“باشووری كوردستان لە شەڕی تاك هێزەوە بۆ شەڕی بەرەیی”
گەڕی دووەمی شەڕی ناوخۆیی كورد، كەوتە نێوان ساڵانی (1980-1988). واتە كەوتە سەردەمی جەنگی “ئێراق-ئێران”. لەم قۆناغەشدا شەڕ و ململانێكان لەشەڕی هەردوو هێزی “پارتی و یەكێتی” بۆ شەڕی بەرەیی گۆڕان. ئەوەش كاتێك هەردوو هێزی كوردی باشووری كوردستان (پارتی و یەكێتی) دوای پاوانكردنی دەسەڵاتیان لەو بەشەی كوردستان، پارتەكانی نەیار بە حكومەتی ئێراقیان، لەنێوان خۆیان دابەشكرد لەم بوارەدا سنووری ناوچەی بادینان لە هەردوو پارێزگای (هەولێر و دهۆك) بووە سنووری (پارتی دیموكرانی كوردستان)و سنووری ناوچەی سۆران و گەرمیان لە هەردوو یارێزگای (سولەیمانی و كەركوك)و بەشێكی پارێزگای هەولێر، بووە سنووری دەسەڵاتی (یەكێتی). لەم بوارەشدا لەلایەن پارتییەوە چالاكی پێشمەرگانە و كاری رێكخستن لە سنووری ناوچەی بادینان لە هێزی پێشمەرگەی یەكێتیی و رێكخستنەكانی سنووردار كرا. بەهەمان شێوە (یەكێتیی)ش، لە سنووری پارێزگاكانی (سولەیمانی، هەولێر، كەركوك)، چالاكییە پیشمەرگانە و رێكخستنە نهێنیەكانی پارتی سنووردار كرد. ئەم پەرچەكردار و حاڵەتە سیاسییە، تەنیا هەردوو هێزی باڵادەستی باشووری كوردستانی نەگرتەوە، بەڵكو ئەو هێزە سیاسییە كوردییانەشی گرتەوە، كە هاوپەیمان یان لایەنگری یەكێك لەو دوو هێزە بوون. بەرەی پارتی سەرۆكایەتی (بەرەی جود)و یەكێتیش سەرۆكایەتی (بەرەی جودەق) دەكرد.
(بەرەی جودق)، كە كورتكراوەی (جبهة وطنیة دیموقراطیە قومیة) بوو، لە (12ی تشرینی دووەمی1980) لە هەریەك لە (یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان، كۆمیتەی هەرێمایەتی پارتی بەعس عەرەبی، بزووتنەوەی سۆسیالیستی عەرەبی) لەشاری (دیمەشق)ی پایتەختی وڵاتی سووریا پێكهێنرا. لەبەرامبەردا (بەرەی جود)، كە كورتكراوەی (جبهة وطنیة دیموقراطیة) بوو لە (28ی تشرینی دووەمی1980ز) لە هەریەك لە (پارتی دیموكراتی كوردستان، حیزبی سۆسیالیستی كوردستان، پارتی سۆسیالیستی كورد-پاسۆك، حیزبی شیوعی ئێراقی) لە گوندی (ڕاژان)ی خۆرهەڵاتی كوردستان دامەزرا. بۆ مێژووش دامەزراندنی (بەرەی جود) بۆ بەرەنگاری (بەرەی جودەق) دروست بوو، كە لە وڵاتی سوریاو بە نەخشەی ڕێمی بەعسی سووری دامەزرا.
لەلایەكی دیكەوە كێشەی گەورەی ئەو (دوو) بەرەیەش ئەوەبوو، كە سەرباری ئەوەی ناوەكان كورتكراوی دەستەواژەیەكی عەرەبی بوون، (بەرەی جودەق) لە یەك هێزی كوردی و (دوو) هێزی عەرەبی پێكهات، بەڵام (بەرەی جود) لە (سێ) هێزی كوردی و یەك هێزی عەرەبی، كە (حیزبی شیوعی ئێراقی) بوو، پێكهات. دیارە (حیزبی شیوعی ئێراق)یش، لەگەڵ ئەوەی پاشگری كورد یان كوردستانی پێوە نەبوو، بەڵام سكرتێرەكەی (عەزیز موحەممەد) و بەشێك لە سەركردە و فەرماندە و پێشمەرگەكانی كورد بوون. ئەوەش بەو مانایە بوو، كە (یەكێتیی) بۆ لێدانی پارتی و سڕینەوەی لەسەر گۆڕەپانی سیاسی كوردستان، هاوپەیمانی لەگەڵ چەند هێزێكی عەرەبی بەست، لەكاتێكدا پارتی بۆ بەرگری لە خۆی و سنوورداركردن و سڕینەوەی هەژموونی یەكێتیی لەسەر گۆڕەپانی سیاسی كوردستان، پشتی بە (دوو) هێزی سیاسی كوردی و هێزێكی چەپی عەرەبی و كوردی بەست. هەموو ئەوانەش لەكاتێكدا بوون، كە بەشێك لەو هێزە سیاسییە كوردی و عەرەبییانە لەسەر خاكی ئێراق، ناوچەیەكی ئازادكراویان نەبوو، بەڵكو لەناو خاكی ئێران و ناوچەكانی خۆرهەڵاتی كوردستانەوە شەڕی سوپاو دەوڵەتی ئێراقیان ئەكرد، تا ئەو كاتەی جەنگی (ئێراق-ئێران) دامەزراو بەرەكان پێكهاتن.
ئەو دابەشكاری و ململانێیە لەنێوان (دوو) بەرەو لەسەر خاكی كوردستان، لەكاتێكدا بوو، كە هەردوو دەوڵەتی (ئێران و ئێراق) لە جەنگێكی گەورەدا بوون. ئەمەو بۆ لێدانی یەكتر، سوودیان لە تاكی كورد و هێزی هۆزە كوردەكانی ژێر دەسەڵاتیان وەرگرتبوو. وەك ئەوەی (كۆماری ئیسلامی ئێران) لە كوردەكانی ژێر دەسەڵاتی، هێزی (پێشمرگان مسلمان)ی دروست كردبوو. ئەمە جگە لە بوونی هەزاران كورد لە رێزكانی سوپای ئێران و سوپای پاسداران و هێزی بەسیجی ئێران. لەبەرامبەردا حكومەتی ئێراق لە كوردەكانی ژێر دەسەڵاتی، سەرباری ئەوانەی لە خزمەتی سەربازیدا بوون، هەزاران كوردی لە (هێزی بەرگری نیشتمانی) بەناوی (أفواح خفیفة-هێزی سوك) و (هێزە تایبەتەكان-مفارز الخاصة) چەكدار كردبوو. بەوەش نەك هەر دوو بەرەی (جود و جودەق) شەڕی یەكتریان ئەكرد، شەڕی هێزەكانی سەر بەو دوو دەوڵەتەشیان ئەكرد، لەپاڵ شەڕی سوپای بەرامبەریان. تەنانەت شەڕی هێزە كوردییەكانی هەردوو بەشی باشوور و خۆرهەڵاتی كوردستانشیان ئەكرد. چەك و دارایی هەردوو لایەنی شەڕەكەش لەلایەن دەوڵەتانی ئێران و ئێراقەوە دابین دەكرا، سەرباری پشتیوانی وڵاتانی (سوریا و لیبیا)ی نەیار بە ڕژێمی بەعسی ئێراق بۆ هێزە كوردییەكانی باشووری كوردستان نەیار بە حكومەتی ئێراق لەپاڵ كۆمەكی ئەو كوردانەی لەناو شارۆچكە و شارەكانی هەردوو وڵات دەژیان.
بە گەڕانەوە بۆ مێژووی پێش و سەردەمی هەشت ساڵی جەنگی (ئێراق-ئێران) بۆمان دەردەكەوێت، كە ئەو دووبەرەكی و ململانێ سیاسی و سەربازییانەی نێوان هێزە كوردییەكانی هەردوو بەشی كوردستان، نەك هەر ناكۆكی ناوخۆیی و شەڕی نێوان تاك و هێزە سیاسییەكانی قوڵكردەوە، ناكۆكی نێوان هۆز و بنەماڵەكانیشی لە دژی یەكتر توند كردەوە. ئەمەو جگە لەوەی هەزاران هاوڵاتی كورد و چەكداری ئەو هێزانە بوونە قوربانی و هەزاران دۆنم زەوی خاكی كوردستان سوتاو هەزاران گوند لەگەڵ زەوی تەختكران و چۆڵكران و لە ئۆردوگا زۆرە ملێكاندا نیشتەجێ كران. لەگەڵ ئەو هەموو نەهامەتیانەشدا، یەك هێزی كوردستانی بەخۆیدا نەچوویەوە، تا رێگری لەو پەرتەوازییە بكات و لەلای خۆیەوە كۆتایی بە دووبەرەكی و شەڕی بەرامبەر بهێنێت.
