گۆڕانی كەش و هەوا دیاردەیەكی سروشتی یە كەوا پلە گەرمی زەوی بە شێوەیەكی بەردەوام دەگۆرێت لە كاتێكەوە بۆ كاتێكی تر كە بەهۆی كارلێكی نیوان بەرگەهەوا و فاكتەرە جیۆلۆجی و كیمیایی و بایۆلۆجی و جوگرافییەكانی دیكەی ناو سیستەمی زەوی دروست دەبێت، كەش و هەوا ڕۆڵێكی گرنگی هەیە لە ژیانی مرۆڤایەتیدا چونكە زۆربەی چالاكییەكانی ڕۆژانەمان پلانمان بۆ داناوە بەپێی پێشبینییەكانی كەشناسی دادەنریت گۆڕانی كەش و هەوا لە جیهاندا بۆتە جێگای باس و خواسێكی زۆربەی ناوەندە جیهانییەكانی تایبەت بەم دیاردەیە، ئەوەی جێگەی سەرنجە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەپێی ڕاپۆرتی نەتەوە یەكگرتووەكان و ئاژانسە جیهانییەكان بێ بەش نابێت لە گۆڕانی كەش و هەوا وە هەرێمی كوردستان كە بەشێكە لە ئێراق ڕووبەڕووی گۆڕانی كەش و هەوا دەبێتەوە، بەپیی ڕاپۆرتی نەتەوەیەكگرتوەكان لە ساڵی (2035) ئێراق لە (%30) خاكی كشتوكاڵی لەدەست دەدات بەهۆی گۆڕانی كەش وهەوا.
گۆڕانی كەش و هەوا دیاردەیەكی زۆر مەترسی دارە و وڵاتانی جیهان گرنگیەكی تایبەتی پێ دەدەن، لە وڵاتێكی وەكو ئێراقدا كاریگەری گۆڕانی كەش و هەوا زۆر زیاترە بە بەراورد بە وڵاتانی تر چونكە بەهۆی ئەم گۆڕانكاریەوە ڕووبەڕووی چەندین كێشە و گرفت دەبێتەوە ئەگەرچارەسەر نەكرێن لە ئایندەدا چارەسەركردنیان زۆر مەحاڵە. لەڕووی سیاسیە وە دەبێتە هۆی پشێوی و كاریگەری ناوچەی و نێودەوڵەتی و سەپاندنی چەندین مەرجی سیاسی و ئابووری لە بەرامبەر هاوكاری كردندا وە لەم وڵاتەدا دیاردەی كۆچكردنی بە كۆمەڵ سەرهەڵدەدات كە لە ئێستادا بە چەندین حاڵەت هەیە كە دەبێتە هۆی گۆڕانی دیمۆگرافیای ناوچەكان و دروست بوونی كێشەی زیاتر كە بۆ وڵاتێكی وەك و ئێراق كە فرە نەتەوەیە و كێشەی طافئی و مەزهەبی تێدایە پێویستەگرنگیەكی تایبەتی پێ بدریت.
لەڕووی كشتوكاڵی یەوە دەبێت بەرنامەیەكی تێر و تەسەل و درێژخایەن بۆ ئیراق دابنرێت چونكە ئەوەی ئیستا دەگوزەرێت جگە لەوەی بە هەدەردان و دواكەوتووی و بێ سێستەمی لە بەڕێوەبردندا بەكاردەهێنرێت دەبێت گرنگی بە سیستەمی هەڵگرتنی ئاو و دروستكردنی بەنداوی پێشكەوتوو لە هەرێمی كوردستاندا وەلە ڕێگەی سیستەمی پەروەردەی ئێراق گرنگی بدرێت بە بەرنامەی تایبەت بە پاراستنی ئاو و دەبێت گرنگی بە سیستەمی ئاودان و دوركەوتنەوە لە بەهەدەردانی ئاو وە سود وەربگیرێت لە دووبارە بەكارهینانەوەی ئاوی ئاوڕۆ لە رێگەی سیتەمێكی زۆر پێشكەوتوو خۆش بە ختانە هێشتا دەرفەتی باش لە بەردەم ئەم وڵاتەدا هەیە بتوانێت بە پلانێكی ستراتیجیەوە ڕووبەڕووی ئەم دیاردەیە ببێتەوە.
لە ڕووی تەندروستیەوە گۆڕانی كەش و هەوا كاریگەری زۆری لەسەر مرۆڤ هەیە كە دەبێتە هۆی مردن و بڵاوبونەوەی نەخۆشی لە ئەنجامی ڕووداوەكانی كەش و هەوای توند وەك شەپۆلی گەرما و زریان و لافاو و خۆڵ بارین وە زیادبوونی نەخۆشی لە ئاژەڵاندا كە دەگوێزرێتەوە بۆ مرۆڤەكانیش.
وە لە ڕووی ئەندازیارییەوە دەبێت حكومەت گرنگی بەم بابەتە بدات مەرج و ڕێنمای تایبەت بە دروستكردنی باڵەخانەی دۆستی ژینگە كە گرنگی بە (عەزل)ی بینا و مەوادی تایبەت كە بگونجێت بە كەش و هەوای ناوچەكە ئامێرەكانی فێنك كەرەوە و گەرم كەرەوە بە پیی سروشتی ناوچەكە بهێنرێت هەوڵ بدرێت وزەی پاك كە بە وزە نوێیەكان دادەنرێت لە وڵاتە پێشكەوتووەكاندا لە بەرامبەر كەش و هەوای وڵاتەكانیان گەشەی پێ دەدەن.
ئەو كارگە و ناوچە پیشەسازییانەی كە بونەتە هۆی دەردانی گازە ژەهراوییەكان كە هۆكارە بۆ پیسكردنی ژینگە هەوڵ بدرێت گۆڕانكارییان تیادا بكرێت بە گۆڕانی شێوازی ئەو سەرچاوەی وزانەی بەكاری دەهێنن یان دانانی فلتەر و مەرجی تایبەت بۆیان بۆ كەم كردنەوەی دەردانی گازە ژەهراوییەكان تەنانەت ئۆتۆمبێل بەشدارە لە پیس كردنی ژینگەدا پێویستە لەڕێگای لایەنی پەیوەندی دارەوە لە كاتی هاوردەكردنیاندا بە تایبەت ئۆتۆمبیلی بارهەڵ گرەكان مەرج و ڕێنمای پاراستنی ژینگەیان بەسەردا بسەپێندرێت چونكە كەش و هەوا پەیوەندی ڕاستەوخۆی بە سوڕی ژیانی مرۆڤایەتی و ئاژەڵەكان و گشت بوونەوەرەكان هەیە.
