بۆچی سودانی دەیەوێت ڕۆڵی یۆنامی کۆتایی پێبێت؟

محەمەد شیاع لسودانی جیاوازتر لەهەموو سەرۆک وەزیرەکانی تری ئێراق بیردەکاتەوە،ئێستا بیست و یەک ساڵ تێپەریووە بەسەر ڕوخانی ڕژێمەکەی سەدام حوسێن دا،بیست ساڵە نوێنەرایەتی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ هاوکاری ئێراق (یۆنامی)، لە سەر داوای ئێراق لە وڵاتەکەدا کاردەکات،وەک دامەزراوەیەکی بێلایەن بۆ چارەسەرکردنی قەیرانەکان ،بەڵام ئێستا دەوڵەتی ئێراق دەیەوێت،بە جیهانی ڕۆژئاوا بڵێت چیتر پێویستمان بە هاوکاری سیاسی ئێوە نیەو خۆمان دەتوانین لەسەر پێی خۆمان بووەستین . لەمانگی نیسانی ئەم ساڵ دا،لە نامەیەکدا بۆ ئەنتۆنیۆ گۆتێرێس سکرتێری گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان،سەرۆکوەزیرانی ئێراق محەمەد شیاع ئەلسودانی ئاماژەی بە بەشدارییە ئەرێنییەکانی یونامی کردووە لە ئێراق ، بەڵام تیشک دەخاتە سەر ئەوەی کە “دوای بیست ساڵ لە گواستنەوەی ئەزمونی دیموکراسی و زاڵبوون بەسەر ئاستەنگە گەورە و هەمەچەشنەکاندا ،لە ئێستادا چیتر زەمینەکانی هەبوونی ئەرکێکی سیاسی لە ئێراقدا لەبەردەستدا نەماون،بۆیە دەبێت یۆنامی ئەرکی سیاسی خۆی لە ئێراق کۆتایی پێبێنێت.

 دوو دەیەیە یۆنامی لە ئێراق دا ڕۆڵی سەرەکی گێڕاوە بۆ پاڵپشتی سیاسی و هەڵبژاردن و گەشەپێدانی ئابوری لە ئێراق،ئێستا کە سەرۆک وەزیران بە ئاشکرا باس لە کۆتایی هاتنی ئەرکەکانیان بۆ هەمیشەیی دەکات لە وڵاتەکەدا، لە 31ی کانوونی دووەمی 2025دا. وە هەروەها ڕێگەیەکی دیکەش بۆ یۆنامی دیاری دەکات لەو زەمەنەی کە دیاری کراوە،تەنها دەبێت کار لەسەر فایلەکانی چاکسازی ئابووری، پێشکەشکردنی خزمەتگوزاری، گەشەپێدانی بەردەوام، گۆڕانی کەشوهەوا ، و کەرتەکانی تری گەشەپێدان” بکات و خۆی بە تەواوی داماڵێت لە ئەرکە سیاسیە گرنگەکەی لە ئێراق دا. محەمەد شیا ئەلسودانی دەیەوێت بەم هەنگاوەی،دوو پەیام بگەیەنێت،یەکێکیان پەیوەندیەکانی ئاسایی دەکاتەوە لەگەڵ وڵاتانی دراوسێ و ئیقلیمی ،وە چیتر تەنها پشت بە ڕۆژئاوا نەبەستێت لە پرسە سیاسیەکان . وە بە هەردوو پەیامەکەش دەیەوێت بەرگێکی سەروەریش بە باڵای حکومەتەکەی دا بکات لە دوواجاردا!. ئێستا بڕیارە لە چەند ڕۆژی ئایندەدا ئەنجومەنی ئاسایش کۆبێتەوەو ئەم داواکەی بەغداد تاوتوێ بکەن،کە پێدەچێت هەم داواکاریەکەی سەرۆک وەزیران و هەم چارەنوسی نوێنەرایەتی یۆنامی لە ئێراق وابەستەی بڕیارەکانی ئەو کۆبوونەوەیە بێت.

بەڵام سەرەنجام سێ ئەگەر هەیە ،ئەنجومەنی ئاسایش ڕازی دەبێت بە داواکەی محەمەد شیاع لسودانی، وەیان ڕێکەوتنێکی نوێ لەگەڵ حکومەتی ئێراق بکرێت، یاخود داواکە هەڵدەپەسێدرێت بۆکاتێکی دى. حکومەتی ئێراق و گۆرانکاری گەورە. ئەمساڵ ئێراق بە کۆمەڵێک گۆرانکاری گەورەدا تێدەپەڕێت،ئەگەرچی زۆر ڕوننیە ئەوسەری ڕێگاکە چۆنە،بەڵام ڕوونە پێدەچێت کۆتایی بە نوێنەرایەتی سێ دامەزراوەی کاریگەر لەسەر ئێراق بێت کە (یونامی و یونیتاد و هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ بەرەنگاربوونەوەی داعش ).بە کۆتایی ئەم دامەزراوانەش،ئێراق دەچێتە قۆناغێکی نوێ وە،کە زیاتر مامەڵەی سەربەخۆبوون و خۆبەڕێوەبەری و گەڕانەوەی سەروەری وەک دەوڵەتێکی متمانە بەخۆ بوو دەکات. ئەگەرچی ئێراق هێشتا لەبەردەم تەحەدیات و مەترسی تیرۆرو جەنگی تائیفی و ململانێی سیاسی و ڕێکنەکەوتنی پێکهاتەکانیەتی ،کە وەک بەشێک لە چاودێرانی نێودەوڵەتی دەڵێن ،ئەم داوایەی ئێراق دەبێتە هۆی دابڕانی زیاتری ئەو وڵاتە ،لە کۆمەڵگای نێودەوڵەتی،بەڵام وێنە گەورەکە شتێ تردەڵێت پێمان،بۆمان ڕون دەبێتەوە،ئەمرۆی ئێراق ئەو ئێراقە نیە کە بیست ساڵ لەمەو بەر لەسەر داوای خۆی یۆنامی هاتە وڵاتەکەوە،ئێراقی ئەمرۆ ئێراقی دە ساڵ لەمەوبەر نیە کە داعش بەشێکی زۆری خاکەکەی داگیرکرد،بەڵکو ئێراق ئەمرۆ هەنگاوی گەورەی ناوە بۆ بەرەوپێشچون و تێپەراندنی ئاستەنگیەکان و لێکتێگەشتنی زیاتر لەگەڵ وڵاتانی دراوسێ و هەرێمی بەتایبەت لەسەر پرسی ئاو و ئاسایشی سنورەکان ،ئەمرۆ ئێراق بە بڕوا بەخۆبوونەوە چاوی لە بەرەو پێشچونە،ئەگەر چی دەزانێت هێشتا هەموو ئاستەنگەکان کۆتایی نەهاتوون و بەشێکیان ماون لەبەردەم دەوڵەت دا، بەڵام دەیەوێت بەهاوکاری نێودەوڵەتی ،راستەوخۆ خۆی ڕوبەڕوی ئاستەنگەکانی خۆی بێتەوە.

لەماوەی چەند ساڵی ڕابردوودا،یونامی بە چەندین شێوە پلانەکانی خۆی بە ئەنجام گەیاندووە لە ئێراق، لەوانە هاوکاریکردنی لێکنزیک بوونەوەی نێوان بەغدا و هەولێر، پێشکەشکردنی نێوەندگیری لەنێوان لایەنە کوردییەکان و ئاسانکاری بۆ چارەسەرکردنی ناکۆکییەکانی نێوان ئێراق و وڵاتانی دراوسێ، دیارترینیان کوێت.بەڵام ئەمرۆ پێدەچێت دەوڵەتی ئێراق چیتر کاری بە هاوکاری سیاسی ئەو نوێنەرایەتیە نەمابێت و بیەوێت بە یەکجاری لە ئێراق ماڵئاوایی بکات.