(محەمەد موعتەسەم كوڕی هاروون ئەلڕەشید) دوای خەلیفە (عەبدوڵا مەئموون) گەیشتە پایەی خەلافەت. ئەو هەشتەمین خەلیفەی عەباسی بوو، كە لەنێوان ساڵانی (218-227ك/ 841- 849ز) فەرمانڕەوایەتیی كرد. لە مێژووی دەوڵەتەكەشدا بە (خەلیفەی هەشت) ناسرا، چونكە لە ماوەی تەمەن و دەسەڵاتیدا (هەشت) كوڕ و (هەشت) كچی بوو، هەروەها (هەشت) سەركەوتنی لە ماوەی دەسەڵاتیدا لە دژی نەیارانی بەدەست هێنا. لەگەڵ ئەوەشدا ماوەی دەسەڵاتەكەی (هەشت) ساڵ و (هەشت) مانگ و (هەشت) ڕۆژ بوو.
ئەوەیشی پەیوەندیی بە كورد و مێژووی كوردەوە هەیە، سەرباری لێدانی بزووتنەوەكەی (بابەكی خوڕەمی) لە بزووتنەوەیەكی دیكەی ئایینیدا، كە لەلایەن (محەمەد كوڕی قاسمی عەلی زەیدی) لە ساڵی (219ك/ 834ز) و لە (تاڵقان)ی هەرێمی خۆراسان ڕابەرایەتیی كرا. لەو بزووتنەوەیەشدا سەرباری ئەوەی كوردە شیعەكانى ئەو هەرێمە پشتیوانییان لێی كرد، بەشێك لەو كوردانەش چوونە پاڵى، كە نەیاری دەوڵەت و خەلیفەی عەباسی بوون.
كاتێكیش ئەو بزووتنەوەیە بە فرمانی خودى خەلیفە و بەهۆی یەكێك لە فەرماندەكانی بەناوی (عەبدوڵای كوڕی تاهیر) لێ درا و سەركردەكەشی دەستگیر كرا، زیانێكی زۆر بەر لایەنگرانی كەوت، كە بەشێكیان كورد بوون. لەوانە بەشێكیان دەست هێزەكانی دەوڵەت كەوتن و كوژران. بەشێكیشیان لە زێد و ناوچەی خۆیان ئاوارە بوون. ئەمەو جگە لەوەی دەست گیرا بەسەر سامان و ماڵی خودی (محەمەد كوڕی قاسم) و لایەنگرانی. هەموو ئەمانە لەكاتێكدا بوو، كە دواتر (محەمەد كوڕی قاسم) لە زیندان هەڵهات و خۆی شاردەوە، تا لە دەرفەتێكدا دەست بداتەوە ڕاپەڕین.
سەرباری ئەو بزووتنەوەیە، پلان و شاڵاوەكانی خەلیفە بۆ لێدانی بزووتنەوەی (بابەكی خوڕەمی) بەردەوام بوو. لە كاردانەوەیەكیشیدا توانیی یەكێك لە فەرماندەكانی (بابەكی خوڕەمی) بەناوی (مازیار كوڕی قارن) ڕازی بكات، تا پشت بكاتە سەركردەكەی و پشتیوانی لە دەوڵەتی خەلافەت بكات. بەهۆی ئەو ڕووداوەشەوە، نەك هەر كەلێن كەوتە نێو بزووتنەوەكە، بەڵكوو دەوڵەتی خەلافەتی عەباسی دەستی گەیشتە زۆرینەی ئەوانەی لە ماوەی ساڵانی ڕابردوودا پشتیوانییان لە (بابەكی خوڕەمی) و بزووتنەوەكەی كردبوو. لەم بوارەشدا گەمارۆیەكی توند خرایە سەر ئەو ناوچانەی پێشتر پشتیوان و هاوكاری (بابەكی خوڕەمی) و بزووتنەوەكەی بوون، تا بەهۆیەوە رێگری لە ناردنی ئازووخە و پێداویستیی جەنگی و جەنگاوەران بۆ بزووتنەوەكە بكەن.
لە كاردانەوەیەكی دیكەدا، خەلیفە (محەمەد موعتەسەم) بڕیاری گواستنەوەی پایتەختەكەی لە شاری (بەغدا)ەوە بۆ شارە نوێیەكە دا، كە دواتر بە (سامەڕا) ناسرا. پێگەی دروستكردنی ئەو شارەش كەوتبووە ناوچەیەكی كوردنشین و لە دووریی (100كم)ى باكوورى شاری (بەغدا)ى پایتەختی پێشوو. هەموو ئەوانە بەو مانایە هات، كە سوودوەرگرتن لە ئەزموونەكانی (مازیار كوڕی قارن) و نزیكبوونەوەی خودی خەلیفەش لە پێگەی بزووتنەوەكە و كوردەكان و ناوچەكانیان، لێدان و كۆتاییهێنانی بزووتنەوەكەی ئاسانتر كرد.
لەم بوارەشدا بەشێك لە سەرچاوەكان بۆ ئەوە چوون، كە هەڵسوكەوتی خراپی سەربازە توركەكان لە شاری (بەغدا) بەرامبەر دانیشتوانەكەی، خەلیفەیان ناچار كرد و هانیان دا پایتەختێكی نوێ لە شوێنێكی دیكە بۆ دەسەڵاتەكەی دروست بكات، بەڵام دروستكردنى شارە نوێیەكە لە ناوچەیەكی كوردنشین، بەو مانایە بوو، لە نزیكی كوردەكان و ناوچەكانیانەوە بتوانێت باشتر وڵاتەكەی بەڕێوە ببات. هەر بۆیە دروستكردنی شارێك لە باكووری شاری (بەغدا) بۆ ئەوە نەبوو، تا شاری (بەغدا) تەنیا لە دەستدرێژیی سەربازە توركەكان بپارێزێت، وەك زۆرینەی سەرچاوە عەرەبییەكان بۆی چوون، بەڵكوو بۆ ئەوە بوو، تا لەلایەك لە هەرێم و مەڵبەندی بزووتنەوەكەی (بابەكی خوڕەمی) نزیك بێتەوە و هەر لەوێشەوە سەرپەرشتیی ڕاستەوخۆی لێدانی بكات.
ئەمەو لە ناوچەیەكی دیكە، كە بۆ هاونەتەوەكەی نەگەڕێتەوە، شارێك دروست بكات، لە خزمەتی نەتەوە و دەوڵەتەكەیدا بێت. بەڵگەش بۆ ئەوە، بڕیارى دروستكردنی شارەكە بوو لە ساڵی (218ك/ 841ز) هاوكات لەگەڵ دەستبەكاربوونی وەك هەشتەمین خەلیفەی عەباسی. هەروەها تەواوبوونی شارەكەش كەوتە ساڵی (221ك/ 843ز)، كە تا ئەوكات بزووتنەوەكە كۆتایی نەهاتبوو، بۆیە بەو بەڵگانە دروستكردنی شارەكە، تەنیا بەو هۆكار و بیانووە نەبوو، كە شاری (بەغدا) لە دەستدرێژیی سەربازە توركەكان بپارێزێت، بەڵكوو بۆ ئەوە بوو، بەسەر بزووتنەوەیەكی سیاسی و ئایینیی گەورەدا سەر كەوێت، كە وەخت بوو دەسەڵاتی خۆی و بنەماڵەكەی بخاتە مەترسییەوە.
تەنانەت پاساوی سەرچاوە عەرەبییەكانیش بۆ خودی خەلیفەی عەباسی و دەوڵەتەكەی لەنگی بوو، كە نەتوانێت ڕێگری لە زێدەڕۆیی و ستەمی بەشێك لە سوپاكەی بكات لەناو شاری (بەغدا)ی پایتەخت، كە تورك بوون و تەنانەت كەمینەیەكی سوپاكەیشی بوون. هەر بۆیە دیارترین هۆكار بۆ دروستكردنی شار و پایتەختێكی نوێ بۆ دەوڵەتەكەی، دەستگەیشـتنی بوو بە ناوچە كوردنشینەكان، كە مەڵبەندێكی چالاكی بزووتنەوە و ڕاپەڕینە چەكدارییەكانی دژ بە دەوڵەت و دەسەڵاتەكەی بوون.
بە هەموو ئەوانەشەوە، كورد بۆ ئەو خەلیفەیە بووە كێشە، بەتایبەت ئەوانەی لە دژی وەستان، بوونە پشتیوانی بزووتنەوەكەی (بابەكی خوڕەمی). هەموو ئەوانەش لەكاتێكدا بوو، كە ئەو خەلیفەیە هیچ ئاوڕێكی لە كورد نەدایەوە و لە خەمی ژیان و داواكانیانەوە نەبوو، تا لەبری ئەوەی پشتیوانیی لە بزووتنەوە و ڕاپەڕینە چەكدارییەكان بكەن، ببنە پشتیوان و هێزێكی چەكدار بۆ خۆی و دەوڵەتەكەی. وەك ئەو كارەی بە توركەكان كرد.
