مەترسییەکانی سەر کوردستان چین ؟

پێنجشەممەی رابردوو وتارێکم بەناونیشانی (خۆپیشاندانەکانی 12ی مانگ و بێباکی حکومەت)نووسی. دوێنێش چاوم بە دۆستانی (میترۆ)کەوت و تیایدا هەمان داوام دوپاتکردەوە کە، پێویستە کۆنگرەیەکی کوردستانی بۆ هێزەکانی باشووری کوردستان سازبدرێ و تیایدا، بەوپەڕی راشکاوی و لە روانگەیەکی رەخنەگرانەوە، قەیرانی ئابووری – سیاسی ئێستای کوردستان هەڵبسەنگێندرێ و رێگە چارەسەرێکی هاوبەشیش، کە تیایدا حکومەت پابەند بکرێ بە بڕیارەکانی، گەڵاڵە بکرێ. لە وتارەکەو دیدارەکەدا، باسی مەترسیەکانی نێودەوڵەتی و ئیقلیمیم کردووە!

سەرەڕای ئەوەی وتارەکە و بۆچونەکەمان، رەنگدانەوەی بەرچاوی هەبووە، بەڵام مەترسییەکانی سەر چارەنوسمان وام لێدەکات، بۆ مێژوو، بۆچونی خۆم رۆشنتر دەرببڕم.

سیاسەتی نێودەوڵەتی، لەکۆتایی دەهەی دووەمی هەزارەی سێیەمدا، سەبارەت بە چارەسەرکردنی کێشە دیموکراسییەکان و گۆڕینی حکومەتە دیکتاتۆر و داگیرکەرەکان، لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، پاشەکشەی پێوەدیارە. ئێستا، قسە و باس لەسەر پرۆژەی دیموکراسی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا لەئارادا نەماوە. خۆپیشاندانەکانیش بەگشتی، نەیانتوانیوە ستراتیژی دیموکراسی بکەنە ئامانجی نەگۆڕیان. تەنانەت هێزە دیموکراسییەکان نەیانتوانی سەرۆکی پەرلەمانی ئیسلامگەرای تونسیش، بگۆڕن. هەڵبەتە ئەمە بەو مانایە نییە، خەباتی دیموکراسی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا تێکشکاوە. نەخێر. جارێ پاشەکشەی کردووە…!

زلهێزەکان.. (30) ساڵی رەبەقە، کەوتوونەتە دۆخی دوای جەنگی سارد و جیهانگیری، سەرەڕای ئەوەی سیمای جیهان گۆڕدراوە و سەردەمی سۆسیال- میدیا، درێژە دەکێشێ، بەڵام چوار کێشەی چارەنوسساز چارەنوسی زلهێزەکانی خستۆتە گیروگازەوە. وەکو:

1- قەیرانی کوشندەی دارایی.

2- تیرۆریزم و تێکچوونی ئاسایشی جیهان.

3- کۆرۆنا.

4- ناکۆکی نێوان زلهێزەکان.

ئەم چوار قەیرانە لە دوو دەهەی رابردووەوە، پەیتا پەیتا سەریان هەڵداوە و یەکانگیر بوون، هەر چوار قەیرانەکە، سەراپایین و زیانی راستەوخۆشیان بۆ ژێرخانی ئابوورییە. سەرەنجام، هەر سێ قەیرانەکە، بازاڕی سەرمایەداری لاواز و مەسرەفی زلهێز و دەوڵەتانی تریشی، بێڕادە، زیادکردووە، تەنانەت ئاساییشی کۆمەڵایەتی ناوخۆی رۆژئاواشی هەژاندووە، کۆرۆنا، لەم دواییەدا، نەک بازاڕی فرۆشی داتەپاندووە، بەڵکو پاشەکەوتی دراویشی داوەشاندووە.

ئەم دۆخە هەتا درێژە بکێشێ، مەترسییەکانی سەر چارەنوسی زلهێزەکان مەترسیدارتر دەکات، بەبێ ئەوەی لە ڕەهەندی رووداوەکاندا، هیچ زلهێزێک، ئەلتەرناتیڤی ئابوری و سیاسی و ئاساییشی هەبێ.

واتا: دۆخی دوای جەنگی ساردو جیهانگیری، چەشنی دۆخی دوای جەنگی یەکەم و دووەم و جەنگی سارد، کە زلهێزەکان، لە هەرسـێ سەردەمەکە چارەسەری ستراتیژی نێودەوڵەتیان بۆ بەرژەوەندییەکانیان، هاوشانی ناکۆکیەکانیان، دۆزیەوە، لەم سەردەمەی جیهانگیریدا، کە بازاڕەکانی جیهان لە بەردەمیاندا واڵان، بەڵام ناکۆکیەکانیان بەسەر جیهانبینییە هاوبەشەکانیان زاڵە.

ئەمەش، راستەوخۆ چۆتە خزمەتی دوژمنە هاوبەشەکانیان… زیانەکانیشی زیاد کردوون، بەتایبەتی لە رووی ئابوری و  ئاساییشی جیهانییەوە. بۆیە، لاموایە، ئەم زلهێزانە، لەبەر ئەوەی پاشەکەوتە داراییەکانیشیان لە ژێر هەڕەشەدایە، چیکە، رازی نابن، دۆخی جیهان وەکو (30) ساڵی رابردوو، بگوزەرێ.

پێش ئەوەی دوچاری قەیرانی ئابوری لە چارەسەرکردن نەهاتوو ببن، لەو باوەڕەداین، بەناچاریش بێ، بیر لە جۆرێک چارەسەردەکەنەوە، ناکۆکیەکانیان کەم بکەنەوەو سیاسەتی بەرژەوەندیەکانیشیان یەک بخەنەوە؛ کە بەرژەوەندیەکانیان خواستی.. گومانمان نەمێنێ، لەناو خۆیاندا، لەسەر ناوچەکانی جیهان وبازاڕەکان و هاوپەیمانەکانیان… رێکدەکەون… رێکەوتنەکەش، سەرەتا بەرژەوەندی خۆیان لە پێش چاو دەگرن، ئینجا بیر لە قاڵبدانەوەی وڵاتانی دەوربەریان دەکەنەوە.

هەمیشە، وڵاتانی ئیقلیمەکانی جیهان، بەسیاسەتی نێودەوڵەتیەوە شەتەک دراون، چونکە بازاڕی دابڕاو لە زلێهزەکان، لە هەموو بارێکەوە، خەیاڵێکی پوچە! کاتێک زلهێزەکان لەم سەردەمەشدا، بگەنە ستراتیژی رێکەوتنەوەیەکی دیکە، پێش هەموو مەسەلەیەک، لەسەر بازاڕی جیهان، لە بازاڕی جیهانیش لە سەر نەوت و گاز، رێکدەکەون. یەک دەوڵەتی نەوت و گاز فرۆشی دونیاش نییە، بتوانی، بەرهەڵستی رێکەوتنی نێودەوڵەتی لەسەر نەوت و گاز بکات.

دوای سەدەیەک لە سایکس –پیکۆ-لۆزان، قاڵبی دەوڵەتانی ئیقلیمی، کە کوردستانیان لەناودا داگیرو دابەشکراوە، بنەمای، لە نەبوونی دیموکراسی و دەوڵەتی مەدەنیمان، نەگۆڕاوە. ئایەو مایە ئێراقی فیدراڵ هەیە… ئەویش سەرەنجامی هاوسەنگی هێزی نێوان کوردستان و بەغداد لە دۆخی روخاندنی سەدامدا هاتە دی. نەک لە ئەنجامی دیموکراتیزەکردنی ئێراق.

– سوریا؛ سـێ‌ بەشی داغان بووەو حکومەتەکەی بە روسیاو ئێران دەپارێزرێ، کەچی ئامادە نییە، تەنازلی مافی رۆشنبیریش بۆ کورد بکات!.

– تورکیا؛ تازە سەرۆکەکەی دەڵـێ: چۆن وەرەقەی لۆزانمان دڕی، رێکەوتنەکانی تریش دەدڕن.

– کۆماری ئیسلامی ئێران؛ سورە لەسەر سیاسەتی ولایەتی فەقی و بەرهەڵستی هەموو جۆرە فشارێکی نێودەوڵەتی و خەباتی ناوخۆیی …تاد.

لەم دۆخە ئیقلیمیەدا دەڵێن: ئەم دەوڵەتە ئیقلیمیانە، لە خۆڕا ئاوا سور نین لەسەر سیاسەتی رابوردویان. خۆ ئەگەر بێت و زلهێزەکان، نزیک بکەونەوە لە رێکەوتنێکی نوێی نێودەوڵەتی، هەڵبەتە لە پێشەوەدا، لەگەڵ هەمان ئەم دەوڵەتانەی ئیقلیمدا رێکدەکەنەوە. رێکەوتنەوکەش، گەوهەرەکەی سەپاندنەوەی دۆخی سیاسی ئیقلیمی و دۆخی ناوخۆیی هەمان ئەم سیستەمانە دەبێ.. کە لەسەدەی رابردوودا، لە چەندین قۆناغدا چەندین سیستەممان لێ تاقی کردونەتەوە. لە ئێستاوە ئەگەر کتێب بۆ ئەو رێکەوتنە نێودەوڵەتییە، بخوێنینەوە، بە دڵنیاییەوە، بەشی زۆری ئەو رێکەوتنە لەسەر حساب و مافی نەتەوەی کورد دەبێ.

سەیریش دەبێ، بەبێ دەستبەری دیموکراسی، لە هەر وڵاتێکی دەوروبەرماندا، باوەڕ بە بەڵێنی زەردو سوری زلهێزو ئیقلیم هێزەکان بکەین.. دیسان دەستخەرۆمان بکەنەوە!!

کورد، لەسەدەی رابردوودا، پتر لە سەدەکانی پێشوو، لە خەبات و قوربانیدانا بووە. تەنها دیقەت لە رێکەوتنە نێودەوڵەتیی و ئیقلیمیەکانی دوای جەنگی یەکەم هەتا رێکەوتنی جەزائیر، بدرێ، دەبینرێ، کورد قوربانی سیاسەتی رێکەوتنی نێودەوڵەتی-ئیقلیمیە. هەرە خراپەکانیان، رێکەوتننامەی سایکس-بیکۆ 1916، رێکەوتنامەی لۆزان 1923. پەیمانی سەنتۆ1955. رێکەوتنامەی جەزائیر-1975. ئەو رێکەوتنامە پێمان دەڵێن: دوای هەر چارەکە سەدەیەک، رێکەوتنی نێودەوڵەتی و ئیقلیمی مۆرکراوە.

ئەوەی لەم سەردەمەشدا لێی دەترسم، ئەوەیە کە: بیری شۆڤێنیستی-ناسیۆنالیستی-تایفەگەری، لەم سەردەمەدا، نەک لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا تێکنەشکاون، بەڵکو لە رووی سیاسی، ئایدیۆلۆژی، دەوڵەتمەداری، تەکنەلۆژییەوە، بەهێزتربوون؛ لەناو هاوکێشە سیاسیەکانی جیهانی و ئیقلیمیشدا، سەرەڕای کێشمەکێشەکان؛ هێشتا پێگەیان بەهێزەو پێگەشیان، پاشخانێکی بەهێزە بۆ هەر رێکەوتنێکی نێودەوڵەتی ئایندە.. لەسەر ئاستی جیهان و ئیقلیم.

تەنها پرسیار دەکەم… لە بەشەکانی کوردستاندا… بەتایبەتی باشوری کوردستان، بەم دۆخە سیاسییە، بەم قەیرانە ئابورییە… بەم هەموو گەندەڵییە… بەم لێکترازانەی لایەنەکان… بەم هەموو خەڵکە بێزارو ناڕازییە، ئایە، کوردو کوردستان، بەرگەی ئەگەرێکی مەترسیداری وا دەگرێ… کە ئێستا تەنانەت دۆستەکانیشمان کەوتونەتە سەرزەنشتمان لەسەر کەڵەکەبوونی کێشەکانمان و ناڕەزایی گەلەکەمان، دژمان؟

لایەنە پەرۆشەکانی نەتەوەکەمان و ئەزمونەکەمان، لەسەر چی وەستاوون، کە پێکەوە تەگبیر ناکەن و کۆنگرەی هاوبەشی بڕیاری بەرپرسیارانە لە دۆخەکە، بۆچی ناگرن؟ راستتان دەوێ.. خۆم وەڵامەکەی نازانم، تەنها بێباکیەکی ئەستۆ ناپاکی دەبینم و بەس!

20/8/2020  رۆژی لەدایکبوونم!