شەرەنیخا سیاسی و لەشكەری یا سوریا بێ شك چوارچوڤەیەك پێكدادانا جیھانی ب خوە ڤە گرتی یە د ھەمان دەم ژی چوارچوڤەیەك ھەرێمایەتی و ناڤخوی ھەیە و ڤێ یەكێ ژی كاریگەری ل سەر ھەلسوكەوتێن ئەكتەرێن بەشدار د ڤان ناكوكی و تەنگەژەیان دا ھەیە. دەرئەنجامێن شەرە نیخەك وەھا ب چێوەیەك چاڤەرێ نەكری گورانكاری ل سەر دروستكرن و دروستبونا ھاوپەیمانی یەتیێن سیاسی و لەشكەری ژی دروست بویە. د ژینگەھەك وەھا یا سیاسی و ستراتێژیك كو بەرژەوەندیێن فرە-لایەنان تێدا جێگیر بویە، كو بەشەكێ ڤان بەرژەوەندی یان گرێدایێ سنورێ جوخرافی یا كورد و كوردستانێ یە، ژ بوی گەلێ كورد یان كو حزب و لایەنێن كورد ژی دژوارە كو ل سەر ئاستێ سیاسی و لەشكەری بێ لایەن بن. بەلكو ھەلبژارتنا بەرەیەك دروست ژی بویە كێشەیەك بەفرە ژ بوی لایەنێن كوردستانی. د ڤی وێنەیی دا، بریاردان ل سەر جەمسەری گیری یان ژی دروستكرنا ھاوپەیمانی و ھەڵسەنگاندنا كومەك ھێزێن فرەبەرژەوەندیخواز، ژ بوی لایەنێن كوردستانی بریتییە ل سەر دروستكرن یان ژی ھەبونا كاریگەریل سەر رێرەوا پێشڤەچونێن سیاسی، لەشكەری و دیپلوماسی كو پەیوەندیدارن ب پرسا كورد.
سەبارەت ب پرسگركا سوریا، فاكتەرێ كورد، نەك تەنێ كاریگەری ل سەر پەیوەندیێن توركیا و ئەمریكا كری یە، بەلكو ژی كاریگەری ل سەر سروشتێ پەیوەندیێن كورد و ئەمریكا ژی دروست كری یە. د ناڤبەرا خواستێن توركیا و ئەمریكا، پرس ئەڤە، دێ روژئاڤایێ كوردستانێ چ ئاسویەك ھەبیت؟ ئەرێ دێ ئەمریكا پشت كەتە كوردان ل روژئاڤا و قەدەرا وان بسپێریت رژێمێن دیكتاتورێن وەكی سوریا، توركیا، ئیران و ھتد؟ یان ژی دێ ب ئەركێ خوە یێ ئەخلاقی بەرامبەر روژئاڤا رابیت؟ ل سەر ئاستێ جیاواز ل ئەمریكا بوچونێن جیاواز سەبارەت ب ستراتێژی یا ئەمریكا ل روژئاڤا ھەیە، بگرە د ھەمان دەم ژی رایا گشتی یا ئەمریكا ب شێوەیەكێ بەفرە پالپشتی یا ھندێ دكەت كو ئەمریكا بەرامبەر ب روژئاڤای كوردستانێ ب ئەركێ خوە یێ ئەخلاقی و سیاسی رابیت. ئەڤ ئەركە ژ چ سەرەچاوە دگریت؟
بەراورد كرنا بوھایێ ھاوپەیمانی یا روژئاڤایێ كوردستانێ د گەل ھاوپەیمانی یا مێژوی یا كو توركیا د گەل ئەمریكا ھەیو ھەبویە، ناھاوسەنگی یەك بەرفرە د گەل ئكێ ھەنە و دڤێت ئاماژە ب ھندێ بێتە كرن، كو ئەمریكا د ناڤبەرا كورد و توركیا، بێ شك دێ توركیا ھەلبژێریت، ئەگەر بەرژەوەندیێن ستراتێژیكێن ئەمریكا بكەڤن ناڤ مەترسی. ڤێ ژی ھوكارێن خوە ھەنە، كو پەیوەندیدارە ب پێگەھا توركیا ل سەر ئاستێ سیاسی و دیپلوماسی و ھەروەھا رولا كو د كومەك پروژێن ئاسایشێ جیھانی ڤە ھەیە كو ناتو ئەركدار و راسپێدراوە، و دڤێ چوارچوڤەیێ دا پێگەھا توركیا ھەژی ئاماژە پپێكرنە.
بەلێ پەیوەنیدار ب بەرژوەندیێن ئەمریكا ل سوریا و روژھەلاتا ناڤین، نابیت پێگەھا كورد بێتە ژ بیر كرن، ب تایبەتی ژی پێگەھا ھەرێما كوردستانێ ل ئێراقێ كو ئەمریكا پێویستی یەك بەرفرە ھەیە. د ھەمان دەم ژی پێشڤەچونین كو تێنە ئارا ل سەر ئاستێ ھەرێما روژھەلاتا ناڤین، پێویستی یا ئەمریكا ب ھندێ ھەیە كو فاكتەرێ كورد ل سوریا و ئێراقێ ل بەرچاڤ بگریت. سەبارەت ب توركیا-كورد و ئەمریكا- توركیا ھەرسێ ھەم ھاوبەش و ھەم ژی ھاوپەیمانێن د ئاستێ جیاواز، لەورا زوریش سروشتی یە كو جیاوازی یا رەوانگەھان د ناڤبەرا توركیا –كورد – ئەمریكا تایبەت ب پرسێن جەوھەری كو گرێدایێ پرسێن ئاسایشا نەتەوەی یا ھەرسێ ئەكتەران ڤە ھەیە، ب شێوەیەك ئاشكرا پێكدادان د ناڤبەرا وان دا دروست بیت.
ھەبونا ئارمانجێن ناكوك پالنەرێن بھێزن ژ بوی رێكخستنا سروشتێ پەیوەندیێن لایەنێن ناڤبری، كو ل ڤێ دەرێ ئارمانجێن ھاوبەش پالنەرێن بوژێنەرێن سەرراستكەرن. لەورا دەرئەنجامێ پێكدادنەك وەھا د ئالوزیێن سوریا سەبارەت ب توركیا، كورد و ئەمریكا دببیتە ھوكارێ سەر ژ نوی رێكخستنا پەیوەندیێن ئەمریكا و توركیا و كورد. توركیا وەكی دەوڵەتەك سەربخوە ژ بلی ھندێ كو ئەندامێ ھاوپەیمانی یەك مێژوی و ستراتێژی یە د گەل ئەمریكا. د پرسا سوریا گورانكاریێن جدی ھەم د ستراتێژی یا سیاسی یا توركیا و ھەم ژی ئەمریكا ھاتییە ئارا ب شێوەیەكێ توركیا ژ ئەكتەركێ كو پشتەڤانی یا ھێزێن ئوپوزیسیونێ دكر، نوكە بویە ئەكتەرەك كو دەستوەردانا راستەوخو یا لەشكەری بویە ستراتێژی یا سەرەكی یا توركیا ژ بوی گورینا یاری یا سیاسی د بەرژوەندیێ خوەدا. بەرۆڤاژی ڤێ یەكێ ئەمریكا، لاوازی و ستسی یەك بەرفرە ل دەڤە ھەیە ب تایبەتی د بوارێ چالاكیێن سیاسی گرێدایێ پروسیێن ئاستانا و ژنێڤ. ئەمریكا ھەتا نوكە ژی پەیوەندیێن خوە یێن دیپلوماسی د گەل سوریا دانەبری یە، بەلكو بالوێزخانەیا ئەمریكا ب شێوەیەك فەرمی و چالاك ل سوریا ئەركێن روژانە و پەیوەندی یان د گەل دەوڵەتا سوریا ب رێڤە دبیت.
پرسا كو ل ڤێ دەرێ بو گەلەك شرۆڤەكاران و چاڤدێرێن ھەلسوكەوتێ ئەمریكا سەبارەت تەنگەژەیا سوریا و گرێدایێ ب پرسا كورد/روژئاڤا ڤە، ئەوە كو ھەتا نوكە ئەمریكا ب ئەشكەرە ھەلوێستەك سیاسی رانەگەیاندنی یە. ل ڤێ دەرێ پێویستە ئاماژە ب ھندێ بێتە كرن، كو ھەلوێستا ئەمریكا دیارە، ئەگەر بوچوننێن گەورە بەرپرسێن وزارەتا دەرڤەیا ئەمریكا و نێردرەوەێن شەرێ داعش و نێردرەوەێ سەرۆك كومارێ ئەمریكا تایبەت ب سوریا، جێمس جێفری، ل بەر چاڤ بگرین، ھەلوێستا ئەمریكا دیارە. بەلێ، پرسەك ل ڤێ دەرێ ھەیە، ئەرێ ب راستی ئەڤە ھەلوێستا دوماھیكا ئەمریكایە؟ ئەمریكا زور یا پێداگیرە كو ” چارەسەری یەك سیاسی” ژ بوی سوریا بێتە دیتن. چارەسەری یا سیاسی ژی وەكی “دەستەواژەیا سیاسی”، د زمانێ راگەیاندنا سیاسی و دیپلوماسی پتر ژ شرۆڤەیەكێ وێنە دكەت.
بابەتێ دوویەم د ڤی وێنەیی دا، بریتی یە ژ خواستا روسیا، كو پێویستە توركیا جێبجێ بكەت، ئەو ژی رێككەفتنا ئیدلیب كو بەشەكێ پەیوەندیێن توركیا و روسیا ل سەر ڤێ رێككەفتنێ ھاتییە ئاڤاكرن. روسیا گوشار ل سەر توركیا دكەت كو دڤێت ھێزێن چەكدار ژ ئیدلیب دەبێخیت. لەورا ژ بوی دەركەفتن ژ بن گوشارێن وەھا، دبیت كو توركیا ژ بوی رازیكرنا دلێ روسیا، گوشارێن خوە ل سەر روژئاڤایێ كوردستانێ زێدەتر بكەت، كو ئەو ژی واتە گوشار خستنە سەر ئەمریكا. ئەگەر ئەمریكا ل روژئاڤای كوردستانێ پێداگیر بیت ل سەر ھەلوێستا خوە، دژوارە بو ئەردوغان كو ھێێرش بكەت سەر روژئاڤا. د شەرێ عەفرین، ھوكارێ سەرەكی روسیا بو، و ورسیا ژی دڤی یا كو گوشار بێخیتە سەر لایەنێن كوردستانی كو ژ بەرەی ئەمریكا بێنە دەر و دانوستاندن د گەل رژێما سوریا بكەن بەرامبەر رێگریكرن ژ ھێرشێن توركیا بو سەر ئەفرین. بوچونێن روسیا پشتگیری ژ ھندێ دكەت كو ئەمریكا نەڤێت ژ روژئاڤایێ كوردستانێ دەركەڤیت، و ب پێشكێشكرنا ھاریكاری یا لەشكەری بەرفرە ب ھێزێن كوردستانی، ئەمریكا دڤێت ستروكتورێ سیاسی و ناڤخویێ سوریا ھاوشێوەی ئێراقێ تێك بدەت و سەرژ نوی ئاڤابكەت. واتە، ھەرێمەك كوردستانی دروست بیت. روسیا ب دیتنەك وەھا، پانزینا زێدەتر ب سەر دلێ بریندار و شەوتیێ توركیا دا دكەت كو حەساسی یەتەك بەفرە بەرامبەر پرسا كورد ل سوریا ھەنە. ب ئاوایەك دی، روسیا توركیا ھان ددەت كو گوشاران بو سەر ئەمریكا بھێزتر بكەت، لەورا پەیوەندیدار ب پرسەك وەھاروسیا و توركیا ھاوتەریب پێكڤە ل سەر ئاستێ سیاسی و لەشكەری گوشاران بو سەر ئەمریكا و روژئاڤا زێدەتر دكەن. لەورا ترسا روسیا ئەوە كو بالادەستی یا خوە ل سوریا داھاتی ژ دەست بدەت ئەگەر ھەرێمەك كوردستانی ل روژئاڤا بێتە دروستكرن، كو ھاوپەیمانێ ئەمریكا بیت.
لەورا، ئاماژەیێن ئەمریكا ب رێكە چارەسەری یا سیاسی، ب دیتنا ڤی نڤیسەری بریتییە ژ ھندێ كو دڤێت د سوریا داھاتو پێگەھا كورد و مافێن كورد بێنە چەسپاندن. د پروسەیا رێگە چارەسەری یا سیاسی كو ئەمریكا داخواز دكەت، واتەیەك دی ژی تێتە ئارا، كو ئەو ژی بەشداری یا كوردە( ل ڤێ درێ پ.ی.،د. یان ژی رێڤەبەری یا روژئاڤایێ كودرستانێ) د دانوستاندنێن ل سەر ئاستێ جیھانی ناسراو ب پروسەیا ژنێڤ لژێر چاڤدێری یا بریارا 2254 یا ئەنجومەنێ ئاسایشا نەتەوەیێن ئێكگرتوو ڤە ھەیە. د ڤێ ناڤبەرێ گرینگە ئاماژە ب پێداگیریێن ئەمریكا ل سەر بەردەوام بون ل پشتەڤانیكرنا ھێزێن سوریا دیموكرات، و ستراتێژی یا پرچەككرن و مەقش و راھێنان كرن ب ھێزێن سوریا دیموكرات بێتە كرن. ل ڤێ دەرێ ئەو دڵەراوەكی یا ل دەڤ گەلەك چاڤدێران پەیدا بویە، بەلكو نە دجھێ خوە دا بیت ب تایبەتی ئەگەر پرس بێتە كرن، مەرەما ئەمریكا چی یە ژ پرچەك كرنا ھێزێن سوریا دیموكرات، ئەگەر بەراوەرد د گەل وی سنورێ كو ددەستێ داعش دا مایە و ئەو مەترسی یا كو داعش نوكە ھەیە ل سەر ھەرێمێ، زور یا لاوازترە د گەل مەترسی یا داعش ل سالا 2014 و 2015.
لەورا، دانوستاندنێن ناڤەندگیریێ ئەمریكا د ناڤبەرا رێڤەبەری یا خوسەر و ھێزێن دیێن كوردستانی، تایبەتی ژی ب رێگەدان ب بەشداری یا “لەشكەرێ روژ” د پاراستنا روژئاڤایێ كوردستانێ، وەكی پێنگاڤا ئێكەم، دروستكرنا كەش و ھەوایەك گوناجاو و جھێ متمانەیە د ناڤبەرا ھێزێن كوردستانی ژ بوی دروستكرنا ئێكگرتنەكا گشتگیر د ناڤبەرا ھێزێن كوردستانی ل روژئاڤایا كوردستانێ. بو ئەمریكا گەلەك گرینگە كو ناكوكیێن د ناڤبەرا ھێزێن كوردسانی دا ل ھولێ راكەت، و ل ڤێ دەرێ دبیت كو ئەمریكا چاڤەرێی یەكگرتن و یەكرێزی یا ناڤ مالا كوردی یە ل روژئاڤاو بیت. د ڤی واری دا ئەمریكا و ھەرێما كوردستانێ ھەولێن جدی ددەن كو ئەڤ پروسەیە سەر بكەڤیت. لەورا ب دیتنا من ئەمریكا بێ كو مسوگەر بیت كو ژ ئێكگرتنا لایەنێن كوردستانی، ھەلوێستێ خوە دەرباری داھاتوی یا روژئاڤای كوردستانێ دیار ناكەت. ژ بەر چی؟ ئێكەم، ئەمریكا دڤێت كو ھاوسەنگی یا ھێزا یا سیاسی ل ناڤخوی یا روژئاڤا دروست بكەت، و ل ڤێ دەرێ بەشداری یا لایەنێن دیێن كوردستانی یێن دەرڤەی پ.ی.د. و رێڤەبەری یا روژئاڤا گەلەك گرینگن، د ھەمان كات ژی دروستكرنا ھێزەك ئێكگرتوو یا لەشكەری كو ئەركێ پاراستنا روژئاڤا بگریتە سەر شانێ خوە و ئەڤ ھێز ل ژێر فەرمانداری یا رێڤەبەری یا سیاسی( حكومەت) یا روژئاڤا بیت نەك گرێدایێ ھێزێن سیاسی. ل ڤێ دەرێ مەبەست ژی ئەوە رێگری ژ دوبارە بونا تەجروبەیا ھەرێما كوردستانێ ل روژئاڤا بگریت.
ھاوكات گرینگە ئاماژە ب ستراتێژی یا سەرەكی یا توركیا د پروسەیا دوژمنداری یا بەرامبەر ئەمریكا و كورد ل سوریا بێتە كرن، چما توركیا رژدە ل سەر ڤالەكرنا دەڤەرا منبج و روژئاڤایێ چەمێ فرات ژ ھێزێن كوردستانی؟ ئەڤ ستراتێژی بریتییە ژ ھندێ كو توركیا دڤێت ھەرێمەك تایبەت ژ بوی توركمانان ب درێژاھی یا ناڤبەرا ژ روژئاڤایێ چەمێ فرات ھەتا عەفرین دروست بكەت. ژ بلی ڤێ یەكێ ژی كەش و ھەوایێ ناڤخویێ توركیا ب گوشارێن ئەردوغان ڤە گرێدایە. گوشارێن مەزن ل سەر ئەردوغان ھەنە د بوارێ ئابوری، و ئەردوغان دڤێت تەركیزا ھاولاتی یان بێخیتە سەر پرسا روژئاڤایێ كوردستانێ، و پێویستی ب پشتەڤانی یا ھێزێن نەتەوەپەرەست ژ بوی سەركەفتنا سیاسەتا خوە ھەیە. و ئەگەر ل ڤێ دەرێ تەنێ ئاماژەی یەك بچوك ب بوارێ ئابوریێ توركیا بێتە كرن، پێویستە ئاماژە ب ھندێ بێتەكرن كو پتر ژ 800 كومپانیایێن توركیا داخوازا مایەپوچبونا خوە پێشكێشی بەرپرسێن دادگەھێن بارزگانیێ توركیا كرینە، و گڤاشێن ل سەر حكومەتێ ژی ھەر روژ بھێزتر دبن.
