سەبارەت بە خەباتی شاد

هیچ کەس گومانی لە گرنگی بیرکردنەوە و هۆشیاری لە ڕەوتی بزووتنەوەیەکی پێشڕەودا نییە، بەڵام ئەوەی زیاتر لە هەر شتێک جەستە زیندووەکان بەرەو پێش دەبات شۆڕش و هەستەکانە کە کەمتر سەرنج و لێکۆڵینەوەی جددی وەردەگرن. “سیلڤیا فەدریچی” لەم وتارەدا سەرنجمان بۆ لایەنە بەرهەمهێنەر، چارەسەرکەر و ڕووناککەرەوەکانی چالاکی سیاسی ڕادەکێشێت و باس لە گرنگی بەهێزکردنی شادمانی، پەیوەندییەکان و ئازایەتی لە بەدەستهێنانی زانین، هێزی گۆڕان و گۆڕینیدا دەکات. ئەوەی کە پێی دەڵێت “ژیانی شادیهێنەر”. شادمانی لە پێگەی شۆڕشێکی چالاکدا کە بەرەو خەبات دەڕوات. شادمانییەک کە خۆی هەمان بەرخۆدان و خەباتە. هەروەک ژیل دۆلۆز دەڵێت، دەسەڵاتە زاڵەکان پێویستیان بە خەمبارییە و خوازیاری جەستە خەمگینەکانن تاکو بتوانن کۆنتڕۆڵیان بکەن؛ “لەبەر ئەمەیە شادی بەرخۆدانە.”

“فەدریچی” لەم وتارەدا هەروەها ئاماژە بەو هەڵانە دەکات کە هەندێکجار لە ڕەوتی بەرخۆدان و خەباتدا تووشی دەبین، هەڵەگەلێک کە دەتوانن لە کرداردا ببنە هۆی چۆکدادان لەبەردەم خەم و دواجار ملدان بۆ زوڵم؛ قورسایی چالاکی زۆر و زیاد لە ڕادە، پەلەکردن لە گەیشتن بە ئەنجام، غافڵبوون لە زەمەنی ئێستا و چڕبوونەوەی زۆر لەسەر داهاتوو، دیاریکردنی ئامانجی زۆر دوور لە دەست، و چەندین هۆکاری تر کە دەبنە هۆی شکست، نائومێدی و پاشەکشە. ئەگەر ئازادی ڕاستەقینە پێویستی بە کۆششێکە کە “بە درێژایی تەمەن” بەردەوام بێت، ناکرێت لەم پرۆسەیەدا لە ڕۆڵی گرنگی شتگەلێک وەک خۆڕاگری، شادمانی و چالاکی غافڵ بین. لەم نێوەندەدا هەروەک ڕێبێکا سۆلنیت جەخت دەکاتەوە، دەبێت لە کاتی ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ کۆسپەکان، ناکامییەکان و تاڵییەکان، لە بیرمان بێت کە بە هۆی بزووتنەوەکان، بەرخۆدانەکان و خەباتەکان، نەک دڵساردی، بێهیوایی و خەم، گەیشتووینەتە ئێرە. ئەو بزووتنەوە و خەباتانەی کە بوونەتە هۆی گۆڕانکاریی کۆمەڵایەتی ڕیشەیی و گۆڕانکاری قووڵ و بنەڕەتی لە وێناکردن، خەیاڵەکان، چاوەڕوانییەکان و چوارچێوە فیکری و کردەییەکان لای بەشێکی بەرفراوان لە خەڵک. لەبەر ئەمە دەبێت باوەڕمان بەوە هەبێت کە بە پشتبەستن بە هیوا، شادمانی و بیرکردنەوە- کردەوەی ڕەخنەگرانە، دەتوانین ترس و خەم پاشەکشە پێ بکەین و شادمانە و ئازادانە بژین. هەر لەسەر ئەم بنەمایەیە کە “فەدریچی” باوەڕی وایە کە کردەوەی سیاسی دەبێت کاریگەرییەکی چارەسەرکەر و “شیفابەخش”ـی هەبێت. لە کۆتاییدا، کردەوەی سیاسی ڕاستەقینە دەبێت هێز و بینایی پێ ببەخشێت، هەستی هاوبەشیمان بەرز بکاتەوە و وامان لێ بکات، بە ناسینی چییەتی و کاریگەری هەستە خەمهێنەر و لاوازکەرەکان، لە بەرامبەریاندا بووەستین.

یاداشتی وەرگێڕی فارسی؛ ژینا مدریس گورجی

لە تەنگانەی خەباتدا، با گەشبینی و شادی چەکمان بێت. ئێمە، وەک ژنانی [مرۆڤی] خەباتکار، دەبێ خۆڕاگری و خۆشحاڵی تێکەڵ بکەین. با هەر هەنگاوێک بەرەو ئازادی، سەمایەکی شادی بێت. لە هەر کۆڵانێکدا کە دەنگی پێمان دەبیسترێت، با ئاوازی هیوا بڵاو بێتەوە. کاتێک کە دەست لەناو دەستی یەکتر دەنێین، هێزێکی نوێ لە دڵماندا دەڕوێت. لە ڕێی تێکۆشانماندا، پێویستە فێر بین چۆن لەگەڵ سەختییەکاندا پێبکەنین؟ ئەم پێکەنینە، هێزمان پێدەبەخشێت و دوژمنانمان سەرسام دەکات. با هەر کۆبوونەوەیەک ببێتە ئاهەنگێک، هەر خۆپیشاندانێک ببێتە کەرناڤاڵێک. لە کاتی ناڕەزایی دەربڕیندا، با گۆرانی بڵێین و سەما بکەین. ئەمە تەنیا بۆ خۆشی نییە، بەڵکو ستراتیژییەکە بۆ بەرەنگاربوونەوەی ترس و دڵەڕاوکێ. گرنگە بزانین کە خەبات تەنیا لە فرمێسک و خەمدا نییە. خەباتی ڕاستەقینە لە دڵخۆشی و هاوپشتیدایە. با دەستی یەک بگرین و گۆرانی ئازادی بچڕین. با پێکەوە بخەنین و دنیا بەرەو دادپەروەری بگۆڕین. لە هەر شوێنێک کە کۆدەبینەوە، با بیرۆکەی نوێ و داهێنەرانە بخەینە ڕوو. با خەیاڵی خۆمان بەکار بهێنین بۆ دۆزینەوەی ڕێگای نوێ بۆ گەیشتن بە ئامانجەکانمان. با بیرمان نەچێت کە ئێمە تۆوی داهاتوویەکی گەشتر دەچێنین. با بە دڵێکی پڕ لە هیوا و زەردەخەنەیەکی گەش، ڕێگا بۆ نەوەکانی دوای خۆمان خۆش بکەین. لە هەر چرکەساتێکی خەباتدا، با بیر لەوە بکەینەوە کە ئێمە بەشێکین لە چیرۆکێکی گەورەتر. هەر کردەوەیەکی بچووکی ئێمە، دەتوانێت شەپۆلێکی گەورە دروست بکات.

خەباتی شادمانانە، هونەرێکە کە پێویستە فێری بین. ئەمە واتای ئەوە نییە کە ئازار و ناخۆشییەکان پشتگوێ بخەین، بەڵکو فێر بین چۆن لەگەڵیاندا هەڵسوکەوت بکەین؟ کاتێک کە فرمێسک دەڕژێنین، با لە هەمان کاتدا بزانین چۆن پێبکەنین؟ کاتێک کە ماندوو دەبین، با یەکتر هان بدەین و بەرز بکەینەوە. لە ئاکامدا، با ئەوە لە بیر نەکەین کە خەباتی ئێمە تەنیا بۆ خۆمان نییە. ئێمە بۆ هەموو ئەوانە دەجەنگین کە دەنگیان کپ کراوە، بۆ هەموو ئەوانەی کە خەونی ئازادییان هەیە. با بە شادی و سەربەرزییەوە، ئەم ئەرکە پیرۆزە بەجێ بهێنین و جیهان بەرەو ڕووناکی ببەین.

یاداشتی وەرگێڕی كوردی؛ دانا حەمید

پرەنسیپی سەرەکی و دیاریکەری تێكۆشانی شادمانانە داڕشتنی ئەم [دووانە]یە کە سیاسەتەکانمان دەبێتە هۆی ڕزگاربوون و ژیانمان بە شێوەیەکی ئەرێنی دەگۆڕێت، دەبێتە هۆی گەشەکردنمان و شادیمان پێ دەبەخشێت، یان کێشەیەکی جددی تێیاندا هەیە. سیاسەتی خەمبار زۆرجار لە هەستی بەرپرسیارێتی زیادەڕۆیانە سەرچاوە دەگرێت سەبارەت بەو کارانەی کە دەتوانین بە تەنیا ئەنجامیان بدەین، هەستێک کە دەبێتە هۆی قورسایی زۆر لەسەر شانمان. لێرەدا وەبیری ئەو گۆڕانکارییانە دەکەومەوە کە نیچە لە کتێبی “ئاوا دوا زەردەشت”دا ئاماژەی پێ کردووە، ئەو شوێنەی کە حوشتر وەک نموونەی گیانەوەرێکی بارکێش، وەک ڕەمزی ڕۆحی جێ‌ڕێز وەسف دەکات. حوشتر یەکەمین نموونەی خەباتکارێکە کە هەمیشە باری زۆری لەسەر شانە، چونکە وا بیر دەکەنەوە كە چارەنووسی جیهان بەوانەوە بەندە. خەباتکارانی قارەمانئاسا بە شێوازی ستیڤانۆڤیچ هەمیشە خەمبارن، چونکە هەوڵ دەدەن کارگەلێکی زۆر ئەنجام بدەن کە هەرگیز بە تەواوەتی ئامادەی ئەنجامدانیان نین؛ ئەوان هەرگیز بە تەواوی لەگەڵ ژیانیان ڕووبەڕوو نابنەوە و هەروەها ناتوانن ئیمکاناتی گۆڕانکاری [شاراوە] لە چالاکی سیاسی خۆیاندا بدۆزنەوە. کاتێک بەم شێوەیە چالاکی دەکەین، تووشی نائومێدی دەبین، چونکە بەو کارەی ئەنجامی دەدەین خۆمان ناگۆڕین و لەو کاتەی پێویستە بۆ گۆڕینی پەیوەندیمان لەگەڵ ئەو کەسانەی پێکەوە چالاکین، بێبەش دەبین.  ئەم هەڵەیە لە دیاریکردنی ئامانجگەلێک سەرچاوە دەگرێت کە ناتوانین پێیان بگەین و هەروەها ئەمە هەڵەیەکە هەمیشە لە جیاتی هەوڵدان بۆ دروستکردنی شتێک، “دژی” شتێک دەجەنگین. ئەمە بەو مانایەیە هەمیشە بەرەو داهاتوو پاڵ دەنرێین، لە کاتێکدا سیاسەتی شادمانانە لە زەمەنی ئێستادا دروست دەبێت. ئەمڕۆ کەسانی زیاتر لەم بابەتە تێگەیشتوون کە ناتوانین ئامانجەکانمان لەسەر بنەمای داهاتوویەک دابنێین کە بەردەوام لە دوورکەوتنەوەدایە. دەبێت ئامانجگەلێک دیاری بکەین وا بتوانین تا ڕادەیەک لە زەمەنی ئێستادا پێیان بگەین.

هەرچەند دەبێت ئاسۆی بەرفراوانترمان هەبێت، بەڵام دەبێت پێیان بگەین. خەریکبوون بە کاری سیاسییەوە دەبێت ژیان و پەیوەندییەکانمان لەگەڵ دەوروبەرمان بە ئاراستەیەکی ئەرێنیدا بگۆڕێت. خەم کاتێک دێتە ئاراوە کە بەردەوام ئەوەی دەبێت بەدەستی بهێنین بۆ داهاتوویەک دوا دەخەین کە هەرگیز نایبینین، و لە ئەنجامدا لە بینینی ئەوەی لە زەمەنی ئێستادا گونجاوە، بێتوانا دەبین. هەرچەندە دەبێت ئاسۆی ئێمە فراوانتر بێت، بەڵام دەبێت پێیان بگەین. خەریکبوون بە کاری سیاسییەوە دەبێت ژیان و پەیوەندییەکانمان لەگەڵ دەوروبەرمان بە ئاڕاستەیەکی ئەرێنیدا بگۆڕێت. خەم کاتێک دێتە ئاراوە کە بەردەوام ئەوەی دەبێت بەدەستی بهێنین بۆ داهاتوویەک دوا دەخەین هەرگیز نایبینین، و لە ئەنجامدا لە بینینی ئەوەی لە زەمەنی ئێستادا گونجاوە، بێتوانا دەبین. من ڕەخنەم لە چەمکی خۆبەختکردنیش هەیە. ئەگەر خۆبەختکردن بەو مانایە بێت کە دەبێت خۆمان سەرکوت بکەین و کارگەلێک ئەنجام بدەین کە پێچەوانەی پێداویستییەکان، ئارەزووەکان و تواناییەکانمان بێت، من باوەڕم پێی نییە. مەبەستم ئەوە نییە کە چالاکیی سیاسی نابێتە هۆی ئازارکێشان. بەڵام جیاوازییەک هەیە، لەلایەکەوە، لە نێوان ئازار کێشان بەهۆی کارێکەوە کە بڕیارمان داوە ئەنجامی بدەین وەک ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ سەرکوت، بینینی ئازاری ئەو کەسانەی گرنگن بۆمانو، لەلایەکی ترەوە، خۆبەختکردن کە بریتییە لە ئەنجامدانی شتێک پێچەوانەی ویست و خواستمان، تەنها لەبەر ئەوەی وا بیر دەکەینەوە ئەرکمانە. ئەم کارە تەنها ئازاری کەسانی خەمبار و ناڕازی لە خۆیان زیاد دەکات.

کردەوەی سیاسی دەبێت چارەسەرکەر بێت. ئەم کردەوەیە دەبێت هێز و بینایی پێ ببەخشێت، هەستی هاوپشتیمان بەرز بکاتەوە و وامان لێ بکات پەیوەستبوونی دووقۆڵیمان دەرک بکەین. توانای سیاسیکردنی ئازارەکانمان، گۆڕینیان بۆ سەرچاوەی ناسین، بۆ ئەو شتەی کە ئێمە بە کەسانی دیکەوە دەبەستێتەوە؛ هەموو ئەمانە هێزێکی چارەسەرکەریان هەیە. ئەمە “هێزبەخشە” (زاراوەیەک کە زۆرم پێ خۆش نییە). بە باوەڕی من چەپی ڕادیکاڵ زۆرجار لە ڕاکێشانی خەڵکدا شکستی هێناوە. چونکە گرنگی بە لایەنی بەرهەمهێنی چالاکیی سیاسی نادات؛ کۆبوونەوە لە دەوری یەک، ئەو ئاهەنگانەی کە هەستی بەکۆمەڵبوون لە ئێمەدا بەهێز دەکەن و ئەو پەیوەندییە سۆزدارییانەی کە لە نێوان خۆماندا دروستی دەکەین. بۆ نموونە، گەلانی ڕەسەنی وڵاتی ئەمریکا فێرمان دەکەن کە ئاهەنگە ئاینییەکان نەک تەنها وەک ئامرازێک بۆ خۆشی، بەڵکو بۆ دروستکردنی هاوپشتی، خۆشەویستی و بەرپرسیارێتی دووقۆڵی چەند گرنگن بۆ ئێمە. ئەوان گرنگی ئەو چالاکییانەمان بیر دەخەنەوە کە خەڵک کۆدەکەنەوە، دەبنە هۆی هەستکردن بە گەرمی هاوپشتی و دروستکردنی متمانە. بۆیە ئەوان ڕێکخستنی ئاهەنگە ئاینییەکان، ڕێکخراوە کرێکارییەکان لە ڕابردوودا، سەرەڕای هەموو سنووردارییەکانیان، زۆر بە گرنگییەوە سەیر دەکران. ئەوان ئەم ئەرکەیان بەجێ دەگەیاند. ناوەندگەلێکیان دادەمەزراند کە کرێکاران (پیاوان) دوای کار ڕوویان تێدەکرد. بۆ ئەوەی خۆیان تەڕ بکەن، هاوڕێیانیان ببینن و لە دوایین هەواڵ و بەرنامەکانی چالاکی ئاگادار ببنەوە. بەم شێوەیە سیاسەتێکی خێزانیی بەرفراوان دروست دەبوو، گواستنەوەی زانیاری لە نێوان نەوەکاندا دەستەبەر دەکرد و سیاسەت واتایەکی جیاوازی وەردەگرت. ئەم ڕەوشە لانیکەم لە سەردەمی ئێمەدا لای چەپ ئەوەندە باوی نەماوە و تا ڕادەیەک خەم لێرەوە سەرچاوە دەگرێت. چالاکی سیاسی دەبێت پەیوەندیی ئێمە لەگەڵ کەسانی دیکە بگۆڕێت، پەیوەندیمان بە خەڵکی دیکەوە بەهێز بکات و ئازایەتییەکمان پێ ببەخشێت بۆ بەدەستهێنانی ئەو زانیارییەی کە بە تەنیا ناتوانین لە ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ جیهاندا بەدەستی بهێنین.

من باشتر دەزانم لە جیاتی خۆشحاڵی (Happiness)، باسی شادمانی (Joy) بکەم. شادمانی باشترە چونکە جۆش و خرۆشێکی چالاکە. شادمانی دۆخێکی وەستاو نییە. شادمانی ڕازی نییە بە دۆخی ئێستای شتەکان. شادمانی هەستکردنە بەو هێزەی هەمانە و بینینی ئەو تواناییانەیە کە لە ئێمەدا و لە کەسانی دەوروبەرماندا لە گەشەکردندان. ئەمە هەستێکە کە لە پرۆسەی گۆڕانکارییدا سەرهەڵدەدات. ئەمە بەو واتایەیە کە، بە گوتەی سپینۆزا، ئەو بارودۆخەی تێیداین دەرک دەکەین و بەپێی ئەوەی لەو ساتەدا لێمان داوا دەکرێت، هەنگاو دەنێین. کەواتە هەست دەکەین کە توانای گۆڕین و گۆڕانمان هەیە، بە یارمەتیی یەکتر. ئەمە بە تەواوی پێچەوانەی ملکەچبوونە بۆ دۆخی هەنووکەیی.

سپینۆزا باس لە شادمانی دەکات وەک شتێک کە لە ئەقڵ و تێگەیشتنەوە سەرچاوە دەگرێت. هەنگاوێکی گرنگ لێرەدا تێگەیشتنە لەوەی کە ئێمە بە برینی زۆرەوە دێینە ناو بزووتنەوەکەوە. هەموومان نیشانەی ژیان لە کۆمەڵگایەکی سەرمایەدارییمان پێوە دیارە. ڕاستییەکەی ئەوەیە کە هەر بۆیە دەمانەوێت خەبات بکەین و جیهان بگۆڕین. هیچ پێویستییەک بەمە نەدەبوو ئەگەر لەم کۆمەڵگایەدا مرۆڤە تەواوەکان- بە هەر مانایەکی شیاو- بووینایە. بەڵام زۆرجار دڵسارد دەبین چونکە لە جووڵانەوەکەماندا پێویستە تەنها پەیوەندی ئاشتیخوازانە بەکاربهێنین، بەڵام زۆر جار تووشی ئیرەیی، قسەی ناشیرین و پەیوەندی ناهاوسەنگی هێز دەبین. لە ڕاستییدا، لە بزووتنەوەی ژناندا ئەگەری ئەزموونی پەیوەندی ئازاردەر و نائومێدکەر هەیە. لە ڕێکخراو و گرووپەکانی ژناندا ئەگەری زۆرە قووڵترین نائومێدی و ئازارەکان ئەزموون بکەین. چاوەڕوانیمان لە پیاوان نییە کە پشتمان چۆڵ بکەن و خیانەتمان لێ بکەن، بەڵام لە ژنان ئەو چاوەڕوانییەمان نییە. وەک ژن، دەتوانین ئازاری یەکتر بدەین و ببینە هۆی هەستی بێ بەهایی و پشتگوێ خستن لای ژنانی دیکە. دیارە هەندێکجار لە پشت ناکۆکییە کەسییەکانەوە، جیاوازی سیاسی هەیە کە زاڵبوون بەسەریاندا ئاسان نییە. بەڵام ئەگەری ئەوەش هەیە هەست بە خیانەت و دڵشکان بکەین، چونکە وا بیر دەکەینەوە کە بەشداری لە بزووتنەوەیەکی ڕادیکاڵ و فێمێنیستیدا دەبێتە هۆی ڕزگاربوون لە هەموو ئەو برینانەی کە لەسەر جەستە و ڕۆحمان هەن. بۆیە ناتوانین واز لە بەرگری لە خۆمان بێنین کە پێچەوانەی شێوازی باوی پەیوەندییە کەسییەکانمان لەگەڵ پیاوان یان لە ڕێکخراوە تێکەڵاوەکاندایە.

هەندێکجار خەم و پەژارە ئەوەندە قووڵ دەبێت کە بڕیار دەدەین خۆمان لێ بکشێنینەوە. بەڵام بە تێپەڕبوونی کات تێدەگەین کە ئەو نزمییانە، ئیرەییانە و لاوازییانەی لە بزووتنەوەی ژناندا ڕووبەڕوویان دەبینەوە، زۆربەیان بەشێکن لەو گرێ دەروونیانەی کە ژیان لە کۆمەڵگەی سەرمایەداریدا دروستی دەکات. بەشێک لە گەشەی سیاسیمان فێربوونی ناسینی ئەم جۆرە کێشانە و وەستانەوەیە لە بەرامبەر لەناوبردنیان.

سەرچاوە؛

 https؛//pecritique.com/2024/10/18/%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%A8-%D8%B1%D8%B2%D9%85%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%B4%D8%A7%D8%AF%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D9%84%D9%88%DB%8C%D8%A7-%D9%81%D8%AF%D8%B1%DB%8C%DA%86%DB%8C/

وه‌رگێڕانی دانا حه‌مید