لە دوای ڕووخانی ڕژێمی سەددام حوسێن لە ساڵی ٢٠٠٣ەوە، پەیوەندییەکانی هەرێمی کوردستان و ئەمریکا بە شێوەیەکی بەرچاو گەشەی کردووە، بێگومان ئەم پەیوەندییەش چەند هۆکارێکی سەرەکی لە پشتەوە بووە، کە لەدواتردا ڕوونی دەکەینەوە، بەڵام ئەوەی گرنگە لەم وتارەدا ئاماژەی پێبدەین وەڵامی ئەم پرسیارەیە:- ئایا ئەمریکا هاوپەیمان و پشتیوانێکی ستراتیژیی درێژخایەنە، یان هاوڕێی نیوە ڕێگایە و پەیوەندییەکانی پەیوەستە بە پێداویستییەکانی واشنتن؟ بۆ تێگەیشتن بە وەڵامی ئەم پرسیارە، پێویستە سەیری هۆکارە سیاسی و ستراتیژی و ئابوورییەکانی ئەم پەیوەندییە بکەین.
پشتگیری ستراتیژی ئەمریکا لە هەرێم؛ ئەمریکا لە چەند دەیەی ڕابردوودا هەرێمی کوردستانی وەک هاوپەیمانێکی گرنگی خۆی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بینیوە. لە ساڵی ١٩٩١ەوە، کاتێک ئەمریکا ناوچەی پاراستنی باکووری ئێراقی دامەزراند، هەرێم بووە ناوەندێکی ستراتیژی کاریگەری ئەمریکا لە ئێراق. هەروەها لە جەنگی داعشیشدا (٢٠١٤-٢٠١٧)، پێشمەرگەی کوردستان بە پشتگیری ئەمریکا بوونە هێزێکی کاریگەر لە شەڕی دژ بەتیرۆر. ئەم پشتگیرییەی ئەمریکا هۆکارێکی گرنگ بوو بۆ دروستکردنی هێزی پێشمەرگە وەک هێزێکی مۆدێرن و بەتوانا. بە درێژایی مێژوو ئەمریکا پەیوەندییەکانی لەگەڵ وڵاتانی جیهان لەسەر چەند بنەمایەکی سەرەکی و کاتی بووە، وەک:-
١- پاراستنی ستراتیژییە ئەمنییەکان؛ (National Security Interests) ئەمریکا پشتگیری لە هاوپەیمانە سەرەکییەکانی وەک”ئیسرائیل” و “عەرەبستانی سعوودی”کردووە بەهۆی گرنگی ستراتیژییەوە. ئەم وڵاتانە یارمەتیدەرن لە ڕێگریکردن لە گەورەبوون و کاریگەری ئەو وڵاتانەی کێشەی سیاسییان لەگەڵ ئەمریکا هەیە وەک کۆماری ئیسلامی ئێران.
٢- ئابووری و بازرگانی؛ (Economic &;;;;;;; Trade Benefits) پەیوەندییەکانی ئەمریکا لەگەڵ وڵاتانی وەک چین و ئەڵمانیا زۆر جار لەسەر بنەمای سوودە ئابوورییەکانە، ئەمەش سەلمێنەری ئەو واقیعەیە ئەمریکا لەسەر بنەمای بەرژەوەندییەکانی خۆی پەیوەندییەکانی بەرەو پێش دەبات.
٣- پەرەپێدانی تەکنۆلۆژیا و زانست (Technological & Scientific Cooperation) ئەمریکا، بەردەوام پەیوەندی لەگەڵ وڵاتانی پێشکەوتووی وەک ژاپۆن و کۆریای باشوور بەرەوپێشبردووە بە ئامانجی گەشەپێدانی تەکنۆلۆژیا وەک دروستکردنی بایۆتەکنۆلۆژیا و زیرەکی دەستکرد.
هۆکاری پشتیوانییەکانی ئەمریکا لە هەرێم؛ چەند هۆکارێکی سەرەکی هەن، کە کاریگەری لەسەر پشتگیری و پشتیوانی ئەمریکا هەیە بۆ هەرێمی کوردستان، ئەوانیش بریتین لە:-
١- ڕۆڵی جیۆپۆلەتیکی هەرێم لە ستراتیژی ئەمریکا؛ هەرێمی کوردستان لە ناوچەیەکی جیۆپۆلەتیکی گرنگدا هەڵکەوتووە، کە ئەمریکا بەهۆیەوە ئامانجەکانی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست ڕێک دەخات. هەروەها هەرێم سنووری درێژی لەگەڵ ئێران و تورکیاهەیە، کە هەردووکیان کێشەی ستراتیژییان لەگەڵ ئەمریکا هەیە. ئەمریکا هەرێمی وەک “بەربەستێکی ستراتیژی” دەبینێت بۆ کۆنترۆڵکردنی کاریگەری ئێران لە ئێراق و پاراستنی بەرژەوەندییەکانی خۆی لە ئێراق.
٢- بوونی پەیوەندی نائاسایی؛ هەرێمی کوردستان سەرەڕای ئەوەی کە بەشێکە لە ئێراق و دەوڵەت نییە بەڵام ئەمریکا لەگەڵ هەرێم پەیوەندییەکی ستراتیژی نائاسایی هەبووە بەلای ئێراقەوە، سەرەڕای ئەمەش ئەمریکا ڕێگای تایبەتی خۆی بەکارهێناوە بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ هەرێم وەک:- دامەزراندنی گەورەترین کونسوڵخانەی ئەمریکا لە هەولێر (بە بڕی ٨٠٠ ملیۆن دۆلار)، پشتگیری ڕاستەوخۆ لە پێشمەرگە بەبێ ڕێککەوتنی فەرمی لەگەڵ بەغدا. ئەمە نیشانەی ئەوەیە کە ئەمریکا هەرێمی وەک “یەکەیەکی ستراتیژی” سەیر دەکات، نەک تەنیا بەشێک لە ئێراق.
٣- ڕۆڵ و کاریگەری ئەمریکا، لەململانێ ناوخۆیییەکانی ئێراق و هەرێمی کوردستان بۆ نموونە:-
- ناکۆکییەکانی هەولێر و بەغدا:- ئەمریکا زۆرجار هەوڵی داوە، پشتگیری چارەسەرکردنی کێشە سیاسی و کارگێڕییەکانی هەرێم و بەغدا بکات و هەندێک جاریش ڕێگر بووە، لە دروستبوونی شەڕی کورد و عەرەب لە دوای ڕووخانی ڕژێمی بەعس.
- کاریگەری ئێران:- لەدوای ڕووخانی ڕژێمی بەعس، سەرجەم ئەو دەسەڵاتانەیت گرنگ و کاریگەر بوون لەلایەن شیعەکانی ئێراقەوە کە نزیکن لە ئێران بەڕێوەدەبرێت، کە لای هەمووان ئاشکرایە ئەمریکا و ئێران چەندین ساڵە لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە ململانێیەکی سەختی سیاسیدان، و لەبەر ئەم هۆیەش ئەمریکا بەردەوام هەوڵی داوە، لەڕێی هەرێمی کوردستانەوە کاریگەری ئێران لەسەر عێراق کەم بکاتەوە.
- هەوڵدان بۆ لێکنزیکبوونەوەی لایەنە ناکۆکەکانی هەرێمی کوردستان:- ئەمریکا لەڕێی کونسوڵخانە و نوێنەرایەتی خۆی لە هەرێم بەردەوام هەوڵی داوە، کێشەکانی نێوان لایە ناکۆکەکانی نێوخۆیی هەرێمی کوردستان چارەسەر بکات.
“گۆڕانی بەرژەوەندی ئەمریکا و مەترسییەکان”
بێگومان پەیوەندییەکانی ئەمریکا لە هەرێم و ئێراق نەگۆڕ نییە دەکرێت لەهەرساتێکدا بێت گۆڕانی بەسەردابێت، ئەوەتا لە ساڵانی ڕابردوودا سیاسەتی ئەمریکا لە ئێراقدا گۆڕاوە، لە کاتی هەڵمەتی داعشدا، ئەمریکا پشتگیری لە هەرێمی کوردستان کرد، بەڵام لە دوای سەرکەوتنی دژ بە داعش، پشتگیرییەکانی کەمتر بووەو، هەروەها پەیوەندییەکانی ئەمریکا لەگەڵ بەغدا و تورکیا زۆر جار کاریگەری لەسەر پەیوەندییەکەی لەگەڵ هەرێم هەیەبۆ نموونە، لە ساڵی ٢٠١٧ کاتێک هەرێم ڕای گەیاند سەربەخۆیی دەوێت ئەمریکا پشتگیری لە هەرێمی نەکرد، ئەمەش دەگەڕێتەوە بۆبوونی بەرژەوەندی ئابووری و سیاسی ئەمریکا لەگەڵ تورکیا و ئێراق لەو کاتەدا، ئەمەش واتە ئەمریکا لە هەر شوێنێک بەرژەوەندی خۆی هەبوو ئەویش پشتیوان و هاوکارە ئەگەر نا دژ و ناکۆکە نەیارە.
“داهاتووی پەیوەندییەکانی نێوان ئەمریکا و هەرێم”
ئەگەر ئەمریکا بەردەوام بێت لە پشتگیری ستراتیژی لە هەرێم، ئەوا دەکرێت هەرێم ببێتە ناوەندێکی جیاکراوەوەی کاریگەری ئەمریکا لە ئێراق. بەڵام ئەگەر پەیوەندییەکە تەنیا پەیوەست بێت بەپێداویستییە کاتییەکانی ئەمریکا بێت (وەک شەڕی دژ بە تیرۆر)، ئەوا دەکرێت لە داهاتوودا لاواز ببێت، بەپێی گۆڕانکارییەکانی دۆخەکە ڕۆڵ و پشتیوانی ئەمریکا گۆڕانی بەسەردابێت لە یادمان نەچێت، ئەگەری کشانەوەی سەربازی ئەمریکا لە ئێراق و هەرێمی کوردستان لەئان و ساتدایە چونکە بەپێی ڕێککەوتنی سەربازی نێوان ئەمریکا و ئێراق ئەمریکا بەرەو کۆتاییهێنانی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکانی لە عێراق دەڕوات، بەمەش ژمارەیەکی کەمی هێزەکانی دەمێنێتەوە بەمەبەستی ڕاوێژکاری و ڕاهێنانی سەربازی بە یەکە سەربازییەکانی سوپا و هێزەکانی دیکەی ئێراق.
دەبێت چی بکرێت؟ پەیوەندیی هەرێم و ئەمریکا لەم سەردەمەدا پەیوەندییەکی باش و ستراتیژییە، بەڵام نابێت لەبیر بکرێت کە سیاسەتی ئەمریکا لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا زۆر جار گۆڕانکاریی بە سەر دادێت، بۆیە پێویستە، بەرپرسانی باڵای هەرێمی کوردستان لەپێناوی کەمکردنەوەی مەترسی گۆڕانی سیاسەتی ئەمریکا لە هەرێم، هەوڵی بەرەوپێشبردنی پەیوەندییەکانی هەرێمی کوردستان بدەن لە یەک کاتدا لەگەڵ چەندین وڵاتی دیکەدا بە ئامانجی خزمەتکردن و پاراستنی هەرێمی کوردستان لە ئەگەری گۆڕینی سیاسەتی ئەمریکا لە ناوچەکە، لە وانە پەیوەندییەکانی لەگەڵ ئەورووپا و وڵاتانی عەرەبی بەهێز بکات.
