نەخشەی وزەو جیۆپۆلەتیکی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دوای سەرکەوتنی ڕۆژئاوا لەجەنگی ئۆکراین.
ستراتیجی ڕۆژئاوا بەسەرۆکایەتی ئەمریکا بۆ ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەرهێنانی کارتی ووزەیە لەدەست وڵاتانی بەرهەم هێنی نەوت بەتایبەت وڵاتە عەرەبیەکان، هەرلەدوای جەنگی عەرەب ئیسرائیل و گەمارۆی وڵاتانی عەرەبی بەرهەمهێنی نەوت بەسەر ئەوڵاتانەی کەهاوکاری ئیسرائیل بوون لەجەنگەکە ئەمەریکا بیری لەوەکردەوە کەکارتی وزە لەدەستی وڵاتانی ناوچەکە بەگشتی و عەرەب بەتایبەت دەربهێنێت .
ئەم هەوڵەی ئەمەریکا بەچڕی لەهەڵمەتی بانگەشەی هەڵبژاردنی جۆبایدن بۆسەرۆکی ئەمریکا دەرکەوت و ڕاگەیاند ئەگەر سەربکەوێت ئەوا قۆناغ بەقۆناغ تاساڵی ٢٠٥٠ کۆتایی بە ڕێژەی ٧٥٪ ی بەرهەم هێنانی نەوت دەهێنێت و لەسەد ملیۆن بەرمیلی ڕۆژانەی ئێستا وە کەم دەبێتەوە بۆ ٢٥ ملیۆن بەرمیل.
بەرنامەکەی بریتییە لە تەرخان کردنی بودجەیەکی چەندین ترلیۆن دۆلاری بۆ بەرهەم هێنانی وزەی سەوز یا نوێ لەخۆروبا وە.دوای سەرکەوتنی جۆبایدن لەهەڵبژاردن سەرەتا دەستی بۆ نەوتی لمی ئەمریکا برد بەڵام پلانەکانی ئۆپێک پڵەس بەسەرۆکایەتی ڕووسیاو سعودیە پلانەکەی بایدنیان ڕاگرت.
بەبۆچوونی من هەڵگیرسانی جەنگی ڕووسی – ئۆکراین ئامانجەکەی کۆتایی هێنانی هەژموونی ووزەی ڕووسیا لەسەرئەوروپاو شکست پێهێنانی ڕووسیایە لەپشتیوانی ئۆپێک دژی ئەمریکا، دوای ساڵێک لەبەردەوامی جەنگەکە سەرەتاکانی سەرکەوتنی ئەمریکا دەرکەوتن بە بڕینی هەناردەی ووزەی ڕووسی کە حەوت ملیۆن بەرمیل نەوتی ڕۆژانەو ٢٠٠ ملیار مەترسێجا غاز کەڕووسیا ساڵانە هەناردەی ئەورووپای دەکرد.
لەئێستا دا وڵاتانی ئەوروپی گرنگی زۆر بەبەرهەم هێنانی ووزەی سەوز دەدەن وەک جێگرەوەی ووزەی نەوت وگازی ڕووسى، لەساڵی ڕابردوو چەندین جار ئەمریکا داوای لە ڕێکخراوی ئۆپێک کرد نەوت زیارتر بەرهەم بهێنن بەڵام ئۆپێک وەڵامی ئەمەریکای بە نەخێردایەوەو و هەناردەیان زیاد نەکرد کەئامانجی ئەمەریکا ئەوەبوو کە ئۆپێک نەوت زیاترهەناردەبکەن و ئەورووپا پێوستی بەووزەی ڕووسی نەبێت بەڵام دواجار کۆتایی بەهەناردەی ووزەی ڕووسی هات بۆ ئەورووپاو نرخی نەوتیش دابەزینی باشی بەخۆیەوە بینی کە گەشتە ١٣٩ دۆلار لەساڵی ڕابردوو بەڵام ئێستا ٨١ دۆلارە.
کۆتایهێنان بەهەژموون وهەناردەی ووزەی ڕووسی بۆئەورووپاو ئاراستەکردنی ووزەی ڕووسی بۆ باکوری ئاسیاو بەتایبەت چین و هندستان وادەکات ڕووسیاو وزەکەی وەک نێچیرێک بکەوێتە بەردەست چین و هندستان و بەئارەزووی خۆیان نرخ بۆ ووزەی ڕووسی دابنێن و ڕووسیا تووشی شکستی ئابووری گەورەبکەن. ڕووسیا ساڵانە ١٠٠ ملیاردۆلاری لە فرۆشتنی ووزە بەئەورووپا دەست دەکەوت بەڵام ئێستا هیچ. لاوزکردنی ڕووسیاو لەڕووی ئابوری وجیۆپۆلەتیکی و ڕزگارکردنی ئەوروپا لەهەژموونی وزەو سیاسی ڕووسیاو هەنگاونانی ئەورووپیەکان بۆ بەرهەم هێنانی ووزەی نوێ لەخۆرووبا وە بەڵگەو ئاماژەیی سەرکەوتنی ئەمریکایە بۆپلانەکەی لەئایندە.
دوای سەرکەوتنی ئەمەریکا لەجەنگی ڕووسی ئۆکراین و قۆناغ بەقۆناغ بەرهەم هێنانی وزەی نوێ لەخۆرو باوە ئەوەمان پێدەڵێت کە لەئایندە کۆتایی بەهەژموونی وڵاتانی بەرهەم هێنی نەوت لەڕۆژهەڵاتی ناوەڕست دێت و کارتی ووزە لەدەستیان دەردەهێنێت و بەئارەزووی خۆی دەست دەبات بۆتۆڵەکردنەوەو گۆڕانکاری سیستەمە سیاسەکان لەڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و پێوویستی بەم وڵاتانە نامێنێت.
لەساڵی ٢٠٠٣ لەکاتی ڕزگارکردنی ئێراق وەزارەتی بەرگری ئەمریکا توێژینەویەکیان بڵاوکردۆتەوە دەربارەی چارەنووسی شاری کەرکوک و دەڵێت نابێت کوردەکان داوای گەڕانەوەی کەرکوک بکەن بۆ سەرهەرێمی کوردستان چونکە ئێران و تورکیا ڕازی نابن و بەمەترسی بۆسەرخۆیان دەیبینن بەوەی کە کورد لەباشوور لەڕووی ئابوری یەوە بەهێزدەبێت پشتیوانی پارچەکانی تردەکات لەڕۆژهەڵات و باکوری کوردستان.
ئەمەریکیەکان نەخشەڕێگای چۆنیەتی هەڵسوکەوتیان بۆکورد دیاری کردوە لەگەڵ عەرەب و تورکمانی شاری کەرکوک، وەبۆ چارەنووسی گەڕانەوەی کەرکوک بۆسەرهەرێمی کوردستان ئەمەریکیەکان دەڵێن دەبێت کورد چاوەڕێ بکات تا ئێمە چارەنووسی ئێران و تورکیا دەخەینە لایەکەوەو هەڵیان دەوەشێنینەوە.
ئەردۆغان سەرۆک کۆماری تورکیا مەترسی خۆی نەشاردەوەو لەدوای ڕووداوەکانی ١٦ی ئۆکتۆبەری ساڵی ٢٠١٧ لەکەرکوک ئەردۆغان لیستی حزبەکەی لە پەرلەمانی تورکیا کۆکردەوەو وتی ئەم ڕووداوە ڕووداوێکی ئاسایی و ڕێکەوت نی یەو بەرنامە بۆداڕێژراوەو ڕۆژێک دێت یەخەی تورکیا دەگرێت و هەڵی دەوەشێنێت بەڵام ئێمە دەستەوەستان دانانشین و لەدەرەوەی سنورەکان شەڕی مانەوەی خۆمان دەکەین.
بەبۆچوونی من ئەم ستراتیجەی ئەمەریکا قۆناغ بەقۆناغ دێتەدی و ڕۆژئاوایەکان کۆنترۆڵی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەکەن و ڕزگاریان دەبێت لەومەترسی یەی ووزەی عەرەب کەهەموو چرکەیەک وەک بۆمبێک وایە بۆهەرس پێهێنانی ئابوری ڕووژئاوا .ئەمەریکا لەکۆتایدا دەیەوێت ڕزگاری بێت لە نەوت و جێگرەوەکەی پەیدابکات و ئاسایشی ئابووری وسیاسی خۆی وهاوپەیمانەکانی بپارێزێت.
لەساڵی ٢٠٢٢بەشداریم کرد لەسیمینارێکی سێ کاتژمێری لەشاری سلێمانی کە مامۆستاکەی هۆڵەندی بوو، پرسیارم لێکرد لەهەڵوێستیان بەرامبەر کورد کەغازو نەوت مان هەیەو دەتوانین هاوکاربین بۆ ئەوروپا لەوەڵامدا مامۆستا هۆڵەندیەکە ووتی پێش جەنگی ئۆکراین ئەورووپا ٢٨ ساڵ پێویستی بەووزەی کوردهەبوو بەڵام جەنگی ئۆکراین پێوستیەکی کەمکردەوە بۆ پانزەساڵ و ووتی دەبێت کورد ئاگای لەچارەنووسی خۆیبێت دوای ئەوەی ئێمە پێویستیمان بەوزەکەی نامێنێت.
لەکاتی سەرکەوتنی ئەمەریکاو هاوپەیمانەکانی لەم ستراتیجە بەبۆچوونی من نەخشەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەگۆڕن و بەپێی بەرژەوەندی خۆیان نەخشەیەکی نوێی جیۆپۆلەتیکی دادەڕێژنەوە کەسەری هەموو ئەو وڵاتانەدەخوات کە دژی بەرژەوەندیەکانی ئەمریکا بوون لەڕابردوو.
