ڕاهاتووم بەیانیان یان دوانیوەڕوان پیاسە دەکەم. لە ڤانکۆڤەر نزیک شوێنی نیشتەجێبوونم، زەریایەک و ناوچەیەکی جوانی لێیە لەگەڵ پێنج درەخت. هاوڕێکانم دەزانن ئەو پێنج درەختە بۆ من وەکوو دۆستن، هەندێک جار دەڵێم مەعشوقی منن. بۆچی بوون بە دۆست و مەعشوقم؟ ڕۆژێکیان سەرلەبەیانی پیاسەم دەکرد، کە نزیکی ئەم درەختانە بوومەوە، هەستم کرد گوێم لە دەنگێکە. ئاوڕم دایەوە و تەماشایەکی درەختەکانم کرد. هەستم کرد ئەو درەختانە دەخوازن قسەم لەگەڵ بکەن، بەڵام ئەمە وەهم نەبوو. کەمێک ڕاوەستام و سەیرێکی ئەو درەختەم کرد کە چەندین جار بە تەنیشتیدا تێپەڕی بووم.
پێی گوتم: “کاکە، تۆ ئینسانیت؟”
گوتم: “بەڵێ، پێم وایە ئینسانم، بۆچی؟”
گوتی: “دەمەوێت قسەت لەگەڵ بکەم”
گوتم: “خۆشحاڵم گوێت لێ بگرم”
گوتی: “من هەستم کرد ئامادەیت، بۆیە لەگەڵت دەدوێم”
هەر ئەوەندەی کەوتینە گفتوگۆ، درەختەکانی دیکەیش کەوتنە قسەکردن، گوتیان ئێمەیش قسەمان هەیە.
پاش ماوەیەک باڵندەکانیش هاتن، ئەو نێوە قەرەباڵغ بوو. دانیشتبووم تەماشام دەکردن، بە زمانی دڵ قسەمان دەکرد.
گوتم: “قسەت چییە؟”
گوتی: “پرسیار بکە با جوابت بدەمەوە”
گوتم: “من ئامۆژگاری و ڕێنماییم لێت دەوێت”
بە ناباوەڕییەکەوە سەیرێکی کردم و گوتی: “ئێوە چ بوونەوەرێکی سەیرن! ئێمە حەسوودییتان پێ دەبەین، ئێوە دەتوانن ڕێ بکەن، بجوڵێن، گۆڕانکاری دروست بکەن. بەڵام ئێمە ناتوانین، وەک ئێوە مافی بژاردەی زۆرمان نییە. ئێمە بەهۆی تەمەنەوە، ساڵانێکە لێرە دەژین. ئینسان و گۆڕانکاریی زۆرمان دیوە”
گوتم: “گۆڕانکاری زۆرت دیوە؟”
گوتی: “بەڵێ، من بە لایەنی کەمەوە 100 ساڵ دەبێت لێرە دەژیم.”
کەوتمە بیرکردنەوە، گوتی: سەروەختی پیریی و وشکبوونم، ئەگەر بمبڕنەوە، تەواوی چیرۆکەکانم لە بەشەکانمدا هەن. ئەوەی که چەند باران باریوە، با لە کام لاوە بووە، هەتاو لە کام لاوە بووە، شێ لە چ ساڵێکدا زیاتر و لە چ ساڵێکدا کەمتر بووە. هەموو ئەمانە چیرۆکیان هەیە، تەنیا ئەهلی ڕاز دەتوانن لێی تێ بگەن.
گوتم: “ئەهلی ڕاز کێیە؟”
گوتی: “هەرکەسێک که گوێی شنەوای هەبێت”
باڵندەکانیش هاتن. گوتیان: کاکە، ئێمە شکاتمان لە مرۆڤەکان هەیە، ئێمە بۆیان دەخوێنین، دەمانەوێت خۆشحاڵیان بکەین، سەرنجیان بۆ جوانییەکانی ژیان ڕابکێشن، خۆشییەکانمان لەگەڵیان دابەش بکەین، بەڵام گوێمان لێ ناگرن.
پرسیم: “چی به مرۆڤەکان دەڵێن؟”
گوتیان: “ئێمە پێیان دەڵێین نیگەران مەبن”
ئێستا کەس گوێ لە دەنگی ئێمە ناگرێت، هەمیشە تەماشای تەلەفزیۆن دەکەن، یان گوێ لە ڕادیۆ دەگرن، یان ڕۆژنامە و بابەتی پڕوپووچ دەخووێننەوە.
گوتم: “باشە به من بڵێ چۆن نیگەران نەبم؟ چونکە من نیگەرانم. کۆچم کردووە بۆ ئێرە و دنیایەک کێشەم هەیە، نازانم دواڕۆژم چۆن دەبێت.
گوتی: سەیری من بکە، ببینە چەندە جوان دەفڕم، چەند خۆش دەجریوێنم. نه بیمەم هەیە، نە خانەنشین. هەموو ڕۆژێک دەبێت خۆم خواردن پەیدا بکەم. سەلاجە و فرێزەرم نییە، سیستەمی دابەشکردنی خۆراکمان نییە. شەوان کە دەنووم پێویستە ئاگام لە خۆم بێت تا پشیلە یان ئاژەڵێکی دیکە نەمخوات. ڕۆژانە دەبێت ئاگاداری خۆم بم کەس هێرش نەکاتە سەرم. ژیانم هەمیشە پڕ لە ئومێد و مەترسییە. بەم حاڵەیشەوە بەڵام من دەخووێنم، دەفڕم، بەچکەم دەبێت، بە سەرما و گەرما کەم و زۆر ژیانم بەڕێ دەکەم. فێربووم کە بە هەموو ئەمانەوە، هێشتا بخووێنم. من بە ژیانی خۆم، خەریکم ژیانکردنتان فێر دەکەم. ئازاری هاوشێوەکانم نادەم و دانەکانیان ناخۆم. هەر یەک لە ئێمە بە ڕێگەی خۆماندا دەڕۆین و هەوڵ دەدەین هەقیقەتی ژیان قبووڵ بکەین.
تا ئەوکات بیرم لەوە نەکردبوویەوە کە چۆلەکەیەک بتوانێت ئەم هەموو وانەیەم فێر بکات. پەلەوەرێکی تر کە ئێمە پێی دەڵێین بولبول، هات.
گوتی: “بۆچی من دەخەنە نێو قەفەسەوە؟”
گوتم: “ئاخر ئێمە تۆمان خۆش دەوێت”
گوتی: “ئەمە چ جۆرە خۆشەویستییەکە کە بەندم دەکەن؟ پێویست ناکات من لە قەفەزدا بێمە دنیاوە و لە قەفەزدا بمرم! پێویستە من ئازاد بم و ئێوەیش چێژ لە ئازادیی من وەربگرن.
گوتم: “ئاخر ئەگەر وێڵت بکەین، دەڕۆیت”
گوتی: “نا گیانە، ئێمە ناڕۆین. ئێوە ژینگەیەکی جوان دروست بکەن، نەک تەنیا من بەڵکوو هاوڕێکانیشم دێن. کارێک دەکەم لە شوێنی کارەکەت هەمووان بۆت بخووێنن، ئۆرکێسترای جهان بۆت بخووێنێت. کارێک دەکەم دنیا پڕ بێت لە چێژ و شادی. وەلێ ئێوە هەموو درەختەکان دەبڕنەوە، هەموو ئاوەکانتان لیخن کردووە، هەموو گوڵەکانتان لەنێو بردووە. لەپێناو ساختمانێکدا هەموو شتێکتان خراپ کردووە، جێگایەکتان بۆ سروشت و ئێمە نەهێشتووەتەوە. لە ڕاستیدا هەستم بە شەرمەزاری کرد.
درەختێکی دیکە گوتی: ئێوە دێن لە ژێر سایەی ئێمە دادەنیش، هەر خەریکی مشتومڕی بێسوودن. دایم خەریکی بۆڵەبۆڵن کە فڵانە کەس چەند ساڵ پێش دەرحەق بە من چ خراپەیەکی کرد، کێ چی گوت و کێ وای کرد. سەرمان سوڕ ماوە بۆچی ئێستاتان بە بیرەوەریی ڕابردوو خراپ دەکەن. ئەم کارانەتان ئەنجامی نییە. وەرن لە ئێمە بپرسن، ئێمە خەڵکی زۆرمان دیوە، پێتان دەڵێین چی بکەن. ئێوە زۆربەتان دێن لەژێر سێبەرەکەمدا دادەنیشن و نیگەرانی ئایندەتانن کە چی بکەن.
ئێمە هەمیشە ئاواتەخوازین کە بریا بەقەد ئێوە توانامان هەبا. ئێوە دەتوانن ڕێ بکەن، دنیایەک ئازادی و هەڵبژاردنتان هەیە، ئەوەتا تۆ هەڵتبژاردووە کە ئێستا لەژێر سێبەری من دانیشیت. لە کاتێکدا دنیایەک ئیختیاری دیکەت لەبەردەستە، دەتوانیت خۆت بدەیت بە خۆر، مەلە بکەیت.. بەڵام من ناتوانم. ئەگەر باران نەبارێت یان دەستم بە قووڵایی ئاو نەگات دەمرم. بەڵام تۆ ئەگەر ئێرەیش وشک بێت، دەتوانیت بیر لێ بدەیت و ئاو دەستەبەر بکەیت. ئەم هەموو توانا و ئیختیارەت هەیە ئیتر بۆچی نائومێدیت؟ بۆچی خەمباریت؟ بۆچی لەسەر پاروەنانێک یەکتری دەکوژن؟ ئیدی بۆچی لە نەبوونی دەترسیت؟ من ناڵێم گەشە مەکە. گەشە بکە و ببە بە خاوەنی هەموو شتێک، بەڵام لەبیرت بێت کە گرنگترین کاری تۆ ژیانکردنە. ئێوە ناوەڕۆکتان فەرامۆش کردووە و نوساون بە توێکڵەوە.
سەرتان نەیەشێنم. بۆم دەرکەوت قسەی زۆریان پێیە بۆ وتن. پێم گوتن؛ بۆ ئەمڕۆم بەسە. لە ڕاستیدا تا ئێستا بیرم نەکردبوویەوە کە دەکرێت ئەوەندە لێتانەوە فێر ببم.
خەندەیەکیان کرد و گوتیان: «ئەگەر بلوتوسی مێشکت کراوە بێت، هەموو دنیا قسەت لەگەڵ دەکات. تەنانەت دەتوانین لەگەڵ بەردیش قسە بکەین و ئەوانیش لەگەڵ ئێمە. دنیا زیندووە. تەنیا تۆ خامۆشیت. تۆیش بەشێکیت لە دنیا.
یەکێک لە درەختەکان خەندەیەکی کرد و بە قەلەباچکەیەکی گوت: “تۆیش چیرۆکی خۆتی بۆ باس بکە.
قەلەباچکەکە تا ئەو ساتە بێ دەنگ دانیشتبوو، بە غەمگینییەوە گوتی: “من ڕۆیشتبووم بۆ باخێک میوه بخۆم، کۆمەڵێک خەڵک لەو باخە میوان بوون و خەریکی نانخواردن بوون، بە خاوەنی باخەکەیان گوت باخەکەت زۆر جوان و دڵڕفێنە. خاوەن ماڵ گوتی بەڵێ وایە، بەڵام ئەم قەلەباچکانە تێکیانداوە. گوتیان بۆچی؟ گوتی دێن میوەکان دەخۆن، گوڵەکان دەچنن. دەنگەدەنگ دەکەن. عەزێتمان دەدەن.
گوتم: “ئەی کەس لە میوانەکان هچی نەگوت؟» گوتی: «بۆچی نا، یەکێک لە میوانەکان مرۆڤێکی تێگەیشتوو بوو، وابزانم ژینگەناس و خاوەن زاست بوو. بە خاوەن ماڵەکەی گوت، ئەوەندەی من ئاگادارم ملێۆنان ساڵە کە قەلەباچکەکان لێرە دەژین. تۆ میوانیت نەک ئەم باڵندانە. تۆیت کە هاتوویت جێگای ئەمانت داگیر کردووە، بەشیان بدە و مەیانکوژە.
زۆر بیرم کردەوە کە ئێمە چەند لە هەقیقەتی ژیان بێئاگاین. هەمووان بە دڵ و به گیان خەریکن ڕێنمایمان دەکەن. کەچی ئێمە هەر سەرقاڵین بە خۆمانەوە، لەنێو کێشە و گرفتەکانماندا نوقم بووین، لە جێگایەکی هەڵە بەشوێن خۆشبەختیدا دەگەڕێین. لەو ڕۆژە بەدواوە، من لەگەڵ ئەو پێنج درەختە بووم بە هاوڕێ. بڕوا دەکەیت یان نا، ئەگەر کەسێک سەروەختی تێپەڕبوون بە تەنیشتی ئەم درەختانە بمبینێت، دەزانێت کە لە تەنیشتیاندا ڕادەوەستم، سوپاسیان دەکەم، چونکە بەقەد تێگەیشتنم، وانەی ژیانیان فێر کردم. من باڵندەکانم خۆش دەوێن. ڕۆژانە پەنجەرەی ماڵەکەم دەکەمەوە تا بزانم دەنگی باڵندەیەک دێت بۆ ئەوەی دانی بدەمێ.
سەگ و پشیلە و هەموو بوونەوەران، بەشێکن لە ژیان. دنیا بەبێ ئەمانە وێران دەبێت. کێ گوتوویە ژیان تەنیا هی منە؟ کێ گوتوویە تەنیا من مافی ژیانم هەیە، مار و ورچ و سەگ و پشیلە مافیان نییە؟ نا ئێمە مافمان نییە شوێن و لانەیان لێ تێک بدەین. ئاخر هەر ئەم کارانە دەکەین بۆیە ئاسوودە نین. کوشتنی ئاژەڵان کارێکی ناشیرینە. با فێر ببین خواردن بە سەگ و پشیلە و ئاژەڵاکان بدەین. وەختێک بینایەک دروست دەکەیت، درەختێکیش بڕوێنە. درەختیش بەشێکە لە ژیان. ئەگەر درەخت نەبێت، بەختەوەر نابین. ئەوانیش وەک خۆشەویستەکانمانن. ئینسانە خۆشبەختەکان لەگەڵ هەموو بەشێکی دنیادا ڕێکەوتوون، هیچ شتێکی ژیان ناسڕنەوە. ئەگەر کارێک دەکەیت بۆ نموونە ناچاریت درەختێک لە شوێنەکەی هەڵبکەنیت، لە جێگەیدا 10 درەخت بنێژە، بۆ ئەوەی هاوسەنگی بپارێزیت، تا هەم خۆت و هەم منداڵەکانت بەختەوەر بن و چێژ لە سایەی وەربگرن.
لەم باریەوە قسە زۆرە. من دڵنیام ئەگەر خەڵوەت بکەیت، کات بۆ خۆت تەرخان بکەیت، دەبینیت زۆر جێگا هەیە بۆ ئەوەی بە ئاسوودەیی لێی بژیت. باپیرم کە لادێنشین بوو، دەیگوت: زەمانی زوو عادەت وابوو کە گەنممان بۆ عەمبار دەگواستەوە، پێیان دەگوتین بهێڵە بڕێک گەنم بڕژێت.
پرسیم: “بۆچی دەیانڕشت؟”
گوتی: بۆ مێروو و باڵندەکان، ئەوانیش بەشیان هەیە.
خۆشەویستان با ئێمەیش سەخاوات بین. بڕێک لە پارە و کات و و زەمان بۆ کەسانی دیکە و سرووشت سەرف بکەین. خۆشبەختی بدە و بستێنە. وەک جوتیارێک کە تۆو دەچێنێت تا لە بەهار و هاوین درەوی بکات، با ئێمەیش وەکوو ئەو ئازا بین، زۆر بچێنین تا بەرهەمی زۆر درەو بکەین. تا قسەکردن لەسەر بابەتێکی دیکە، ئارەزووی دڵێکی شاد و لێوێکی بۆ ئێوەی بەڕێز و خۆشەویست.
نووسینی: مەحمود موعەزەمی
وەرگێڕانی: شاهۆ لەتیف
