لەو کاتەی سیاسەتی دەرەوەی ئەمریکا لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست رووبەڕووی گرژیی و ئاستەنگەکان دەبێتەوە لە ڕێگەی ئێران، هەرێمی ئۆتۆنۆمی کوردستان لە باکوری ئێراق وەک هاوەڵێکی متمانە پێکراو بەردەوام دەبێت، کە گرنگیەکی زۆری بۆ ئاساییشی نەتەوەی ئەمریکا هەیە.
کوردستان ئەزمونێکی سەرکەوتووی تێکشکاندنی داعشی بە هاوکاری هاوپەیمانیەتی نێودەوڵەتی هەیە و ڕێگریشیی کردووە لە گرووپە توندڕۆکانن و کاریگەرییەکانی ئێران.
سەرەڕای ئەوەش، حکومەتی هەرێمی کوردستان ترسی لە پشتگوێخستن هەیە لەلایەن ئەمریکا لە ستراتیژیەتی ئێراق و وڵاتانی هاوسێ. لە ڕیفراندۆمی ئەیلولی ساڵی ٢٠١٧ەوە، لەو کاتەی هەرێم ریفراندۆمی سەربەخۆیی ئەنجامداوە، نیگەرانی و ترس هەیە لە هەولێری پایتەخت، ئەمەش بەهۆی گومان لە هاریکاری ئەمریکا لە کاتە پێوستەکاندا. بۆ نموونە ئەنجامدانی ریفراندۆم کە واشنتن دژی وەستایەوە، ئەو کات میلیشیا بریکارەکانی ئێران بۆشایی نەبوونی سیاسەتی روونی ئەمریکایان لە بەرژەوەندی بەغداد قۆستەوە و هێرشیان کردە سەر کەرکووک؛ هێزی پێشمەرگە کە شارەکەی لە داعش پاراست بوو، دوورخرانەوە، گرژی خستە پەیوەندییەکانی نێوان هەرێم و بەغدا و سەرکەوتنیشی بە ئێران بەخشی و هاوپەیمانە سیاسییەکانی ئێراقیش ئاهەنگیان دەگێڕا.
ئەو کاتەشی، کە تۆز و غوبارەکە (شەڕ و گرژییەکان) نیشتنەوە، بارودۆخ و ڕاستیەکی تر هاتە کایەوە، کە نزیککردنەوەی ئێران بوو بە هەنگاوێک لە ئامانجی دروستکردنی پردی بەستنەوەی تەهران بە لوبنان لە ڕێگەی ئێراق و سوریا.
ئێراق وڵاتێکی ئاڵۆزە و تاکە ئەرکی ئەمریکاش بریتیە لە قەڵاچۆکردنی پاشماوەکانی داعش. لە گەشتێکمان لەو ماوەیە تێبینیمان کرد پێشمەرگە بەردەوامن لە پاراستنی ناوچەکانیان لە داعش لە نزیکەوە لەگەڵ ئەمریکا کاردەکەن و هاوئاهەنگیشیان لەگەڵ هێزە ئەمنییەکانی عێراق هەیە. هێزەکانی حکوومەتی هەرێمی کوردستان ـ یش داوای هاوکاری زیاتر دەکەن، لەو هاوکاریانەش پێکدێن لە چەک و بودجەی بەردەوام. وەزارەتی پێشمەرگە ئاماژە بەوە دەدات، کە پێویستە ئێراق بەرپرسیاریەتیە دەستورییەکانی خۆی جێبەجێ بکات و بودجەی پێویستی بۆ دابین بکات. ئەوەش چەک و موچە و پێداویستیە سەربازیەکان دەگرێتەوە.
لەو نێوانە واشنتن دەتوانێت ڕۆڵی هەبێت، چونکە لە چوارچێوەی چەند بەرنامەیەک، راوێژکاریی و چەکی پێشکەش بە پێشمەرگە کردووە. بەهێزکردنی پێشمەرگەش سەقامگیری تەواویی باکووری ئێراق بەدی دەهێنێت.
بە تێگەیشتن لە ئاستەنگ و دەرفەتەکانی ئەو سەقامگیریە، دەبێت لەوە تێبگەین، کە ئەوە تەواو بە پێگەی حکومەتی هەرێمی کوردستانەوە بەندە. بچووکتر لە ویلایەتی ڤێرجینیا و بە ژمارەی دانیشتووانیشی کە کەمتر لە دانیشتوانی ویلایەتی ماساچوسێتس، حکومەتی هەرێمی کوردستان زۆر جیاوازترە لە هەرێمە کوردییەکەی سوریا، کە ئیمڕۆ ئەمریکا بەرژەوەندی تێدا دەبینێتەوە.
حکومەتی هەرێمی کوردستان لە باکووری ئێراق هەرێمێکی ئۆتۆنۆمی کارایە؛ دوو فڕۆکەخانەی هەیە و ئارامە، شارە مەزنەکانیشی لە ڕووی ئابورییەوە گرنگی زۆریان بۆ تەواوی ئێراق هەیە و وەبەرهێنانیش لە ژێرخان وای کردووە هەرێمەکە زۆر خێراتر لە ناوچەکانی تری ئێراق گەشە بکات، بە تایبەتیش بۆ نمونە بە بەراورد بە بەسرە.
چەوسانەوەی درێژخایەنی کورد لە ژێر دەستی سەدام حوسەین کوردی کردە هاوپەیمانی ئەمریکا بەتایبەت لە نێوان نەوەدەکانی سەدەی رابردوو و ساڵی ٢٠٠٣. هەڵکەوتەی جوگرافی کوردستان بەهۆی هاوسنووری لەگەڵ تورکیا، گرنگی زۆری هەیە بۆ ڕێڕەوە ئابوری و سیاسی و سەربازییەکەی ئەمریکا، لە چوارچێوەی ئەو تێوەگلانەی ئەمریکا چەند دەیەیەکە لە ئێراق هەیەتی.
دەبێت ئەمریکا هەرێمی کوردستان وەک سەرچاوەیەکی ئەرێنی فرەیی نوێبوونەوەی فەرهەنگیی بۆ تەواوی ئێراق، لە دوای داعش، تەماشا بکات. وەزیری گواستنەوەی حکومەتی هەرێمی کوردستان، ئانۆ جەوهەر عەبدولمەسیح عەبدۆکە، کە لە کەمینەی مەسیحیەکانە، باوەڕی وایە هەرێمی کوردستان ئەو پێگەی بە مەسیحییەکان و تەواوی کەمینەکانی ئێراق داوە. ئێستا کوردستان زۆربەی هەرەزۆری کەمینەی مەسیحییەکانی ئێراقی لەخۆگرتووە.
سەدان هەزاران یەزیدیش دوای هەڵاتنیان لەدەستی داعش لە کوردستان گیرساونەتەوە. بەشێکیشیان لە کۆمەڵگەی ئاوارەکاندا دەژین. دوای سەردانکردنمان بۆ کۆمەڵگەکان، بینیمان هەندێک لە چادرەکان لەوەتەی ساڵی ٢٠١٥ نەگۆڕاون. لەو لایەنەشەوە ئەمریکا دەتوانێت هاوکار بێت لە گەڕانەوەی ئەو خەڵکانە بۆ شوێنەکانی خۆیان پاراستنیان لە توندڕۆیی ئایینی.
لەو کاتەی گرژیە هەنووکەییەکان لەگەڵ ئێران لەئارادان، گرنگە وەک بەربەستی هەڕەشەکانی ئێران تەماشای هەرێمی کوردستان بکرێت. لەم چەند مانگەی دواییدا هێزەکانی ئەمریکا بەردەوام هەڕەشەیان لێکراوە کە لایەن میلیشیا شیعەکان، کە ئێران پاڵپشتیان دەکات؛ بەشێک لەو هێزانە لە چوارچێوەی حەشدی شەعبیدان، کە بەشێکە لە سوپای ئێراق. ئەمەش ئەمریکای خستۆتە دۆخێک کە کەس ئیرەیی پێ نابات، بەوەی لە لایەک لەگەڵ سوپای ئێراق کار دەکات و لە هەمان کاتیش دەیەوێت خۆی لە هەڕەشەی بەشێکی ئەو سوپایە بپارێزێت، کە میلیشیاکانن.
ئێراق لێوانلێوە لەو میلیشیایانە و هاوکارانیان لە سوپای پاسدارانی ئێران، ئەوەش وا دەکات سەروەری و سەربەخۆیی سەربازیی کوردستان زۆر گرنگ بێت بۆ ئاساییش و بەرژەوەندییەکانی ئەمریکا لە داهاتوو.
سەرۆک ترەمپ لە کانوونی یەکەمی ساڵی ٢٠١٨ بڕیاری کشانەوەی لە سوریا دا، ئاماژەی بەوەش کرد کە ئێراق بۆ چاودێریکردنی ئێران بەکاردەهێنێت. لەوکاتەی کاریگەری و هەژموونی ئێران بەسەر حکومەتی ئێراق زیاد دەکات، سوپا پڕاوپڕە لە لایەنی ئێرانییخواز و دەنگی باشیش لە هەڵبژاردنەکان بەدەست دەهێنن پشتئەستور بە میلیشیاکان، بەڵام کوردستان وەک ئاماژە و زەنگی رێگریکردن لە هەژمون و دەسەڵاتی ئێران لە باکووری ئێراق بەدەر دەکەوێت.
بە کورتی، بوونی پەیوەندی راستەوخۆی نێوان واشنتن و هەولێر تەگەرە ناخاتە پەیوەندی نێوان ئەمریکا و بەغدا. ئەو پەیوەندییە دەتوانێت هاوسەنگی دروستبکات لەبەرامبەر ئەو دەنگانەی دژی ئەمریکان. هاوکات وا دەکات بەغدا کاری زیاتر ئەنجام بدات بۆ باشترکردنی پەیوەندییەکانی لەگەڵ ئەمریکا، لەهەمان کات دڵنیایی دەدات لەوەی کوردستان بەشی خۆی لە سەرچاوەکان پێبگات کە هاوکاری هەرێمەکە بکەن لە سەقامگیری ئێراق لەو ناوچەیە (باکوری ئێراق).
سەرچاوە: thehill.com
نووسین: سێس فرانتزمان و ئیریک ماندال
وەرگێڕان: یادگار ئیسماعیل
