“هۆكارەكانی پشت دەرچوونی بەیاننامەی (11ی ئازاری1974)”
ا. هۆكارە ناوخۆییەكان
كاتێك دەمانەوێت لەو هۆكارانە بكۆڵینەوە كە لە پشت دەرچوونی ئەو بەیاننامەیەوە بوون، بە كۆمەلێك هۆكاری جیاجیا دەگەین، هەر لە ئاستی ناوخۆ، تا بە ئاستی ناوچەیی و نێودەوڵەتی دەگات. لەسەروو هەموویانە، هۆكارە ناوخۆییەكانە، كە ڕژێمی بەعس و حكومەتی ئێراق، كاری جیدیان لەسەركرد. بەتایبەت ئەزموونی (چوار) ساڵ سەردانی بەرپرسانی حكومەتی ئێراق بۆ لای سەركردایەتی سیاسی كورد و شۆڕشەكەی لە ناوچە ئازادكراوەكانی كوردستان، تا بە سەردانی بەرپرسانی سیاسی كورد دەگات بۆ لای سەرانی حكومەتی ئێراق لە شاری (بەغداد). ئەمەو تا بە دەیان زنجیرە گفتوگۆی نێوان هەردولا دەگات لەگەڵ یەك. هەموو ئەوانە كۆمەلێك سەرنج و بۆچوون و دیدگاو پلانی جیاجیایان لەسەر كورد و سەركردایەتییەكەی، بە دەسەڵاتدارانی بەعسی ئێراق گەیاند. ئەویش كاری لەسەر كرد و لە بەژەوەندی خۆی بەكاری هێنا. بەواتایەكی تر لەو سەردانانە دۆخی كورد و شۆڕشەكەی و شێوەی ژیان و گوزەرانی خەڵكی كوردستان و هێزی پێشمەرگەیان خوێندەوە. هەروەها كەوتنە لێكۆڵینەوە لە توانای كورد و سەركردایەتییە سیاسییەكەی و چەك و تەقەمەنی و جبەخانە و ئازوقە و توانای سیاسی و جەنگی و پێداویستییەكانی تری. لەسەروو هەموو ئەوانەشەوە، كاركردنی بوو لەسەر پەرتەوازەكردنی كورد و شۆڕشەكەی و كرینی دەیان كەسایەتی و سەرۆك هۆز و تاكی كورد، تا لە خزمەتی دەسەڵاتەكەی و لێدانی شۆڕشی ئەیلول بەكاری بهێنن. دیارە دەسەڵاتدارانی بەعسیش لە ئێراق ئەزموونی باشیان هەبوو. بەتایبەت ئەزموونی ساڵی (1963ز)و یەكەمین هەوڵی گەیشتنیان بە دەسەڵات لە ئێراق.
دوای ووردبوونەوە لەو دۆخەی كورد و شۆڕشەكەی، تا بە (چوار) ساڵ گفتوگۆی لەگەڵ سەركردایەتی شۆڕشی ئەیلول دەگات، توانی لەو ماوەیەداو بە چەند قۆناغێك، كار لەسەر ڕاكێشانی دەیان كەسایەتی نێو پارتی دیموكراتی كوردستان و فەرماندەكانی شۆڕش و سەرۆك هۆز و كەسایەتییەكانی تری كورد بكات. لەوانە ڕاكیشانی هەریەك لە (عەزیز عەقراوى, هاشم عەقراوى)و بەشێك لە كادیرانی پارتی دیموكراتی كوردستان بۆ لای خۆی و هەروەها نزیككردنەوەی هەر (سێ) كوڕى (مستەفا بارزانى) بەناوەكانی (عوبەیدلڵا، سابیر، لوقمان) بۆ لای خۆی. تەنانەت دەسەڵاتدارانی بەعسیش بەوانە وازیان نەهێنا، كە پەیوەندیان بە حكومەتەوە كرد، بەڵكو لە رێگای دەزگای (ئەمن)و تەنانەت (موخابەرات)، زانیاری وردیان لەسەر وورەو هێزی پێشمەرگەو پێشمەرگەكان و فەرماندەكانیان و ڕێكخستنەكانی پارتی و ژیانی خەڵكی گوند و شارۆچكە و شارەكانی كوردستان، لەو كەسانە وەرگرت، كە پەیوەندییان پێوەكردن. تەنانەت گەیشتە وەرگرتنی زانیاری لەسەر پەیوەندی و هاتوچۆ و ئاڵوگۆڕی زانیاری و شێوازی پشتیوانی دەوڵەتی شاهەنشاهی ئێران لەگەڵ سەركردایەتی سیاسی كورد و شۆڕشەكەی. هەموو زانیاریانەش ڕاست بووبن یان هەڵبەستراو، لەلایەن تیمە تایبەتەكانی هەردوو دامەزراوەی (ئەمن و موخابەرات) شیكاری ووردیان بۆكرا. بەو هۆیانەش توانی كار لە (حیزبی شیوعی ئێراق) بكات و لە پشتیوانی (پارتی دیموكراتی كوردستان)و شۆڕشی ئەیلول دووری بخاتەوەو بیخاتە بەری خۆیەوە. ئەو كارەشی لە (17ى حوزەیرانى1973) بە سەركەوتن گەیاند.
لەنێو ئەو دۆخەداو وەك پەرچەكردارێك بۆ رێكەوتنامەكەی ساڵی (1970)، حكومەتی ئێراق، تاكلایەنە لە هەمان ڕۆژ و مانگدا بەیاننامەكەی ڕاگەیاند. وەك ئەوەی بە كورد و شۆڕشەكەی بڵێت: قبوڵتە هەر ئەوەیە و ناتەوێت هەر ئەوەیە. هەربۆیە بەو هۆكارانە بەیاننامەكە بڵاوكرایەوەو بووە بەرنامەی حكومەتی ئێراق لەگەڵ كورد و سەركردایەتییەكەی. ئەوەشی جێگای نیگەرانی بوو، بڵاوكردنەوەی بەیاننامەكەو ئەو ڕووداوانە نەبوون، كە دوای ڕاگەیاندنی ڕوویاندا، بەڵكو ئەوەبوو، كە ئێستا نەك هەر لێكۆڵینەوەیەكی زانستی لەسەر بەیاننامەكەی (11ی ئازاری1974) نەكرا، بەڵكو خودی بەیاننامەكەش بە كوردی و بەشێوەی بەربڵاو نەگەیشتە تاك بە تاكی كورد، تا بگەنە ئەوەی، كە حكومەتی ئێراق لەو كاتەدا چی بە كورد و سەركردایەتی شۆرشی ئەیلولدا؟ ئەمەو لە چەند ماددە و بڕگەی ڕێكەوتنامەی (11ی ئازاری1970) پاشگەزبوویەوە؟ لەم بوارەدا جگە لە حكومەتی ئێراق، چەند كەسایەتییەكی كورد، كۆی ئەم بەیاننامەیان بە كوردی بڵاوكردەوە، لە سەروویانەوە (مەسعود بارزانی) سەرۆكی پارتی دیموكراتی كوردستان لە بەشی دووەمی بەرگی سێیەمی بەرهەمێكی بەناوی (بارزانی و بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی كورد) بڵاویكردووە. تەنانەت دەقی ئەو بەیاننامەشی بڵاوكردەوە، كە سەركردایەتی شۆڕشی ئەیلول لەبەرامبەر بەیاننامەكەی (11ی ئازاری1974) ئاراستەی حكومەتی ئێراقی كرد، تا كاری لەسەر بكات، نەك كار بەو بەیاننامەی خۆی بكات.
هەربۆیەهەڵەی كورد لەوەدا بوو، لەبری ئەوەی بە گەورەیی رێكەوتنامەی (11ی ئازاری1970ز)دا هەڵبدات، لە بەیاننامەی (11ی ئازاری1974ز) ووردنەبوویەوە، تا بزانێت، حكومەتی بەعسی ئێراق لەو كاتەدا بەچ شێواز و پلانێك، كاری لە لێدانی شۆڕشی كورد و ڕەتكردنەوەی داواو مافەكانی كرد؟
