەدەنی.
کێشەی سەرەکی هەرێمی کوردستان لە دابینکردنی ئەمن و ئاسایشدا؛ ئەو چەمکەیە کە لە زانست و دراساتی ئاسایشیدا پێی دەڵێن (Security Dilemma) واتە، هەتا تۆ هەوڵی پاراستن و بەهێزکردنی ئاسایشی خۆت بدەیت ئاسایشی بەرامبەرەکەت دەخەیتە مەترسییەوە، کەواتە پرسی ئاسایش لە نێوان هەرێمی کوردستان و دەوڵەتی ئێراندا ڕاستە پێکەوە بەستراون، بەڵام لەهەمانکاتدا دژیەکن، بە واتایەکی ڕوونتر هەرێمی کوردستان لە چوارچێوەی کام هاوپەیمانی کۆمەڵەی ئاسایشی هەرێمیدایە کە مەترسی و هێرش بۆ سەر یەکێکیان واتە مەترسی و هەڕەشە بۆ ئەوانی تر، بۆیە ترسی ئێران لە جوڵە و نیازی هەر هێزێکی دیکە لە چواردەوری دەبێتە مەترسی بۆسەر ئاسایشی دەوڵەتەکە، بەتایبەتی کە لە بازنەی دەرەوەی دۆستایەتی بێت. زانای بیری سیاسی “هۆبز” دەڵێت سیاسەت و ترس دوانەیەکی لێکدانەبڕاون، ئامانجی هەموو سیستەمێکی سیاسی دابینکردنی ئاسایشی دەستەجەمعییە، کە ئاسایش بریتییە لە ئازادبوون لە فشاری دەرەکی، هەر لەبەر ئەوەشە ئێران هەرێمی کوردستان بە بەشێک لەو مەترسییە دەرەکییە دەزانێت کە ئەمەریکا و ئیسرائیل ڕابەرایەتی دەکەن لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا.
- ئایا هەرێمی کوردستان وەکو هەڕەشەیەکی سیاسی و سەربازی سەیر دەکرێت لەلایەن دەوڵەتی ئێران؟
- ئایا حکومەتی هەرێمی کوردستان چ ستراتیژێک پەیڕەو بکات لە مانەوە و دابینکردنی ئاسایش، پاراستنی خاک و خەڵکەکەی؟
- ئایا چۆن بتوانێ پارێزگاری لە خۆی بکات؟
- ئایا دەرکردنی بەیاننامە و ئیدانەکردن بەسە بۆ گەرەنتیکردنی سەقامگیری و پاراستنی هەرێمی کوردستان لە هەڕەشە و مەترسییە سەربازی و ئاسایشییەکان؟
بۆ وەڵامدانەوەی پرسیارەکان دەبێت ئەوە بزانین ئاسایش ئەو بەهایەیە تا لە دەستی نەدەین لە گرنگییەکەی تێناگەین، ئەوەی کە پێویستە لە شیکردنەوە و خوێندنەوەکانمان دەبێت ئەوە لە بەرچاو بگرین کە ڕاستە هەرێمی کوردستان خاوەنی قەوارەیەکی سیاسی و دەستوورییە کە بووەتە دیفاکتۆ لە ناوچەکە و جیهاندا کە تاڕادەیەک بە فەرمی ناسێنراوە، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا دەوڵەتێکی سەربەخۆ نییە کە ناتوانێت بە شێوەیەکی ڕەها پارێزگاری لە سەروەری واتە خاک، خەڵک و سیستەمی سیاسی بکات. بەهۆی هەڵکەوتەی جوگرافی، ئیتنیکی و مێژووی هەرێمی کوردستان بووەتە هۆی ئەوەی کە بەشێکی دانەبڕاوی گۆڕانکاری و هاوکێشە ئەمنییە ئاڵۆزەکان بێت، ئەمەش وای لە دەوڵەتانی دراوسێ کردووە بە تایبەتی ئێران و تورکیا هەرێمی کوردستان بە مەترسییەکی جدی (Existential threat) سەیر بکەن لەسەر سەروەری و یەکڕیزی ناوخۆیی و پاراستنی دەوڵەتەکەیان، ئەگەر پێشهات و سیناریۆکان بۆ گۆڕینی ڕژێمی ئێران و هاوسۆزەکانی لە ناوچەکەدا هەوڵی بۆ بدرێ، ئەمەش وای کردووە دەوڵەتی ئێران بە ترس و نیگەرانییەوە سەیری هەرێمی کوردستان بکات بە تایبەتی دوای بڕیاری دەرکردنی هێزەکانی ئەمەریکا و هاوپەیمانەکانی لە بەغداد، ئەو پەیوەندییە بەهێز و گەرموگوڕەی هەولێر و ئەمەریکا و هەبوونی بنکە و بارەگای فەرمی لە هەولێری پایتەخت بووەتە هۆکاری نیگەرانی و نادڵنیایی دەوڵەتی ئێران کە لە ئێستادا ئەوەی فشارەکانی زیاتر کردووە هەبوونی جەنگی بەردەوامە لەگەڵ ئەمەریکا و ئیسرائیل، کە ئەمەش یەکێکە لە هۆکارە سەرەکییەکان لە پرسی ئاسایشی هەرێمی کوردستان.
هۆکارێکی تری کاریگەر بوونی ژمارەیەکی زۆر لە پارتە سیاسی و ڕێکخراوە ئۆپۆزسیۆنەکانی ئێرانییە کە بنکە و بارەگاکانیان لە هەرێمی کوردستان بە شێوەیەکی ئاشکرا و ئازاد هەیە، ئەمەش دووبارە مەترسییە ئاسایشی و سیاسییەکان زیاد دەکات، کە لە ماوەی ڕابردوودا لە ئەنجامی گۆڕانکاری و هاوکێشە سیاسییەکاندا کورد لە بەشەکانی باشوور و ڕۆژئاوا توانیویانە بوون و مانەوەی خۆیان بەهێز و کاریگەرتر بکەن، ئەمەش وای لە دەوڵەتی ئێران کردووە سەبارەت بە کورد لە هەرچوار پارچەکە بە مەترسییەکی گەورە ببینێ لەسەر ئاسایش و ئایندەی وڵاتەکەی. بۆ وەڵامدانەوەی ئەو پرسیارەی کە ئایا هەرێمی کوردستان چی میکانیزمێک بگرێتە بەر بۆ کەمکردنەوەی مەترسییە ئاسایشی و وجودییەکان هەروەها پاراستنی سەقامگیری و سیستەمی سیاسی و ئابووری و پاراستنی سەروماڵی هاووڵاتیان، ئایا بەیاننامە و ئیدانەکردن چارەسەری پرسەکە دەکات؟ بەهۆی نزیکی جیۆپۆلەتیکی کوردستان کە گواستنەوەی هەڕەشە و مەترسییە ئاسایشییەکان بە خێرایە، واباشترە هەرێمی کوردستان هاوسەنگی ناوخۆیی و دەرەکی لە بەرچاو بگرێت کە لە ناوخۆدا هەبوونی گوتار و کردەوەی پێکەوەیی و پتەوکردن و یەکخستنی هەڵوێستە سیاسییە جیاوازەکان کۆدەنگی ناوخۆیی کە گەرەنتی ئەوە دەکات تا ڕادەیەک بتوانین مانەوە و کەمکردنەوەی مەترسییە سەربازی و ئەمنییەکان.
هەنگاوی دووەم ئەوەیە کە دوور بکەوینەوە لە گوتاری زبر و کاردانەوەی نالۆجیکی وەکو ئاشکرایە هەرێمی کوردستان ناتوانێت وەڵامی هەڕەشەکان بە شێوازێکی سەربازی بداتەوە کە ئەمەش پێویستی بە توانایەکی گەورە لە سوپایەکی بەهێز و یەکگرتووی نیشتیمانی، تەکنەلۆجیای پێشکەوتوو و ئابووری بەهێز هەیە، کەواتە هەرێمی کوردستان پێویستە لەوە تێبگات کە توانای سەربازی دەوڵەتی ئێران کە دەوڵەتێکی قووڵ و گەورەیە ناتوانێت بەو میکانیزمە ئاسایش و پارێزراوی بۆ هەرێمی کوردستان دابین بکات لە کاتێکدا باشترین بژاردە ئەوەیە کە سیاسەتی نەرم و خۆگونجاندن پەیڕەو بکات هەروەها بتوانێت هاوسەنگی لە نێوان دۆستەکانی ڕابگرێت و هەوڵ بدات بتوانێت سیاسەتی سفرکردنەوەی کێشەکان پەیڕەو بکات و ئەو هەڕەشە ئاسایشیانەی کە ڕەهەندی سیاسیان هەیە بڕەوێنێتەوە.
خاڵێکی گرنگی تر؛ کە گەرەنتی دابینکردنی ئاسایشی هەرێمی کوردستان دەکات ئەوەیە حکومەتی هەرێم بتوانێت لێکتێگەیشتنی باشتر لەگەڵ حکومەتی بەغداد بکات لە پرسە سیاسی و ئەمنییەکان هەروەها هەوڵ بدات پەیوەندییەکان لەگەڵ تەواوی هێز و لایەنە سیاسییەکانی سوننی و شیعی پتەو بکات بە تایبەتی هێزە نزیکەکان و پرۆکسییەکانی ئێران، میکانیزمی دیپلۆماسی و سیاسی بگرێتەبەر لە پرسە ناکۆکەکان. لە کۆتاییدا خوێندنەوەی پرسە ئاسایشییەکان لە کۆن و لە ئێستادا ئامانجی ئاسایش پاراستنی تاکەکانی وڵات و دەوڵەتە، ئێران داوای وابەستەیی ئاسایشی و گەرەنتی پاراستنی خۆی دەکات کە داوا لە هەرێم دەکات هەر هەڕەشەیەک بۆ سەر بوون و وجودی من تۆش پارێزراو نابیت و ئاسایش و سەقامگیریت دەکەوێتە مەترسییەوە، ئەم هێرش و فشارانە بۆ سەر هەولێر پێمان دەڵێت ئێران داوا دەکات هەولێر لایەنگری یاخود هەماهەنگی بکات لەگەڵی یان لانی کەم بێلایەنی بپارێزێت و هاوکاری ئەمریکا و ئیسرائیل و هاوپەیمانەکانی نەبێت.
