بنەما و ڕەهەندێن مێژوویی و یاسایی د جیهانا سیاسی یا سەردەم دا مۆدێلا بریتانیا و سکۆتلەندا وەک ئێک ژ سەرکەفتی ترین نموونەیێن دابەشکرنا دەسهەڵاتان دهێتە نیاسین کو تێدا دەوڵەتەکا ئێكگرتی دشێت ب ڕێکا یاسایێن مرۆڤی و دەستووری مافێ نەتەوەیەکێ جودا د ناڤ خۆ دا بپارێزیت. ئەڤ هاوکێشەیە ب شێوەیەکێ سەرەکی ل سەر بنەمایێ لێکتێگەهشتنا نەتەوەیی ئاڤابوویە کو تێدا لەندەن دانپێدانێ ب وێ چەندێ دكەت کو سکۆتلەند خودان مێژوو و ناسنامەیەکا تایبەتە. ئەڤ خالە ڕێکا چارەسەریێ نیشا ئێراقێ ددەت کو پێتڤییە بەغدا باوەریێ ب وێ چەندێ بینیت کو هەرێما کوردستانێ نەک تنێ پارێزگەهێن باکوورن بەلکو قەوارەیەکێ سیاسی و نەتەوەیی یە کو هەبوونا وێ هێزێ ددەتە فیدرالیزما ئێراقێ. ب ڤی ڕەنگی چارەسەرییا سیاسی ل کوردستانێ دەستپێدکەت ب قەبوولکرنا شەرعیەتا جوداهیێ هەروەکی چەوا بریتانیا سەرەدەریێ دگەل سکۆتلەند دکەت. ئێک ژ وانە یێن هەرە مەزن کو هەرێما کوردستانێ و ئێراق دشێن ژ لەندەن و ئەدنبرە وەربگرن ڕێکخستنا پەیوەندیانە ب ڕێکا یاسایان نەک ب ڕێکا فشارێن سیاسی. ل بریتانیا یاسایا سکۆتلەندا ب هویری دیار دکەت کا چ دەسهەڵات د دەستێ ئەدنبرە دانە و چ د یێن لەندەن دانە کو ئەڤە ڕێگریێ ل هەر پێکدادانەکا یاسایی دگریت. د واقعێ ئێراقێ دا کێشەیا سەرەکی نەبوونا یاسایێن ڕوونە وەک یاسایا نەفت و غازێ. د هاوکێشەیا سکۆتلەندی دا داهات ل سەر بنەمایێ دادپەروەری و پێدڤیاتیێ دهێتە دابەشکرن کو گەرەنتی دکەت سکۆتلەندا پشکا خۆ یا دادپەروەرانە ژ خەزینا گشتی وەربگریت بێی کو هەر ساڵ بکەڤیتە ژێر ململانێیێن سیاسی. بکارئینانا مۆدێلەکا هەڤشێوە ل ئێراقێ دێ وەكەت کو پرسا بژێڤی یا خەلکێ هەرێمێ ژ ناکۆکیێن سیاسی بهێتە جوداکردن و ئابوور ببیتە هێزەكا سەقامگیر بۆ هەمی وڵاتی. رولێ ناڤدەولەتی…
د هەردوو نموونەیێن سکۆتلەندا و هەرێما کوردستانێ دا فاکتەرێ ناڤدەولەتی ڕۆڵەکێ سەرەکی دگێڕیت د پاراستنا هەڤسەنگی یا هێزێ دا . ل بریتانیاپەیوەندیێن لەندەن و ئەدنبرە د بن چاڤدێرییا دامەزراوەیێن جیهانی دانە کو ئەڤە وێ چەندێ دكەت هەردوو لایەن پابەند بن ب پرۆسەیا دیموکراسی. ژبۆ واقعێ ئێراق و هەرێما کوردستانێ جیهان چاڤدێری یا سەقامگیریا هەرێمێ دکەت وەک پشکەک ژ سەقامگیریا ڕۆژهەلاتا ناڤین. پشتەڤانییا نەتەوەیێن ئێكگرتی (UN) و هێزێن هەڤپەیمان بۆ دیالۆگا نیشتمانی هەڤشێوەیێ وێ فشارا نەرمە ئەوا کو جیهان ل سەر بریتانیا دروست دکەت دا کو مافێن نەتەوەیان بپارێزیت. ئەڤ پشتەڤانییە وەدكەت کو ڕێککەفتنێن سیاسی ببنە پابەندییەکا ناڤدەولەتی کو چ لایەن نەشێن ب ساناهی ژێ پاشەکشێ بکەن. هەروەسا ئەزموونا سکۆتلەندی نیشا مە ددەت کو هەرێمەکا فیدراڵ دشێت خودان دیپلۆماسیەتەکا سنوردار بیت کو خزمەتا ئابوور و کەلتۆرێ وێ بکەت بێی کو زیانێ بگەهینیتە سەروەریا دەوڵەتێ. سکۆتلەندا ل چەندین وڵاتان نوینەرایەتیێن بازرگانی هەنە و ئەڤە درست ئەو مۆدێلە یە کو پێدڤییە بەغدا لێ ب نێریت وەک دەرفەتەک بۆ ڕاکێشانا وەبەرهێنانێ نەک وەک هەولەک بۆ جودابوونێ . د دوماهی یا ڤێ هاوكێشێ دا دیار دبیت کو مۆدێلا (بریتانی- سکۆتلەندی )سەرکەفتی بوویە چونکی ل سەر بنەمایێ هەڤپشکیا ڕاستەقینە هاتیە ئاڤاکرن. جێبەجێکرنا ڤێ هاوکێشەیێ ل ئێراقێ پێدڤی ب ئەقڵیەتەکا دەوڵەتمەدار هەیە کو تێبگەهیت جوداهی ئەگەر ب یاسایەکا دادپەروەرانە هاتە ڕێکخستن دێ بیتە کلیلا سەقامگیری و ئاڤەدانیێ بۆ هەمی ئێراق و هەرێما كوردستانێ ب گشتی.
