“گفتوگۆی یەكێتی نیشتمانیی كوردستان لەگەڵ حكومەتی ئێراق”
ر. شوێنەوارەكانی گفتوگۆ بەسەر خەڵكی باشووری كوردستانەوە.
خراپترین شوێنەواری شكستی ئەو دانوستانە، بەسەر كۆی هاووڵاتیانی ژێر دەسەڵاتی حكومەتی ئێراقەوە بوو، ئەوەش كاتێك پێشمەرگەكانی یەكێتی چوونە دەرەوەی شار و شارۆچكە و شارەدێكان و ناوچە سنوورییەكان، بەڵام ئەوان لە ماڵ و شوێنی خۆیان مانەوە. واتە كەوتبوونە ژێر دەسەڵاتی حكومەت و دامەزراوە ئەمنییەكانییەوە. خراپی ئەو شوێنەوارانەش كاتێك دەركەوت، كە دەستی دامەزراوە ئەمنییەكان واڵاكرا، تا بكەونە گیانی هەموو ئەوانەی لەماوەی دانوستاندا بە ئاشكرا پشتیوانیان لە یەكێتی و پارت و ڕەوتە كوردییەكانی تر ئەكرد. لەنێو ئەوانیش باوك و دایك و براو خوشك و خێزان و منداڵ و كەسوكاری ئەوان بوون. لەو نێوەندەشدا دامەزراوە ئەمنییەكان بە وریایی مامەڵەیان كرد، بەوەی ڕاستەوخۆ نەچوونە سەر هەموویان، بەڵكو بە چەند قۆناغێك كاریان لەسەر كرد. هەندێكیان ڕاستەوخۆ دەستگیركران و خرانە ژێر ئەشكەنجەی توندەوە. هەندێكی تریان لەكاتی ئەنجامدانی كارێك یان ئەركێك دەستگیركران. بەشێكی تریشیان بۆ كاتەكانی دواتر هێڵرانەوە. دیارە ئەوانەشی خرانە ژێر لێپرسینەوەو ئەشكەنجەی توندەوە، لە هەموو تەمەنێكیان تێدا بوو، هەر لە منداڵ و هەرزەكار، تا بە لاو و پیر و كچ و ژن ئەگات، بۆیە هەموو ئەوانە، وەك رێكخستنە نهێنییەكان و پێشمەرگەكان، لەژێر ئەو ئەشكەنجە سەختانەدا خۆڕاگر نەبوون. ئەمەو نەیاندەتوانی خۆڕاگر بن و قسە نەكەن، بەتایبەت مێردمنداڵ و هەرزەكاران. هەربۆیە لەپێناو ڕزگاربوون لەو ئەشكەنجانە و ئەو دۆخە سەختەی تێكەوتبوون، ناچار بوون هەموو قسەیەك بكەن، تا بەو قسانە ئەگات، كە ئەفسەر و جەلادەكانی دامەزراوە ئەمنییەكان، داوایان ئەكرد وا بڵێن! بەو هۆیەوەش سەدان كەسی بێتاوان، تێوەگلان، كە دوور و نزیك پەیوەندییان بە پارت و ڕەوتە كوردییان و ڕووداوەكانەوە نەبوو.
لەلایەكی دیكەوە ئەوانەشی هاتوچۆ و جوڵەكانیان كەوتە ژێر چاودێری دامەزراوە ئەمنییەكان، هەر لەكاتی سەردانیان بۆ كتێبخانە و تۆمارگاكان بۆ داواكردن یان كڕینی بەرهەمێك یان تۆمارێكی دەنگی “مام جەلال”و ئەو شاعیرانەی بە هۆنراوە نیشتمانی و نەتەوەییەكان ناسرابوون. یان ئەو هونەرمەندانەی بە سروودە نەتەوەیی و نیشتمانییەكانیان، هێز و وورەیەكی زیاتریان بە پارت و ڕەوتە كوردییەكان و هێزەكانیان و خەڵكی كوردستان ئەدا. باس لەوەش كراوە بەشێك لە خاوەنی ئەو كتێبخانانە و تۆمارگایانە، كاریان بۆ دامەزراوە ئەمنییەكانی حكومەتی ئێراق ئەكرد. تەنانەت لەكاتی دانوستانەكاندا بە فرمانی دامەزراوە ئەمنییەكان، كارئاسانیان بۆ بڵاوكردنەوەی ئەو كتێب و بڵاوكراوەو تۆمارە دەنگیانە ئەكرد، تا دوای شكستی دانوستان كاری لەسەر بكەن. لەو بوارەشدا لە رێگای سەدان و بگرە هەزاران سیخوڕەوە، ئەوانە خرانە ژێر چاودێرییەوە، كە ئەو كتێب و تۆمارە دەنگییانەنیان ئەكری. بەوەش دوای شكستی دانوستان، گرتنی ئەوان ئاسان و سەخت نەبوو. شوێنەرارێكی تری خراپی شكستی ئەو دانوستانە، بێ هیوایی بەشێكی خەڵك بوو بە دۆزی ڕەوای كورد و خەباتی شاخ و هێزی پیشمەرگەی كوردستان. ئەوەش دوای ئەوەی ئەو شكستەیان بە ڕەوتێكی بەهێزی وەك یەكێتی نیشتمانیی كوردستانەوە بینی. ئەوەش بووە هۆكاری ئەوەی، كە لێرە بەدوا ئەوانەی بە نیاز بوون پەیوەندی بە هێزی پێشمەرگەی یەكێك لەو پارت و ڕەوتە كوردییانەوە بكەن، پەیوەندییان بە یەكەیەكی هێزەكانی بەرگری نیشتمانی “فەوجی جاش”و یەكەكانی سەر بە دامەزراوە ئەمنییەكانەوە كرد، تا لەوێوە خزمەتی سەربازی خۆیان تەواو بكەن. دیارە ئەوەش دواجار لە زیانی ئایندەی سیاسی كۆی پێكهاتەكانی كورد و لایەنی نەتەوەیی و نیشتمانییانەوە بوو.
جیاواز لەوانە، شكستی دانوستان، كەمبوونەوەی متمانە بوو لەلای هاووڵاتیانی ژێر دەسەڵاتی حكومەتی ئێراق، بەوەی لە ترسی چاودێری توندی دامەزراوە ئەمنییەكان، نەیاندەتوانی وەك پێویست قسەی دڵی خۆیان بكەن و ئەوەی دەیانویست بەوانەی بكەن و بەوانەی بڵێن، كە پێش دانوستان تا كاتی دانوستانیش متمانەیان پێیان هەبوو. گەیشتە ئاستێك هەمووان لە نێو ماڵەكانی خۆیاندا گومانیان لە خۆیان ئەكرد، تا نەوەك قسەیەكی نێو ئەندامانی خێزانەكان بگاتەوە دامەزراوە ئەمنییەكان. ئەوەش كاتێك شێواز و توندی ئەشكەنجەكانی جەلادەكانی دامەزراوە ئەمنییەكانیان لە زاری ئەو كەسانە بیسترا، كە لەسەروو بەندی دانوستاندا ئازاد كرابوون، یان ئەوانەی دوای شكستی دانوستان بە هۆیەك لە هۆیەكان ئازاد كران. شوێنەوارێكی خراپی تر، پەیوەست بوونی سەدان سەرۆك هۆز و سەرۆك خێڵ و كەسایەتی كۆمەڵایەتی بوو بە هێزەكانی بەرگری نیشتمانی ناسراو بە “فەوجی خەفیفە” و یەكەكانی دامەزراوە ئەمنییەكان. بەشێكی تریشیان بڕیاریاندا بچنەوە ڕیزەكانی سوپا و خزمەتی سەربازی تەواو بكەن. لەم بوارەشدا ژمارەی هێزەكانی بەرگری نیشتمانی، كە تا ساتی دەستپێكردنی دانوستان ژمارە “55” بوو، بۆ سەروو ژمارە “200” فەوج بەرزبوویەوە. گەیشتە ئەوەی، تا كۆتایی جەنگی “ئێراق ئێران” لەساڵی “1988ز” گەیشتە “600” فەوج. دیارە بەرزبوونەوەی ژمارەی ئەو یەكانە لە “55” فەوجەوە بۆ “200” فەوج، تەنیا لە ماوەی یەك ساڵدا، جگە لە شكستی دانوستان، لەو مانایە بەدەر نەبوو، كە ئاستی متمانەی ئەو كەسایەتیانە بە شۆڕشی كورد و پارت و ڕەوتە كوردییەكان و بەتایبەت یەكێتی، زۆر هاتبوویە خوار. تەنانەت ڕەوایەتی بەوانەدا، كە پێشتر پەیوەندییان بە حكومەتی ئێراق و یەكێك لە دامەزراوە سەربازی و ئەمنییەكانی حكومەتی ئێراق و پارتی بەعسی فەرمانڕەواوە كردبوو. لێرە بەدواش حكومەتی ئێراق لەبری ئەوەی شەڕی ئەوانە بكات، كە دەچوونە نێو رێزەكانی هێزی پێشمەرگەی یەكێك لە پارت و ڕەوتە كوردییەكان، ئەوان شەڕی هێزی پێشمەرگەیان بۆ كرد. تەنانەت ئامادە بوون لەپاڵ سوپای ئێراق و بە چەكی زۆر سوكی وەك “كڵانشیكۆف و ئار بی جی”، نەك هەر شەڕی هێزی چەكداری پارت و ڕەوتە كوردییەكان بكەن، بەڵكو شەڕی هێزەكانی كۆماری ئیسلامی ئێرانیش بكەن. ئەوەش هەر بە زیانی كوردی ئێراق و دۆزە ڕەواكەی بوو.
