رۆژهەڵاتى ناوەڕاست و پێگەى جیۆسیاسى و جیۆ ئابوورى و جیۆسەربازى وگرنگى و بایەخى ناوچەکە وایکردووە کە جێگەیەکى ستراتیژى هەبێ , بەتایبەت بوونى چەند نەتەوە و ئایین وئایینزا و تایفە و کولتوور و زمان و مێژوو و شوناسى جیاواز و ئینجا ڕێژەیەکى باش لە سەروەتى سەرزەوى و بن زەووى و یەدەگێکى زۆر هەمیشە وایکردووە جێگەى ڕامان و سەرنجى وڵاتانى زڵهێز و ئینجا لە گۆرانکارى و شەڕو ململانێى بەردەوام دا بێ . بەتایبەتى ئەو ناوچەیەی کە پێدەگووترێت رۆژهەڵاتى ناڤین ، بەهۆى چەندین پەیماننامە و ڕێککەوتننامەى جۆراجۆر لە بەرژوەندى زڵهێزان و ئیمپراتوورییەکان وایکردووە و دابەشکردنێکى ناڕەوا و ستەمکارانەى لە ماوەى هەر دوو شەڕى جیهانى یەکەم و دووم لێبکەوێت ، ئەو دەستکاریی کردنە ناڕەوایەى سنوورەکان و دروستکردنى چەندین سنوور و دەوڵەتى دەستکرد وایکردووە کە شەڕ و ئاڵۆزییەکان و بەتایبەت ململانێیەکان لە هەندێک وڵات و پاس زیاتر لە یەک سەدە درێژەى هەبێت و نموونەى بەرچاویش دەوڵەت و سنوورە دەستکردنەکانى ( ئێراق و سووریا و ئێران و ئیسرائیل و پرسى دابەشکردنى کوردستان و نەتەوەیی کورد بە سەر عەرەب و تورک و فارس بە گەورەترین کێشەى بێ چارەسەرى ماوەتەوە ، چونکە کوردستان کەوتۆتە جەرگەى ناوچەى رۆژهەڵاتى ناوەڕاست و لەلایەن چوار دەوڵەتى داگیرکەرەوە دەیان ساڵە ڕووبەرووى چەندین ستەمکارى و جینۆساید و هەرەشەى سڕینەوە بووەتەوە .
هەرچەندە هەرێمى کوردستان دواى 32 ساڵ و بەتایبەتى لە پاش رووخانى ڕژێمى بەعس لە ماوەى 20 ساڵى رابردوو وەک قەوارەیەکى یاسایی و دەستووورى لە نێو ئێراقى فیدڕاڵیدا ڕەهەندى ناوچەیی و نێودەوڵەتیی هەیە و لە ڕووى بارودۆخیشەوە جیاوازى زۆرى هەیە و خاوەن پەرلەمان و حکوومەت و پێشمەرگە و ئابوورى خۆیەتى بەڵام گڕژى و ئاڵۆززییەکان ناوچەکە وململانێی جەمسەرەکان کاریگەرى زۆر یان هەبوو ە بەتایبەتى ئەو فشارە ئابوورى و پرسى هەناردەکردنى نەوت و جێبەجێ نەکردنى پرسى ماددەى 140ى دەستوورى و چارەسەر نەکردنى پرسى ناوچە کوردستانییەکانى دەرەوەى ئیدارەى هەرێمى کوردستان تا ئێستا ئەو بابەتانە کە دەسەڵاتدارانى ئێراق خۆیان لێ دەدزنەوە و چارەسەر نەکراون.
دووەم, بۆ پرس و دۆزى کوردستان لە رۆژئاڤاى کوردستانیش کە ماوەى زیاتر لە 10 ساڵە بەشێکى بەرچاویی رۆژئاڤاى کوردستانیان لە ژێر کۆنترۆڵدایە و خوێن و قوربانییەکى زۆریان بەخشیووە و ئەوناوچەیەش چ لە رووى سیاسى و چ ئابوورى و سەربازییەوە گرنگى و پێگەیەکى ستراتیژى هەیە ، وایکردووە کە چاوى شام و ئەنقەرە و ئیرانیشى کە هەرەچەندە پێگەى نەماوە بەڵام لە سەر بێت و هەر بە ئاڵۆزى بمێنێتەوە بەتایبەتى دەستوەردانى پەکەکە کە ئاستەنگى گەورەى دروستکردووە.
سێیەم , باکوورى کوردستان، کە لە رووى ژمارەى کوردەوە بە بەراوەرد لەگەڵ پارچەکانى دیکەى کوردستان زۆرترین ژمارە کوردى تێیدایە ، دەیان ساڵە لەلایەن ڕژێمەکانى تورکیاوە ڕووبەڕووى ستەمکارى و پێشێڵکردنى مافەکانیان بوونەتەوە ، بەردەوام دژایەتی نەتەوەپەوەرى و نیشتیمانپەوەرى یان کراوە ، پێدەچێت ئەم گۆرانکارى و پێشهات و فشارانە لە ناوچەکە تورکیا ناچار بکات گوێ لە خواستەکانى گەلى کورد بگرێت بە بێ دەستوەردانى تێکدەرانەى پەکەکە.
چوارەم, دۆزى کورد لە رۆژهەڵاتى کوردستان ، چەندین ساڵە و بەتایبەتى لە ماوەى زیاتر لە چوارە دەیەى رابردوو کورد هەم بەهۆى خەبات لە پێناو ئازادى و شوناس و خاک و هەمیش کە سوننەیە لەلایەن دەسەڵاتدارانى ئێرانەوە ڕووبەرووى ستەمکارى و سەرکووتکردنى زرۆر بووتەوە و تا ئێستا نەیتوانیووە بەمافەرەواکان بگات.
پێنجەم , لە نێو بەرژوەندییەکانى زلهێزانى جیهان و کارەکتەرە ناوچەییەکان و هەروەها بەهۆى سامانى نەوت و کانزاکان و ئەمڕۆ ناوچەکە و دونیا تووشى شڵەژانى گەورە بووەتەوە و ئەوەش خۆى لەخۆیدا کاریگەرى لە سەر پرسى کورد بەتایبەت لە رۆژئاڤاى کوردستان دانانەوە و بەتایبەت کە دۆسییەى کورد لە سووریا لە دەستى ئەمەریکا و هاوپەیمانە و پشتیوانى دەکات ئەوەش تورکیاى زیاتر تورە و نیگەران کردووە ، بەتایبەتى دواى کەوتنى ڕژێمەکەى ئەسەد لە رۆژى 8/12/2024 و گۆرانکارییەکان ، ئێستا باسى ئەوە دەکرێت کە ئەگەر گەیشتن گەلى کورد بە مافەرەواکانى بەتایبەتى سەربەخۆیی و دەوڵەتبوون لە ئاڕادایە ، ئەوەش جارێکى تر تورکیا و ئێراق و ئێران و سووریاى نیگەرانتر کردووە و هەرەشە بەردەوامەکانى تورکیاش لەو بارەیەوە بەتایبەت دواى تێکشکاندنى هیلالى شیعى ،چاوەروانى گۆرانکارى زیاتر لە نەخشەى ناوچەکە و کشانەوەى رووسیا و ئێران و چاوەروان دەکرێت بە سوود وبەرژوەندى کورد تەواو بێت.
شەشەم , رەوشى ئێراق لە رووى سیاسى و ئەمنیی ڕووبەڕ,وى ئاڵۆزى زۆر دەبێتەوە ، بەتایبەتى کە هەموو داهاتى ئابوورى لە سەر فرۆشتنى نەوتەوە و لە هەمانکاتیشدا ئەو حکوومەتە سێبەرە کە لە دەرەوەى سنوورەکانە هیچ سەنگ و پێگەى بۆ ئێراق نەهێشتۆتەوە .
بە شێوەیەکى گشتى دەتوانین بڵێن کە ئاسۆى نەتەوەى کورد لە رۆژهەڵاتى ناوەڕاست و ناوچەکە روون و ئیتر ئەو سەردەمە بەسەر چوو دۆزى کورد بگەڕێتەوە بۆ سەد ساڵ ستەمکارى و بن دەستى ، بەڵکو هەنگاو بەهەنگاو بەرەو دروستکردنى قەوارە و مافى سەربەخۆیی بەتایبەتى لە هەرێمى کوردستان یان باشوورى کوردستان دەست پێدەکات ، لە هەمانکاتیشدا لە رۆژئاڤاى کوردستان و رۆژهەڵات و باکوورى کوردستانیش بەردەوام دەبێت بۆ پێشکەوتن و گەشەسەندن و فیدڕاڵى و ئۆتۆنۆمى . و لێرەشدا گرنگە گەلى کورد لە هەر چوار بەشى کوردستان بە ستراتیژى و یەکبوون و یەکدەنگى بۆ بەدەستهێنانى مافەرەواکانیان هەنگاو بنێن ، چونکە ، زیاتر لە سەدەیەکە لە هەموو لایەکەوە ڕووبەڕووى ستەمکارىیی و قڕکردن بووینەتەوە و خەبات و قوربانى گەورەى داوە لە پێناو پارێزگاریکردن لە شوناس و و شکۆ و مافە ڕەوا نەتەوەیی ونیشتیمانییەکانى .
