“كاريگەری ئاشتەوایی و لێكترازانی كوردی باشوور لەسەر دۆزەكەیان”
وەك هەر كار و ڕووداوێك، ئاشتەوایی و لێكترازانی كورد لە باشووری كوردستان، كاریگەری بەسەر كۆی كورد و كوردی باشووری كوردستان و تەنانەت دۆزەكەی بەجێهێشت. كاریگەرییەكەش لەوەدا بوو، كە كورد تا ئەو كات پلانی بۆ دڕندەیی ڕژێمی بەعس و سیاسەتە تۆقێنەرەكانی نەبوو. تەنانەت بۆ ئەوە نەچوو، كە نزیكبوونەوەی پارت و ڕەوتە كوردییەكانی شاخ لە یەكتری، سیاسەتی پێچەوانەی بەرامبەری هەیە، دەبێت خۆیانی بۆ ئامادە بكەن. وەك ئەوەی دەیان هەزار كوردی ژێر دەسەڵاتی حكومەتی ئێراق، بۆ نێو ریزەكانی سوپاكەی چەكدار كران. بە ئاستێك ژمارەی ئەوانی لەلایەن حكومەتی ئێراقەوە چەكدار كران، (دە) هێندە زیاتری كۆی ژمارەی هێزەكانی پێشمەرگەی پارت و ڕەوتە كوردییەكان بوو. هەربۆیە لەبەرامبەر ئەو ئاشتەواییەی لەنێو شۆڕشی كورد لە شاخ هاتە دی، لەناو شارەكان هێزی بەرامبەر بۆ لێدانی ئەو ئاشتەواییە دروستكرا. واتە ئەگەر پارت و ڕەوتە كوردییەكانی شاخ، شارەزایی سیاسەتی بەعس و حكومەتی ئێراق بوونایە، كە هەر لەساڵی (1968)، كاری لەسەر كرد، دەبوا بزانن چی تری لە هەگبەدایە؟ لەوانەشە زۆرێك لە سیاسییەكانی كورد و بەرپرسانی ئەو پارت و ڕەوتە كوردییانەی لەو ساڵانەدا لە خەبات و شۆڕشدا بوون، باوەڕ بەوە نەكەن، كە ئەوان بێئاگاو نەشارەزا نەبوون لە سیاسەت و كاردانەوەكانی بەعس، بەڵام دەرچەی تریان نەبوو جگە لەوەی ڕوویدا.
بە گەڕانەوەشمان بۆ ئەو ڕووداوانەی لە دوای ساڵی (1984)و بە تایبەت لە ساڵانی (1986-1988) ڕوویدا، دەگەینە ئەوەی، كە هەر دوای شكستی گفتوگۆ و ئەو ئاشتەواییەی لە شاخ هاتە پێش، دەستكرا بە زنجیرەیەك شاڵاوی چەكداری بۆ سەر مۆڵگە و بنكەی سەربازی هێزەكانی سوپای ئێراق. لەبەرامبەردا حكومەتی ئێراقیش بەو هێزە چەكدارەی هەیبوو، لەپاڵ هێزەكانی بەرگری نیشتمانیی، چەندین شاڵاوی سەربازی تووند و گشتگیری كردە سەر بنكە و بارەگاكانی هێزەكانی پێشمەرگەی كوردستان. لەبەرامبەر ئەو پیكدادانانە، سەركەوتنی بەرچاو لەلایەن هێزەكانی پیشمەرگەوە بەدەستهات. وەك شەڕی (102) ڕۆژەی هێزەكانی یەكێتیی لەگەڵ حكومەتی ئێراق لەناوچەی شارباژێر، كە بە داستانی (قەیوان-ماوەت) ناسرا. شەڕەكە لە (14ی نیسانی1987) دەستی پێكرد و تا (1ی ئەیلول)ی هەمان ساڵ بەردەوام بوو. پێكدانانێكی تووندی تریش هەر لەنێوان هێزەكانی یەكێتیی و حكومەتی ئێراق لە (13ی مایس) لە سنووری هەڵەبجە و شارەزوور ڕوویدا. لە (16ی مایس)یش پێكدادانی تووند، سنووری ناوچەی پشدەری گرتەوە. بەهەمان شێوە لە سنووری پارێزگاكانی هەولێر و دهۆك چالاكی پێشمەرگانەی بەو جۆرە لەلایەن هێزەكانی پیشمەرگەی پارتی دیموكرانی كوردستان ڕوویدا. بەتایبەت لە ناوچەكانی “برادۆست، باڵەكایەتی، حاجی ئۆمەران، ئامێدی، بامڕنی”. لەو شەڕ و پێكدادانەی هێزەكانی پێشمەرگەی پارتی و حكومەتی ئێراق، لە سنووری پارێزگاكانی دهۆك و هەولێریش، لەلایەن خودی “مەسعود بارزانی” سەرۆكی پارتی دیموكراتی كوردستانەوە سەرپەرشتی و سەركردایەتی ئەكرا. شەڕەكان بە ئاستێك گەورە و قورس بوون، هەندێكیان بە “داستان” ناوبران، وەك داستانەكانی “ڕزگاری، سەرسەنگ، زاوێتە”.
هەربۆیە بە گەڕانەوەمان بۆ ڕووداوەكانی دوای ساڵی (1984ز) دەگەینە ئەوەی، سەرباری ئەوەی جەنگی نێوان “ئێراق-ئێران” چوو بووە قۆناغێكی تووندتر. سوپای ئێراق شاڵاوەكانی بۆ نێو قوڵایی خاكی ئێراق ڕاگرتبوو، وە بۆ ناو سنوورەكانی خۆی پاشەكشەی كرد بوو. لەبەرامبەردا هێزەكانی سوپای ئێران، شاڵاوی پێچەوانەی دەستپێكرد بوو. بۆ ئەو كارەشی سوودی لە بەشداری هێزی پێشمەرگەی پارت و ڕەوتە كوردییەكانی باشووری كوردستان بینی. بۆ بەرنگاربوونەوەی ئەو شاڵاوانەی هێزەكانی سوپای ئێرانیش، حكومەتی ئێراق بە سوودوەرگرتن لە نزیكەی (200) یەكەی هێزەكانی بەرگری نیشتمانی “فەوجی خەفیفە-جاش”، كە ڕۆژ لە دوای ڕۆژ ژمارەیان زیاد بووندا بوو، هەوڵی رێگری لەو شاڵاوانە دا.
لەنێو ئەو دۆخەدا هێزی پێشمەرگەی چەند لایەنێكی سیاسی، لە سەروویانەوە یەكێتیی، چەند چالاكییەكی پێشمەرگانەیان ئەنجامدا، كە پێچەوانەی پلان و كاری پێشوویان بوو، وەك دەستگەیشتنیان بە چەندین شارەدێ و شارۆچكە و ناوچە. لەوانە گرتنی شارەدێی (سەنگاو) لە (21ی كانوونی یەكەمی1986). ساڵی دواتریش دەستیان گەیشتە بەشێكی زۆری ناوچەكانی “باڵەكایەتی، پشدەر، شارباژێر، هەورامان، قەرەداغ، گەرمیان”. ئەمەو بڕیار لەسەر ئەوە درا لەو ناوچانە جۆرێك لە ئیدارەی سەربەخۆیی شۆڕشی دابمەزرێنن. ئەو بیرۆكەی پێشتر لەلایەن هێزەكانی سوپای پاسداران، باسی لێوە كرابوو. بەتایبەت ئەوەی لە سەرەتایی ساڵی (1988) ویسترا لە سنووری شارستانی هەڵەبجە دروستی بكەن و دەوڵەتی كاتی ئێراقی تێدا ڕابگەیەنن، بەڵام سەركەوتوو نەبوون. هەربۆیە ئەو پلان و چالاكی پێشمەرگانە و سیاسەتانەی پارت و ڕەوتە كوردییەكان پیادەیان كرد، كاردانەوەی زۆر تووندی حكومەتی ئێراقی بە پرۆسەی بەدناوی ئەنفال و كیمیابارانكردنی چەندین ناوچە و شارۆچكەی بەدوای خۆیدا هێنا.
