“گفتوگۆی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان لەگەڵ حكومەتی ئێراق”
ر. كاردانەوە هەرێمییەكان بەرامبەر گفتوگۆی هەردوولا.
لە ئاستانەی ئەو كاردانەوانەشدا و كاتێك خەریك بوو ئەنجامی گفتوگۆكان بە كۆتا ئەگەیشت، حكومەتی توركیا هاتە سەر هێڵ و شكستی بە ڕەوتی گفتوگۆكانی (دە) مانگی پێشوو هێنا. ئەوەش كاتێك سەرۆكی ئەركانی سوپای توركیا لە مانگی (ئەیلول)ی ساڵی (1984ز) گەیشتە شاری (بەغداد)و نامەی سەرۆك كۆماری توركیا (جەودەت سۆنای)و پەیامی وڵاتەكەی لەمەڕ دانوستانی لەگەڵ یەكێتیی گەیاندە (سەدام حوسێن). سەرۆكی ئەركانی سوپای توركیا وای ڕاگەیاند، كە ئەو رێككەوتنە و كرانەوەی حكومەتی ئێراق بەڕووی كوردەكانی وڵاتەكەی، كێشە بە دەوڵەتەكەیان دروست دەكات و وا دەكات كوردەكانی وڵاتەكەی هەمان داوایان هەبێت. هەروەك (پارتی كرێكارانی كوردستان) لەماوەی ڕەوتی گفتوگۆكانی حكومەتی ئێراق لەگەڵ یەكێتیی لە (15ی ئابی1984ز) دەستی داوەتە چەك و بانگەوازی شۆڕشی لە دژیان كردووە. ئەوەشی بە كیشەیەكی گەورە بۆ وڵاتەكەی و تەنانەت دەوڵەتی ئێراقیش پێناسە كرد. هەربۆیە داوای لە سەرۆك كۆماری ئێراق كرد، كۆتایی بەو گفتوگۆیان بهێنێت و یەكێتیی بخاتە دەرەوەی بازنەی سیاسی وڵاتەكەی.
دوای ئەو سەردانەی سەرۆكی ئەركانی سوپای توركیا بۆ شاری (بەغداد)، هەنگاوەكانی حكومەتی ئێڕاق بۆ گفتوگۆ، خاوبوونەوە. گەیشتە ئەوەی، دوا گەڕی گفتوگۆی نێوان شاندی یەكێتیی و حكومەتی ئێراق لە (13ی تشرینی یەكەمی1984ز) و بێ هیچ ئەنجامێك كۆتایی پێبێت. هەربۆیە لە ڕۆژی دواتردا شاندی یەكێتیی، شاری (بەغداد)یان بۆ دواجار بەجێهێشت و گەڕانەوە ناوچەكانی خۆیان. بەوەش (دە) مانگی دانوستان بی گەیشتن بە رێككەوتن كۆتایی هات. بۆ مێژووش پێویستە ئەوە بلێن:- كە لەو قۆناغەدا دەوڵەتی توركیا كارتی فشاری بەرامبەر دەوڵەتی ئێراق هەبوو. لەلایەك بۆرییەكی نەوتی ئێراق بەخاكی توركیادا دەڕۆیشت و نەوتی باكووری وڵاتەكەی دەگەیاندە (بەندەری جیهان)ی توركیا، تا لەوێوە بگاتە بازارەكانی جیهان. دواتر بە داهاتەكەی، تێچووی جەنگەكەی لەسەر سوك بكات. ئەمەو وڵاتی توركیا سەرچاوەی سەرەكی ئاوی سەر زەوی وڵاتی ئێراق بوو. ئەوەش بەهۆی ئەوەی هەردوو ڕووباری (دیجلە و فورات)، كە بەناو خاكی ئێراقدا تێپەڕ دەبوون، لە خاكی توركیاوە هەڵدەقوڵان، بۆیە هەر كێشەیەك لەلایەن دەوڵەتی ئێراقەوە بۆ دەوڵەتی توركیا، دەوڵەتی توركیای ناچار ئەكرد، كاردانەوەی توندی هەبێت. واتە لە ئەنجامی فشاری دەوڵەتی توركیا، دەكرا، نەك هەر ئەو بۆرییە نەوتییە رابگیرێت. وەك چۆن دەوڵەتی سوریا بۆری نەوتی (بانیاس و تەرابلوس)ی لە ئەنجامی پشتیوانی لە كۆماری ئیسلامی ئێران لەسەر دەوڵەتی ئێراق، ڕاگرت. ئەمەو جگە لەوەی دەیتوانی بە سامانی ئاویش هەڕەشەی لێبكات. دیارە بۆ دەوڵەتی ئێراقیش ئەوە قورس بوو، كە بەڕەیەكی جەنگی تر دوای جەنگی لەگەڵ دەوڵەتی ئێران و ناكۆكی لەگەڵ دەوڵەتی سووریا، بەرەیەكی تر دژی خۆی بكاتەوە. بەتایبەت لەسەر دانوستانی هێزێكی كوردی لەگەڵی.
لەلایەكی دیكەوە نابێت ئەوەش نادیدە بگرین، كە بانگەوازی شەڕ و شۆڕش لەلایەن (پارتی كریكارانی كوردستان) لەو كاتەدا (پلان بووبێت یان پیلان)، پاساوێكی بەهێزی دایە دەست دەوڵەتی توركیا، تا فشارەكانی لەسەر دەوڵەتی ئێراق زیاتر بكات. بۆ دەوڵەتی ئێراقش پێویست بوو، دوای دژایەتی (دوو) وڵاتی دراوسێی وەك (ئێران-سوریا)، دراوسێی باكووری نەكاتە، نەیاری خۆی و ڕووبەڕووی كێشەی نەكاتەوە. بە هەموو ئەمانەشەوە حكومەتی ئێراق ناچار بوو بەو دۆخەی بۆی هاتە پێش، لەبری دژایەتی دەوڵەتی توركیا، واز لە یەكیتیی بهێنێت و لە بازنەی سیاسی خۆی بیكاتە دەرەوە. بەو هۆیەوەش گفتوگۆ (دە) مانگییەكەی (یەكێتیی و حكومەتی ئێراق) بێ هیچ ئەنجامێك كۆتایی هات.
ماوەتەوە بڵێین:- لەگەڵ ئەوەی گفتۆگۆكانی یەكێتیی و حكومەتی ئێراق، دەروازەیەكی بە ڕووی كوردی باشووری كوردستاندا كردەوە، بەڵام بەو هۆیەی، یەكێتیی تاك لایەنە هاتنە نێو گفتوگۆكان و هێزی دەوڵەتێكی وەك ئێراقی نەبوو، بۆیە دواجار بێ ئەنجام لێ دەرچوو. ئەمەو هیچ حیسابێكیش بۆ ئەوە نەكرا، كە دەوڵەتێكی وەك توركیا، دەتوانێت ڕۆڵی ئەرێنی و نەرێنی لەسەر ڕەوتی گفتوگۆكان و ئایندەكەشی بگێڕێت. تەنانەت ئەوەش بە بیر كەسدا نەهات، كە (پارتی كرێكارانی كوردستان) لەو كاتەدا دەست ئەداتە چەك و بانگەوازی شەڕ و شؤرش لە دژی دەوڵەتی توركیا ئەكات! لانی كەم دەكرا ئەو پارتە، كارەكەی بۆ ماوەیەك دوابخات، تا یەكێتیی لە باشووری خاك و وڵاتەكەی بە ئەنجامێك ئەگات، بەڵام ئەو كارەی نەكرد. دیاریش نییە ئامانجی لێدانی ئەو هەوڵەی باشووری كوردستان بووە، یان پاساوێكی تر! بەڵام وەك چۆن یەكێتیی بێ پلان هاتە مەیدان و پارتی كرێكارانی كوردستانیش لەكاتێكی نەگونجاودا بانگەوازی شۆڕشی كرد، بوونە پاساو بۆ دەوڵەتی توركیا، فشارەكانی لەسەر حكومەتی ئێراق زیاد بكات. ئەمەو حكومەتی ئێراقیش بیكاتە پاساوێك بۆ خۆی، تا كۆتایی ڕەوتی گفتوگۆكان نەخاتە ئەستۆی خۆی و بیخاتە ئەستۆی دەوڵەتی توركیا و ئەو دۆخە بێتە پێش، كە هاتە پێش.
