یانیس ڤارۆفاکیس، ئابووریناس و وەزیری پێشووی دارایی یۆنان، لە کتێبە ناوازەکەیدا «لەبارەی ئابوورییەوە بۆ کچەکەم دەدوێم»، هەوڵێکی بوێرانە دەدات بۆ لابردنی پەردە لەسەر چەمکە ئاڵۆزەکانی ئابووریی و شیکردنەوەیان بە زمانێکی سادە و ڕاستەوخۆ، وەک ئەوەی لەگەڵ کچە هەرزەکارەکەیدا، «خێنیا»، دانیشتبێت و گفتوگۆ بکات. ئەم کتێبە تەنها ڕوونکردنەوەیەکی سادە نییە بۆ بنەما ئابوورییەکان، بەڵکو گەشتێکە بەناو مێژووی سەرمایەدارییدا، ڕەخنەگرتنە لە گریمانە باوەکان، و جەختکردنەوەیە لەسەر ئەو ڕاستییەی کە ئابووریی، لە بنەڕەتدا، دیاردەیەکی سیاسییە و نابێت وەک زانستێکی بێلایەن و تەکنیکی سەیر بکرێت. ڤارۆفاکیس بە لێهاتووییەوە مێژوو، ئەفسانە، و ئەزموونی کەسی تێکەڵ دەکات بۆ ئەوەی نیشانمان بدات کە چۆن سیستەمی ئابووریی ئێستا، بە هەموو نایەکسانی و قەیرانەکانیەوە، دەرئەنجامی زنجیرەیەک هەڵبژاردنی مێژوویی و ململانێی دەسەڵاتە، نەک چارەنووسێکی حەتمی. لە ڕیشەی نایەکسانییەوە تا دەگاتە ڕۆڵی قەرز، سرووشتی دووفاقیی بازاڕ، کاریگەرییەکانی ئۆتۆماسیۆن، و شکستەکانی سیستەمی سەرمایەداریی لە مامەڵەکردن لەگەڵ کێشە گەورەکانی وەک ژینگە، یەکێک لە تێزە بنەڕەتییەکانی ڤارۆفاکیس ئەوەیە کە نایەکسانی ئابووریی دیاردەیەکی سرووشتی یان حەتمی نییە، بەڵکو بەرهەمی ڕەوتێکی مێژوویی دیاریکراوە کە بە شۆڕشی کشتوکاڵییەوە دەستی پێکرد. پێش ئەم شۆڕشە، مرۆڤەکان زیاتر وەک کۆمەڵگەی ڕاوچی-کۆکەرەوە دەژیان و چەمکی «زیادە» بەو شێوەیەی ئەمڕۆ هەیە، بوونی نەبوو. بەڵام توانای بەرهەمهێنانی خۆراکی زیاتر لە پێویستی ڕۆژانە، واتە دروستبوونی زیادە، هەموو شتێکی گۆڕی. ئەم زیادەیە بووە بنەمای دابەشبوونی کار و سەرەتای دەرکەوتنی چینایەتی.
ڤارۆفاکیس بە وردی باس لەوە دەکات کە چۆن ئەم زیادەیە بووە هۆی سەرهەڵدانی نووسین “بۆ تۆمارکردنی خاوەندارێتی و قەرز”، پارە “سەرەتا وەک چەمکێکی گریمانەیی نەک دراوی فیزیکی”، دەوڵەت “بۆ بەڕێوەبردن و پاراستنی زیادەکە”، سوپا “بۆ بەرگری و فراوانخوازیی”، و ئایدیۆلۆژیا “زۆرجار لە ڕێگەی پیاوانی ئاینییەوە، پاساوی بۆ دابەشکاری نایەکسانی زیادەکە دەهێنایەوە”. بەم شێوەیە، نایەکسانی لەدایک بوو و بەدرێژایی مێژوو قووڵتر بووەوە. گرنگە لێرەدا جیاوازی نێوان «کۆمەڵگە خاوەن بازاڕەکان» و «کۆمەڵگەی بازاڕ» ڕوون بکرێتەوە، کە ڤارۆفاکیس جەختی لەسەر دەکاتەوە. لە کۆمەڵگە خاوەن بازاڕەکاندا، بازاڕ تەنها یەکێک بوو لە ڕێگاکانی ئاڵوگۆڕکردن، بەڵام لە کۆمەڵگەی بازاڕدا کە سەرمایەداریی نموونەی بەرچاویەتی، هەموو شتێک، تەنانەت کاری مرۆڤ و سەرچاوە سرووشتییەکانیش، دەبنە کاڵا و بەهایان تەنها بە پێوەری ئاڵوگۆڕی بازاڕ دیاری دەکرێت. ئەم گۆڕانکارییە بنەڕەتییە، بناغەی سیستەمی سەرمایەداریی و ئەو نایەکسانییە قووڵەیە کە ئەمڕۆ دەیبینین. یەکێکی تر لە چەمکە سەرنجڕاکێشەکانی ناو کتێبەکە، جیاکردنەوەی نێوان دوو جۆر بەهایە: «بەهای ئەزمونی» و «بەهای ئاڵوگۆڕ»ـە. بەهای ئەزمونی ئەو بەها ناوەکی و خودیەیە کە شتەکان یان چالاکییەکان هەیانە و ژیانمان دەوڵەمەند دەکەن، وەک چێژی هاوڕێیەتی، خۆشی یارمەتیدانی کەسێک، یان جوانی پارچە موزیکێک. ئەم بەهایە ناکرێت بە پارە بپێورێت. لە بەرامبەردا، بەهای ئاڵوگۆڕ ئەو بەهایەیە کە کاڵایەک لە بازاڕدا هەیەتی و دەتوانرێت بە کاڵایەکی تر یان بە پارە بگۆڕدرێتەوە. ڤارۆفاکیس بە تووندی ڕەخنە لە کۆمەڵگەی سەرمایەداریی دەگرێت کە تێیدا بەهای ئاڵوگۆڕ زاڵ بووە بەسەر بەهای ئەزمونیدا و وای لێکردووە کە ئێمە وا بیر بکەینەوە بەهای ڕاستەقینەی هەر شتێک تەنها نرخی بازاڕەکەیەتی. ئەو نموونەی زیندوو دەهێنێتەوە بۆ ڕوونکردنەوەی ئەم تێکەڵکردنە مەترسیدارە؛ بۆ نموونە، ئەگەر پارە بدەیت بە کەسێک بۆ ئەوەی نوکتەت بۆ بگێڕێتەوە، ڕەنگە چێژی نوکتەکە و ڕۆحی گاڵتەجاڕییەکە لەناو بچێت. هەروەها، پێدانی پارە لە بەرامبەر بەخشینی خوێندا، دەتوانێت پاڵنەرە مرۆیی و خۆنەویستییەکەی پشت ئەم کارە کەم بکاتەوە و بیکاتە مامەڵەیەکی ساردوسڕی بازرگانی. ڤارۆفاکیس هۆشداریمان پێ دەدات کە ئەم کورتکردنەوەی هەموو بەهاکان بۆ تەنها بەهای ئاڵوگۆڕ، دەبێتە هۆی نامۆبوون، ماددەگەرایی، و لەدەستدانی توانای بینینی بەها ڕاستەقینەکانی ژیان کە پەیوەستن بە ئەزمون، پەیوەندییە مرۆییەکان، و کامەرانی ناوەکییەوە. قەرز، وەک ڤارۆفاکیس وێنای دەکات، وەک «تارمایی ناو ئامێرەکە» یان «دێوێک» وایە کە هەم بزووێنەری سەرەکی کۆمەڵگە بازاڕییە مۆدێرنەکانە و هەم هۆکاری سەرەکی جەمسەرگیری و دابەشکارییە قووڵەکانی ناو کۆمەڵگەیە. لەگەڵ شۆڕشی پیشەسازیدا، قەرز بووە ئامرازێکی ناوەندی بۆ سوتەمەنیدان بە گەشەی ئابووریی و داهێنان. سەرمایەدارەکان پارەیان لە بانکەکان قەرز دەکرد بۆ وەبەرهێنان لە تەکنۆلۆژیای نوێ و فراوانکردنی کارەکانیان، ئەمەش بووە هۆی سەردەمێکی بێوێنەی بەرهەمهێنانی سامان. بەڵام، ئەم گەشە ئابوورییەی کە پشتی بە قەرز بەستبوو، هاوکات بوو لەگەڵ دروستبوونی دابەشکارییەکی کۆمەڵایەتی ترسناک. سەرمایەدارە دەوڵەمەندەکان سامانێکی زەبەلاحیان کۆکردەوە، لە کاتێکدا کرێکاران لە بارودۆخێکی نامرۆڤانەدا کاریان دەکرد. ڤارۆفاکیس ئاماژە بەوە دەکات کە چۆن دەوڵەتەکان دەسەڵاتی خۆیان بەکارهێنا بۆ پاراستنی بەرژەوەندییەکانی چینی دەسەڵاتدار و زۆرجار بە تووندوتیژی هەژارانیان سەرکوت دەکرد. قەرز بووە ئامرازێک بۆ ئەوەی دەسەڵاتداران پارێزگاری لە ئیمتیازاتەکانی خۆیان بکەن و کۆنترۆڵی خۆیان بسەپێنن. بەتایبەتی قەرزی گشتی ڕۆڵێکی گرنگی گێڕا؛ حکومەتەکان بە شێوەیەکی بەرفراوان قەرزیان دەکرد بۆ دروستکردنی ژێرخان و دامەزراوەکان کە ڕێگەیان بۆ بەرهەمهێنانی سامانی تایبەت خۆش دەکرد. لەگەڵ ئەوەشدا، دەوڵەمەندەکان خۆیان لە پێدانی ئەو باجانە دەدزییەوە کە پێویست بوون بۆ دانەوەی ئەم قەرزانە، و باری سەرەکی قەرزەکەیان دەخستە سەر شانی جەماوەر. ئەم میکانیزمە نایەکسانی قووڵتر کردەوە و دەسەڵاتێکی بێئەندازەی بە بانکدارەکان بەخشی بەسەر دەوڵەتدا. کەواتە، قەرز شمشێرێکی دوو دەمە:- گەشەی ئابووریی خێراتر دەکات، بەڵام هاوکات دەسەڵات لە دەستی کەمینەیەکدا کۆدەکاتەوە. کۆنترۆڵکردنی ئەم «دێوە» پێویستی بە پێداچوونەوەیەکی بنەڕەتی هەیە بە ڕۆڵی قەرز و دەوڵەتدا بە شێوەیەک کە دادپەروەرانەتر بێت. ڤارۆفاکیس بە شێوەیەکی زۆر سەرنجڕاکێش بانکدارەکان وەک کیمیاگەرە مۆدێرنەکان یان بریکارەکانی گەشتی کات وێنا دەکات. ئەم وێناکردنە ئاماژەیە بۆ توانای سەرسوڕهێنەری بانکەکان لە دروستکردنی پارە لە هیچەوە.
بە پێچەوانەی تێڕوانینی باو کە بانک تەنها پارەی پاشەکەوتکراوی خەڵک قەرز دەدات، ڤارۆفاکیس ڕوونی دەکاتەوە کە بانکەکان لە ڕاستییدا لە ڕێگەی پێدانی قەرزەوە پارەی نوێ دەخوڵقێنن. کاتێک بانک قەرزێک دەدات، بە سادەیی ژمارەیەک دەخاتە سەر حیسابی قەرز وەرگرەکە، بەبێ ئەوەی پێویست بکات ئەو بڕە پارەیە بە شێوەی فیزیکی لە خەزێنەکەیدا هەبێت. ئەم پڕۆسەی «خوڵقاندنی قەرز» بنەمای سیستەمی دارایی مۆدێرنە و ڕۆڵێکی گرنگی هەیە لە سووتەمەنیدان بە وەبەرهێنان و گەشەی ئابووریی. وەک «بریکارەکانی گەشتی کات» بانکەکان بەهای داهاتوو “پارەی قەرزکراو” دەهێننە ئێستاوە بۆ ئەوەی وەبەرهێنانی پێ بکرێت. بەڵام ئەم توانایە، هاوشێوەی کیمیاگەری، هەم بەهێزە و هەم مەترسیدار. ئەو دەسەڵاتە گەورەیەی بە بانکەکان بەخشیوە و وایکردووە ببنە ناوەندێکی گرنگی کۆنترۆڵکردنی ئابووریی. هاوکات، ئەم سیستەمە زۆر ناسک و ناجێگیرە؛ چونکە پشتی بە متمانە بەستووە و هەر لەرزینێک لەم متمانەیەدا دەتوانێت ببێتە هۆی قەیرانی دارایی وێرانکەر، وەک ئەوەی لە قەیرانی دارایی جیهانی ساڵی ٢٠٠٨ـدا بینرا، کە ڤارۆفاکیس خۆی لە نزیکەوە لێکەوتەکانی بینی و ڕۆڵێکی بەرچاوی هەبوو لە مامەڵەکردن لەگەڵ قەیرانی قەرزی یۆناندا. ئەم تێڕوانینە بۆ بانکداریی، دیدگایەکی ڕەخنەگرانەمان پێشکەش دەکات دەربارەی ڕۆڵ و دەسەڵاتی کەرتی دارایی لە ئابووری سەرمایەدارییدا. تەکنۆلۆژیا و ئۆتۆماسیۆن “خۆکارکردن” لای ڤارۆفاکیس وەک «شمشێرێکی دوو دەم» سەیر دەکرێن. لە لایەکەوە، توانایەکی زەبەلاحیان هەیە بۆ زیادکردنی کارایی، کەمکردنەوەی تێچووی بەرهەمهێنان، و ڕزگارکردنی مرۆڤ لە کارە قورس و بێزارکەرەکان. ئەمە ئەو لایەنە گەشەیەتی کە زۆرجار بانگەشەی بۆ دەکرێت. بەڵام لە لایەکی ترەوە، و لەناو سیستەمێکی سەرمایەدارییدا کە ئامانجی سەرەکی قازانجە، ئۆتۆماسیۆن مەترسییەکی گەورەش دروست دەکات. جێگرتنەوەی مرۆڤ بە ئامێر دەتوانێت ببێتە هۆی بێکارییەکی بەرفراوان و زیادبوونی نایەکسانی، چونکە قازانجی زیادبوونی کاراییەکە زیاتر بۆ خاوەنکار و سەرمایەدارەکان دەگەڕێتەوە، نەک بۆ ئەو کرێکارانەی کە کارەکانیان لەدەست دەدەن. ڤارۆفاکیس هۆشداری دەدات کە ئەگەر ئەم گۆڕانکارییە تەکنۆلۆژییە بە شێوەیەکی دیموکراتی و بە دیدێکی دوورمەوداوە بەڕێوە نەبرێت، دەکرێت ببێتە هۆی نائارامی کۆمەڵایەتی و قووڵبوونەوەی زیاتری جیاوازییە چینایەتییەکان. ئەو پێشنیاری چارەسەری وەک «داهاتی بنەڕەتی گشتگیر» یان «بەشە قازانجی هەمووەکی» دەکات کە لە ڕێگەی باجگرتن لە قازانجی سەرمایە “کە بەهۆی ئۆتۆماسیۆنەوە زیاد دەکات” دابین بکرێت، بۆ ئەوەی دڵنیایی بدرێت کە سوودەکانی تەکنۆلۆژیا بە شێوەیەکی دادپەروەرانەتر دابەش دەبن و کۆمەڵگە لە بەرامبەر لێکەوتە نەرێنییەکانی ئۆتۆماسیۆندا دەپارێزرێت. ئەمەش دیسانەوە جەختکردنەوەیە لەسەر پێویستی کۆنترۆڵی دیموکراتی بەسەر ئابووریی و تەکنۆلۆژیادا.
ڤارۆفاکیس بە تووندی ڕەخنە لەو بیرۆکەیە دەگرێت کە بازاڕی ئازاد دەتوانێت هەموو کێشەکان چارەسەر بکات. ئەو ئاماژە بە چەمکی «شکستی بازاڕ» دەکات، بەتایبەتی لە مامەڵەکردن لەگەڵ کێشە گشتی و هاوبەشەکاندا، کە ژینگە نموونەیەکی بەرچاویەتی. ئەو مێتافۆری «تراژیدیای هاوبەشییەکان» بەکاردەهێنێت بۆ ڕوونکردنەوەی ئەوەی کە چۆن کاتێک سەرچاوەیەکی هاوبەش “وەک هەوا، ئاو، یان زەوی” بەبێ ڕێکخستنێکی گونجاو بەکاردەهێنرێت، تاکەکان پاڵنەریان هەیە بۆ ئەوەی تا دەتوانن سوودی لێ وەربگرن، تەنانەت ئەگەر ئەمە ببێتە هۆی تێکچوون یان لەناوچوونی سەرچاوەکە بۆ هەمووان لە درێژخایەندا. سیستەمی سەرمایەداریی، کە لەسەر بنەمای قازانجی تاکەکەسی دامەزراوە، ناتوانێت بە شێوەیەکی کاریگەر مامەڵە لەگەڵ ئەم جۆرە کێشانەدا بکات. ڤارۆفاکیس گومانی هەیە لە کاریگەری چارەسەرە بازاڕییەکان بۆ کێشەی ژینگە، وەک بازاڕی کاربۆن چونکە پێی وایە ئەم چارەسەرانە زۆرجار کێشەکە ئاڵۆزتر دەکەن یان تەنها ڕێگەی نوێ بۆ قازانجکردن دەدۆزنەوە بەبێ چارەسەرکردنی بنەڕەتی کێشەکە. لەبری ئەوە، ئەو جەخت لەسەر پێویستی «دیموکراسیی ڕاستەقینە» دەکاتەوە. بە بڕوای ئەو، بڕیارە ئابوورییە گەورەکان، بەتایبەتی ئەوانەی کاریگەرییان لەسەر ژینگە و کۆمەڵگە هەیە، نابێت تەنها بە هێزەکانی بازاڕ بسپێردرێن، بەڵکو دەبێت لە ڕێگەی پڕۆسەیەکی دیموکراتی و بەشداری هاووڵاتیانەوە بدرێن. ئەمەش دیسانەوە جەختکردنەوەیە لەسەر تێزە سەرەکییەکەی: “ئابووریی لە سیاسەت جیاناکرێتەوە و چارەسەری کێشە ئابوورییەکان پێویستی بە چارەسەری سیاسیی و دیموکراتیی هەیە”. لە ئاکامدا، کتێبی «لەبارەی ئابوورییەوە لەگەڵ کچەکەم دەدوێم» یانیس ڤارۆفاکیس تەنها شیکردنەوەیەکی سادەی ئابووریی نییە، بەڵکو بانگەوازێکە بۆ تێگەیشتنێکی قووڵتر و ڕەخنەگرانەتر لەو هێزانەی کە جیهان و ژیانمانیان داڕشتووە. ڤارۆفاکیس بە لێهاتوویی و بە بەکارهێنانی مێتافۆری وەک «زیادە» وەک سەرچاوەی نایەکسانی، جیاوازی نێوان «بەهای ئەزمونی» و «بەهای ئاڵوگۆڕ»، «قەرز» وەک شمشێرێکی دوو دەم و «بانکدارەکان» وەک کیمیاگەر، «ئۆتۆماسیۆن» وەک هەڕەشە و دەرفەت، و شکستی بازاڕ لە بەرامبەر کێشە گشتییەکاندا، پێمان دەڵێت کە ئابووریی هەرگیز دیاردەیەکی سرووشتی یان زانستێکی بێلایەن نەبووە و نییە. بە پێچەوانەوە، ئابووریی بە شێوەیەکی دانەبڕاو بەستراوەتەوە بە مێژوو، سیاسەت، و ململانێی دەسەڵاتەوە. پەیامی سەرەکی ڤارۆفاکیس ڕوونە: تێگەیشتن لەم ڕاستییانە و بەشداریکردن لە گفتوگۆی ئابوورییدا، تەنها ئەرکی پسپۆڕان نییە، بەڵکو پێویستییەکی بنەڕەتییە بۆ هەر هاووڵاتییەک کە خوازیاری کۆمەڵگەیەکی دادپەروەرانەتر و دیموکراتیترە. ئەم کتێبە بانگهێشتێکە بۆ ئەوەی چیتر ئابووریی وەک چارەنووسێکی حەتمی قبوڵ نەکەین، بەڵکو وەک بوارێک سەیری بکەین کە دەتوانین و دەبێت بە شێوەیەکی دیموکراتییانە دایبڕێژینەوە بۆ خزمەتی مرۆڤایەتی و پاراستنی زەوییەکەمان کە لەسەری دەژین.
