من زۆر جار بە نەتەوەپەرستی تۆمەتبار دەکرێم، ڕاستیی من خۆم و نەتەوەکەم وەکو یەک خۆش دەوێن، رێزیش لە نەتەوەکان دەگرم، بەڵام گەورەیی نەتەوەی من لەوەیە کورد و ناکورد ڕێز لێگیراون و پێکهاتەکان مافیان زیاتر نەبێت لە کورد کەمتر نیە.
کاتێک تەماشا دەکەیت عەرەب، کە لە باشترین بارودۆخ هیچ بۆشاییەکی بۆ تنۆچکەیەک ئۆکسجینی بێ بەرامبەر بۆ نەتەوەی دیکە ناهێڵنەوە و نەیانهێشتۆتەوە، بڕیارێک دەردەکەن، کە سەرتاپا ناڕەوا و نا دەستوریی و بێسەروبەر و بە ئامانجە. لەو لاشەوە، بە رەواڵەت قەڵەم بەدەست، بەناو رۆشنبیر و لە تۆڕە کۆمەڵایەتیەکانیش بەرهەڵستکاری شارچیی پێ شاگەشکە دەبن، بیهواییەکانم لەسەر خۆمان زیاتر دەبن و نائاگا بیرم بۆ لای ئەو بیردۆز و لێکدانەوانە دەچێت ئاخۆ بەناو سیاسیی و بەناو رۆشنبیر و بەناو رۆژنامەنووس و بەناو بەرهەڵستکار لە کوێی هاوکێشە دژیەکەکانی ناوەند و قەراغ، ناوەند و هەرێمەکان، نەتەوەی سەردەست و بندەست تێدەگەن!؟
کورسی کۆتاکان بڕیارێکی تا بڵێی هەڵە و ناوەندگەرا و نادروستە، بەو پێیەی ئەمە تەنیا لە هەرێم هەڵوەشێندراوەتەوە نەک لە ئێراق، مەبەستم ئەوەیە نیە بڵێم با لە ئێراقیش هەڵبوەشێتەوە. کەواتا بڕیارەکە تەنیا بە یەک ئاراستەیە، ئەویش کەمکردنەوەی هەژموونی هەرێم و رادەستکردنی دەسەڵاتە بۆ ژێر دەستی پارتە کارتۆنیە ئێراقچییەکانی هەرێم، کە بەشێکیان بە بانگەشەی نیشتیمانی و نەتەوە و بەشێکیشیان بە دژایەتی و ناشرینکردنی هەرێم ئەوەی دوژمن نەیکردووە، ئەنجامیان داوە.
لەم قۆناغە چی بکرێت، ئەمە پرسیاری خەیاڵدانی هەندێک کەسە، زۆرینە بێئاگان لە ئێستا وەکو چۆن لە ڕابردوو لە خەودا بوون. پێکهاتە نەتەوەیی و ئایینیە ژمارە کەمەکان دەتوانن داوای مافی خۆیان بکەنەوە، لە هەرێم تا بکرێت پاڵپشتیان بکرێت، دواجار کەوتنەژێرباری هەرێم بۆ کاریگەری ناوەندگەرا و چەقبەستووی عەرەب لە بەغدا (ئەمە ئەو کورد و نەتەوانەی دیکەش دەگرێتەوە، کە وەکو ئێراقیی یان ئێراقچیی بەعەرەبکراو یان عەرەب بیر دەکەنەوە؛ لە خەڵوەت و مەستیی ژێرداگیرکاریی هزریین) گەڕانەوەیەکی دیکەیە بۆ دواوە.
دێمۆکراسی لە ئێراق شکستی نەهێناوە، بەهەمان شێوەش لە هەرێم، تەنیا ئەوەیە دێمۆکراسی لە خەیاڵدانی عەرەبی ئێراقی بەهایەکی نیە، ئەمە ڕۆچۆتە بیرکردنەوەی گشتی بەڕێوەبردن و سیاسیی ئەوان، واتا لای ئەوان، وەکو خێڵ، دەبێت باوک بەهێز بێت، مام دەنگی نیە، برازا و منداڵەکانی باوک تا مردنی باوکیان دەستەمۆی ئەون؛ بۆ ئەوان بەهێزیی لە ناوەند دایە، ناوەندیش سەرۆکی هەیە، سەرۆکی ئێستاش سەرۆکوەزیرانی بوکەڵەی جیاکارە ئایینزاییەکان، کە لەو دیو سنووری رۆژهەڵات ئاراستە دەکرێن.
ئەو رۆژە لە چالاکیەکی بەشەکەمان بەشی ئینگلیزی، فاکەڵتی ئاداب ،زانکۆی سۆران، میوانداری نووسەر و ئەکادیمی و دەروونناسی بەناوبانگی بەریتانی دیلن ئێڤنز – مان کرد، ئەو ئینگلیزە و کەسایەتیەکی مشتومڕهەڵگرە، لە گفتوگۆکەمان لەسەر رۆژهەڵاتناسیی و ڕۆژهەڵات، ئاماژەی بۆ ژێردەستەی ژێردەست، بێدەنگکراوی ژێردەستی بێدەنگکراویێکی دیکە کرد، کە لەو نێوانە کورد ە؛ کورد بێدەنگی دەنگ کپی ژیمێردەستەی هەمان هاوشێوەی خۆیەتی کە لەو هاوکێشەیە عەرەبە. عەرەب لە ئێراق قە ژێرهەژموونی فارسە، یاخود ئێران، بە دوو شێوە نادادیی بەرامبەر کورد دەکات، کە لێرە دەبێتە چوار (یان لە باشترین بارودۆخ سێ جار)؛ دوویان ئایینزایی و مەزهەبی و دووشیان نەتەوەیی؛ فارس و عەرەب.
دوابەدوای ئەو ناتەباییە نێوەخۆیی و گەلەکۆمەکێ هەرێمیەی دوای ڕاگیرانی هەناردەکردنی نەوتی هەرێمی کوردستان، رۆژ بەرۆژ هەژمونگەرا هەرێمییەکان فشار و گەمارۆکان زیاتر دەکەن. لەوەش خراپتر، ئەو ناکۆکیی و کێشە و کەموکورتییە نێوەخۆییانەش ژێرپێی دەسەڵاتی سەردەشتی بەغدا و کارتێکەرە هەرێمییەکەی زیاتر بووە. لەبەر ئەوەشی لە نێوەخۆ هەم ناتەبایی و هەم لە ئاستی باڵا و گشتیش نائاگاییەکی ئەکادیمی و پیشەیی و یاسایی هەیە بەرامبەر بە مافەکانمان وەکو نەتەوەیەکی بەناو هاوبەشی ئێراق، دەبینین ئەو نائاگاییە یان مەستییە گشتیە دەستی دەسەڵاتی سەردەشتی واڵاتر کردووە بۆ دەستخستنە قوڕگی دەسەڵاتی خۆجییە دەستورییەکانی هەرێمی و کوردستان و ماف و شایستەکانی کورساتانیان. بەشێکی بەرچاو لە بەناو بڕیارەکانی بەناو دادگەی سەربەخۆی فیدراڵی لە دژی مافی پێکهاتەکان و کورد و خودی دەستوورن، بە شێوەیەک دژیەکییەکی زۆر هەیە لە لێکدانەوەکانیان بەرامبەر بە سادەترین مادەی دەستوری کە لە پرسی نەوت و گازەوە بگرە تا دەگاتە دەسەڵاتی خۆجێی هەرێمی کوردستان.
بە کورتی، کەواتا رەنگە بپرسین، ئەگەر تەنیا نەبم، ئەگەر پێش بە بەناو بڕیارەکانی بەناو دادگەی فیدراڵی نەگیرێت، دەبێت لە هەنگاوەکانی داهاتوو چ پیلانێکیان لە هەگبە دابێت و بە تام و چێژی هەرێمی ئاماددە کرابێت، تا بوونی کورد، دەسەڵاتی خۆجێیی کورد و شکۆی کورد لاواز بکەن؟ ناکرێت بپرسین هەرێمی کوردستان وەکو پارت و دەسەڵات، یان پارتەکانی فەرمانڕەوا چ جێگرەوەیەکیان هەیە؟ ئایا بەردەوام بوون بەو شێوەیە لە عێراق چیدیکەمان لێدەسەنێت. ئایا هیچ ئاگایی و پلانێک هەیە دادگەی بەناو فیدراڵی بە یاسا و لە چوارچێوەی مادە پەیوەستەکان بە شێوازە دەستورییەکەی دابمەزرێت و دادوەران کەسانی وەها بن نەکەونە ژێر هەژموون و کاریگەری کێبڕکێی سیاسیی و بە ڕاست پارێزەری یاسا و دەستور بن؟ یان ئەگەر هەموو شت، وەکو لە پلانی عەرەبدایە، بگۆڕدرێت و دەستور هەموار بکرێتەوە، چارەنووسی کورد چی دەبێت؟ ئەمانە چەندین پرسیاری گرنگ و تواناپڕوکێنن، پێویستیان بە کار لەسەر کردن و بەدواداچوونی حکومەتی هەرێم و فەرمانڕەواکانی هەرێمی کوردستان هەیە تا چیدیکە هاووڵاتیانمان هەست بە پەراوێزخستن، نوێنەرایەتی نەکردن و دوورخستنەوە نەکەن، جۆرێک لە هیوا بگەڕێتەوە کە بۆ دەیەیەک دەچێت نەماوە.
