نامەوێت باس لە مێژووی ئەم رۆژە و چۆنیەتی سەرهەڵدانی بكەم, رووداویی لەسێدارەدانی قشە ڤالانتایین لە لایەن ئێمپراتۆری رۆما وەك چیرۆكێك كە حەڤدە سەدە لەمەوبەر روویداوە بیستراوە، سێرچێك لە گوگڵ بەسە بۆ ئەوەی زانیاری زیاتر لەوەت دەست بكەوێت كە من لەم بارەیەوە بڕیاربێت بیخەمەڕوو جیاواز لەوە من لەم رۆژەدا هەوڵدەدەم وەڵامی پرسیارێك بدەمەوە كەلایەنی كەم لەكۆمەڵگای ئێمەدا وەڵامی جۆراوجۆر لە بەرامبەر ئەم پرسیارەدا هەیە، كە بەبڕوای من هیچیان نەیانتوانیووە وەڵامی پڕ بەپێستی پرسیارەكەبن.
وەك كۆمەڵناسێك بەتێگەیشتن لە واقیعی كۆمەڵگای كوردی و خوێندنەوەم بۆ واقیعی كۆمەڵایەتی ئەم كۆمەڵگایە وەڵامێكی جیاوازتر بۆ ئەم پرسیارە دەخەمەڕوو باس لەو جۆرەی خۆشەویستی دەكەم كە لەپەیوەندی نێوان دوو رەگەزی جیاوازدا روو دەدات، ئەم پەیوەندییە بە چەند قۆناغێكی جیاوازدا تێدەپەڕێت كە هەر قوناغێكی مەحكومە بەهەلومەرجی تایبەت بەو قۆناغە، ئەوەی تائێستا لەوەڵامی ئەم پرسیارەدا دراوەتەوە لە هەناویدا خواستێك هەیە بۆیەك ریتمی و جۆرێك لە سەقامگیری لە پەیوەندیی خۆشەویستیدا بەشێوەیەك كە توشی هەڵكشان و داكشان نەبێت وهیچ هەلومەرجێك نەتوانێت لەو ریتم و سەقامگیریەیی كەم بكاتەوە.
پەیوەندیی خۆشەویستی نێوان دوو مرۆڤ لە رەگەزی جیاواز دەكرێت پۆلێن بكرێت بۆ چەند قۆناغێك قۆناغی یەكەم: پەیوەندیی سۆزداریی، وەك لەناوەكەیدا هاتووە خۆراكی سەرەكی ئەم قۆناغەی پەیوەندیی، سۆز و دەربڕینەكانی هەستەكانە بەرامبەر یەكتری، ئەم قۆناغە داماڵدراو و موجەرەدە، سەرەتای گرێدانی دوو مرۆڤە بەیەكترەوە بۆیە ئەو هەلومەرجەی تێیدان لە خەیاڵ نزیكەو هەریەك لەو دوو رەگەزە لە رێگەی گوزارشت لەهەست و سۆزەكانیانەوە هەوڵدەدەن دوونیایەكی خەیاڵی بۆ یەكتر دروست بكەن و بیكەنە مایەیی گرێدانیان بەیەكترەوە چیرۆكەكانی خۆشەویستی لە كۆمەڵگای ئێمەدا ئەم قۆناغەی كردوونی بەخاوەنی شتگەلێكی ئەدەبی جوان دەیان شیعر و نامەی رۆمانسی لە فەرهەنگی ئێمەدا بەرهەمی ئەم قۆناغەن، لەم قۆناغەدا پیاوانی كۆمەڵگای ئێمە لە هونەرمەندێك دەچن كە لەبەردەم تابلۆیەكدا وەستاوە و سەما بەرەنگەكانی دەكات، لەو ئاوازدانەرە دەچن كە نەغمە دەدات بە ووشەكانی هۆنراوەیەك، لەم قۆناغەدا خانمانی كۆمەڵگای ئێمە ئەو تابلۆیە و وشەكانی ناو ئەو هۆنراوەیەن، ئەم قۆناغەی پەیوەندی چەند درێژتر بێت ئەوندە سۆز تیایدا ئامادەیی دەبێت، نامە گۆڕینەوە و شیعر هەڵدان بە باڵای یەكتر و بەخشینی دیاریی و بەسەركردنەوەی رۆمانسیانە بەشێكی گرنگن لە ئیدارەدانی ئەم پەیوەندییە لەم قۆناغەدا، بەكورتی ئەركی پەیوەندی لەم قۆناغەدا زیاتر گوزارشتە لە هەستەكان و دەربڕینی سۆز بەرامبەر یەكتر.
قۆناغی دووهەم: پەیوەندی دەزگیرانداریی، ئەم قۆناغە لە كۆمەڵگای كوردیدا قۆناغێكی تەمەن كورتە بەڵام قۆناغێكی گرنگە، قۆناغێكە هەردوو رەگەز لەگەڵ وزەی زۆریان بۆ گوزارشت لەهەستەكانیان و دەربڕینی سۆزیان بۆیەكتر باس لە ئایندەی پەیوەندیەكەیان و رەنگ رێژی نەخشەی ژیانی ئایندەیان دەكەن لەم نێوانەدا جارجار نیگەرانی دروست دەبێت چونكە حوكمی ئایندەسازی لە چێژی رۆمانسیەتی پەیوەندییەكەیان كەمدەكاتەوە ئەگەر ئەم قۆناغە تەمەنی درێژ بێت زیاتر محكوم دەبن بەقسەكردن لەسەر ئایندە و دوور كەوتنەوە لە جیهانی رۆمانسیەت، بۆیە حاڵەت هەن كە لەم قۆناغەدا بڕیار لەدەستبەرداربوون لەیەكتر و جیابوونەوە دەدەن و كۆتایی بەپەیوەندییەكەیان دێنن، چونكە بەرگەی ئایندە سازیی لەسەر حسابی هەست و سۆزەكانیان ناگرن.
قۆناغی سێهەم: پەیوەندیی هاوسەرگیریی، ئەو قۆناغەیە كە دوو مرۆڤ لە رەگەزی جیاواز دوای بڕینی قۆناغی یەكەم و دووەم بڕیاریانداوە بچنە ناوی، ئەم قۆناغە لەبەر ئەوەی هەلومەرج و كەرەستە و خۆراكی تایبەت بەخۆی هەیە و خۆراكی قۆناغی یەكەم كە دەربڕینی هەستی سۆزدارییە دەبێتە خۆراكی لاوەكی و خۆراكی سەرەكی جێگەی دەگرێتەوە و بێئەوەی هیچ كام لەوانەی ناو پەیوەندییەكە خواستیان بێت و پێبزانین قاچەكانیان لە نێو دوونیای خەیاڵەوە دەگوێزێتەوە بۆ ناو دوونیای واقیع، ئەم قۆناغە ناتوانێت بە خۆراكی قۆناغی یەكەم بژی بەڵكو خۆراكی تایبەت بە خۆیی هەیە، لەجێگایی هەست وسۆز پێویستی بەعەقڵ و لۆژیك هەیە، بۆیە لە گۆڕینی قۆناغی دووەم بۆ قۆناغی سێهەم بەشێكی زۆر لە پەیوەندییە سۆزدارییەكان توشی شۆك و نامۆبوون دەبن، ئەم شۆك و نامۆبوونە دروست دەبێت كاتێك لە قۆناغی پەیوەندیی سۆزداریدا سێبەری درەختێك بەسە بۆ ئەوەی تێیدا رازەكانت لەگەڵ بەرامبەرەكەت بگۆڕیتەوە، بەڵام لە قۆناغی پەیوەندیی هاوسەرگیرییدا پێویستت بە سەقفی خانویەكە بۆ بەردەوامبوون، ئەوەی شوێنی شیعر و پەخشان و نامەی رۆمانسی نێوان ئەو دوو مرۆڤە دەگرێتەوە بەرپرسیارێتی رووبەڕوو بوونەوەی ژیان و دەست و پەنجە نەرمكردنە لەگەڵ كێشەكانی، بۆیە مرۆڤەكان غەدر لەیەكتر دەكەن ئەگەر یەكتر تۆمەتبار بكەن بەوەی گۆڕاون و وەك پێشتر نەماون بەبێ گوێدان بەگۆڕانی هەلومەرج و قۆناغی پەیوەندییەكەیان.
ئەو خۆشەویستییەیی لە قۆناغی یەكەمدا بە دەربڕینی هەستەكان لە رێگەی سۆزەوە نیشانی یەكتریانداوە دەكرێت هێزی ئەو خۆشەویستیە هەر مابێت و لەم قۆناغەدا لە ڕێگەی هەستی بەرپرسیارێتی بەرامبەر یەكتری نیشانی بدەن، بە مانایەكی تر ئەو خۆشەویستییەی لە دووتوێی نامەیەك و لە ناو دوو دێڕ شیعردا پێشكەشی خۆشەویستیەكەیان دەكرد، لەم قۆناغەدا دەبێتە قوربانیدان لە پێناو ئەو خۆشەویستیەدا، دەكرێت مرۆڤەكان بەسەلیقەی خۆیان هاوسەنگی و هارمۆنیەتێك لەنێوان قۆناغی یەكەم و قۆناغی دووهەم و سێهەمدا دروست بكەن، بەڵام بەگشتی گۆڕانكاری ژینگەی پەیوەندییەكەو هەلومەرج و ئاڵەنگارییەكانی ژیان دەبێت تێبگەن كە وزەی زۆریان لێدەبات، ئاساییە ئەگەر تاقەتی گوزاشت لە هەستەكانیان نەبێت بەرامبەر یەكتر، ئەو ئازادییەی لەقۆناغی یەكەم و دووەمی پەیوەندی نێوان ئەم دوو مرۆڤەدا هەیە، بێگومان لەقۆناغی ژیانی هاوسەریدا بەر تەسك دەبێتەوە و لۆدی ژیان لە پێناو بەردەوامبوون و پڕكردنەوەی پێداویستەكان و دەستەبەركردنیان زیاد دەكات، تەنها ژیرەكانن دەتوانن لە جیاوازی قۆناغەكان تێبگەن.
ئەگەر خۆشەویستی لە قوناغێكدا بەخشینی هەست وسۆز بێت لە قۆناغێكی تردا دەبێتە قوربانیدان، منی نوسەر وەك پیاوێك كە هەوڵدەدەم لایەنگری نەكەم دەبێت ئەو راستیە بڵێم كە خۆشەویستی لای پیاوی كورد تەنها دەربڕینی هەستەكانی نیە بەقەدەر ئەوەی قوربانیدان و هەستكردن بە بەرپرسیارێتی و بەخشینی كات و وزەیە لە پێناو پارێزگاریكردن لە ژیانی هاوسەری بە دەستەبەركردنی پێداویستیەكانی ئەو پەیوەندییە، تێدەگەم لەوەی كە لەڕووی سایكۆلۆژییەوە خانمان چاوەڕوانی بەردەوامیان لەبەرامبەرەكەیان هەیە كە نمایشی هەستەكانی بكات.
قۆناغی چوارهەم: قۆناغی خێزانداریی، ئەگەر ئەم دەربڕینە دروست بێت مەبەست لێی ئەو قۆناغەیە كە دوو هاوسەر پێدەنێنە ناو قۆناغێك كە منداڵێك یان زیاتر دەهێننە دوونیاوە، ئەركی ئەم قۆناغە سەختتر دەبێت و هەردوولا مەحكوم دەبن بەوەی توانا و وزە و كات و بیركردنەوەیان لە پێناو ئایندەی منداڵەكانیاندا سەرف بكەن، تا بەوە رابگەن تاكێك لەرووی پەروەردەیی و پێگەیاندنەوە بۆ ئایندەی خۆیان و كۆمەڵگاكەیان بار بهێنن، بۆیە تادێت بەرپرسیارێتی جێگەی دەربڕینی هەستەكان دەگرێتەوە پوختەی قسەكان ئەوەیە ئەو تێگەیشتنە باوەی بەرامبەر خێزانی كوردی هەیە كە گوایە هەژارن لە دەربڕین و بەخشینی خۆشەویستی هەڵەیە، بەپێچەوانەوە رەنگە لەڕووی فۆڕم و شكڵ و نمایشی روكەشیانەی خۆشەویستی ئەمە راست بێت، بەڵام لە جەوهەردا قوربانیدان و رووبەڕوو بوونەوەی ئاستەنگەكانی ژیان لە پێناو پارێزگاری لە خێزان خۆشەویستی راستە قینەیە ئەوەی ئەمڕۆ لە كۆمەڵگای ئێمەدا دەگوزەرێت زیادبوونی رێژەی لێكجیابوونەوە و هەڵوەشانەوەی خێزان نەتیجەی دووركەوتنەوەمانە لە بەهای پیرۆزی خێزان، گۆڕینەوەی جەوهەرە بە روخسار، گۆڕینەوەی مانایی قوڵی خۆشەویستیە بەمانایی روكەشی خۆشەویستی بۆیە لە (٢/١٤) دا دڵێم بەڵێ خۆشەویستی قوربانیدانە لە پێناو مانەوە نەك بەخشینی گوڵی سور لە پێناو گرتنی وێنە.
