لەکێشمەکێشی دۆلارو دیناردا، دواجار بانکی ناوەندی بەپاڵپشتی ئەنجومەنی وەزیران نرخی ئاڵووێری دابەزاند لە146000 ەوە بۆ 130000هەزار دینار بەرامبەر بە100 دۆلار. ئێراق، بەڕێژەی زیاتر 90% ی پێداویستییەکانی ڕۆژانەی بۆ زیاتر لە 40 ملیۆن کەس لەدەرەوە هاوردە دەکات، غازی سرووشتی و کارەبا لەئێرانەوە دابین دەکرێت، ڕێژەی بێکاری مەترسیدارەو و ڕێژەی هەژاری یەک لەسەر چواری دانیشتوانە.
ئێراق هەرچی دۆلاری دەستدەکەوێت سەرچاوەکەی نەوتە، لەئێستادا خۆشبەختانە نرخی نەوت بەرزە، بانکی ناوەندی ڕێژەی یەدەگی لەدراوی بیانی بەرزکردووەتەوە بۆ 115 ملیار دۆلار و یەدەگی زێریش بۆ 132 تەن، ئەم دووانە پاڵپشتێکی پتەون بۆ دینار، بەڵام ئابووری ڕاستەقینە(بەچاو بینراو) لە ئێراقدا لاوازە، مەترسیدارە، چونکە هیچ لۆژیکێکی ئابووری قبووڵی ئەوە ناکات، دەوڵەتێک بەهای دراوەکەی بەرز بێت و لەهەمانکاتدا بەڕێژەی زیاتر 90% پشت بەهاوردە ببەستێت!.
گۆڕانکاری زیاتر لەجارێک لەبەهای دۆلار بەرامبەر بەدینار بە بەرزکردنەوە ودابەزاندن لەماوەی سێ ساڵدا، بێ متمانەیی دروست دەکات لەلای خەڵک و تەنانەت وەبەرهێنەرانی ناوخۆ و بیانی و شڵەژانی بازاڕی لێ دەکەوێتەوە و لەئێستادا بەشێوەیەکی گشتی بازاڕ وەستاوە و کەمترین مامەڵە تۆمار دەکرێت بەتایبەتی بۆ کەرتی خانووبەرە و ئۆتۆمبیل و هاوردەکردن. بەم دابەزاندنەی بەهای دۆلار لەلایەن بانکی ناوەندییەوە، تاڕادەیەک ئاستی گشتی نرخەکان ئەگەر دانەبەزێنێت بێ گومان جێگیری دەکات، بەمەش هانی خواستی هەمووەکی دەدات و قەبارەی خواست لەقەبارەی خستنەڕوو گەورەتر دەبێت، لەبەرئەوەی جیهازی بەرهەمهێنان لە ئابووری ئێراقدا لاوازە و لەهەندێ کەرت نزیکە لەسفرەوە، ناچار هاوردە دوو ئەوەندە و زیاتریش دەبێت، بێگومان زۆربەی مامەڵە بازرگانییەکانی ڕۆژگاری ئەمڕۆ بەدۆلار ئەنجام دەدرێت، بەمەش جارێکی تر شەپۆلی ناردنەدەرەوەی دۆلار لە ئێراقەوە بۆ وڵاتانی هەناردەکار زیاتر دەبێت، لەسەکۆی خستنەڕووی دۆلاری بانکی ناوەندی، پشکی حەواڵەی بازرگانی دەرەکی گەورەتر دەبێت، بەم هەنگاوە ئێراق بەدەستی خۆی ئابوورییەکەی تووشی داڕمانی یەکجاری دەکات و کۆمەڵگا دەکاتە کۆمەڵگایەکی بەرخۆری پوخت، کەتەنها بەکاربەر دەبن. لەلایەکی ترەوە بەیەکجاری تەراوزووی بازرگانی ئێراق، لاسەنگ دەبێت و لایەنی هاوردە زۆر گەورەتر دەبێت لە هەناردە (جگەلە نەوت)
یەكێک لەئامانجەکانی بەرزکردنەوەی بەهای دۆلار بەرامبەر دینار لەکۆتاییەکانی 2020دا، ئەوە بوو کە ئابووری ئێراق بەکاریگەری سیاسەتی نەختینەیی گەشەبکات و بەرهەمی ناوخۆ زیاتر ببێت، بەڵام لەئێستادا پێچەوانە دەبێتەوە، چونکە نرخی شمەک و کاڵای هاوردەکراو هەرزانترە تا بەرهەمی ناوخۆ ئەگەر هەبێت!. بەم هەنگاوە لەماوەی کورتخایەندا تاڕادەیەک باروگوزەرانی هاووڵاتیان بەرەو باشبوون گۆڕانی بەسەردا دێت، بەهای دینار بەرز دەبێت، بەڵام لەدوور مەودادا ئابووری نەتەوەیی ئێراق بەرەو داڕمان و داتەپینی تەواوەتی دەچێت.
بڕیارە شاندی حکومەت و بانکی ناوەندی ئێراقی بچنە واشنتۆن، لەگەڵ بانکی فیدراڵی و وەزارەتی گەنجینەی ئەو وڵاتە گفتوگۆ بکەن و ڕێگاچارەکانی بەردەم بەهای دۆلار و دینار و بازرگانی ئێراق لەشمەک و کاڵا و غازی سروشتی و کارەبا تاوتوێ بکەن و، واشنتۆن لەدرێژکردنەوەی ماوەی مۆڵەتی بەغداد بۆ هاوردەکردن لەئێرانەوە گەشتووەتە خاڵی بنبەست، چیتر ڕازی نابێت قەبارەی مامەڵەی بازرگانی بەغداد و تاران بەو شێوەیە بێت، کاربەدەستانی بەغدادیش لەوە تێگەشتوون و دەیانەوێت هەم حکومەت وهەم ئابووری ئێراق بەڕێکەوتن لەگەڵ واشنتۆن بپارێزن. بە پێی زانیارییەکان بێت واشنتۆن ئامادەیە هاوکاری دیناری ئێراقی بکات بەکۆمەڵێک مەرجی گەورە و قورسەوە؛ لەوانە کەمکردنەوەی بازرگانی لەگەڵ کۆماری ئیسلامی ئێران بەڕێژەیەکی گەورە و هەروەها ڕێگریکردن لەسپیکردنەوەی دۆلار بۆ هەندێ وڵاتانی ناوچەکە وەک تورکیا و لوبنان و سووریا، لەوانەیشە بابەتی بازرگانی لەگەڵ مۆسکۆیش زیاد بکرێت، چونکە مۆسکۆش بەهەمان شێوە سزای دارایی و بازرگانی واشنتۆن و ڕۆژئاوای لەسەرە.
پێمان وایە، بۆ حکومەتی ئێراقی قورس دەبێت کە فشاروداواکارییەکانی واشنتۆن خاڵ بەخاڵ جێ بەجێ بکات، چونکە ئاشکرایە حکومەتی بەغدا هاوسۆزو ملکەچی سیاسەتی تارانە و لایەنە شیعەکانی نزیک لەتاران لەماوەی 20 ساڵی ڕابردودا هاوسۆز و هاودەنگی کۆماری ئیسلامی ئێران بوون و نایانەوێت وناشتوانن پشت لەتاران بکەن.
ماڵی شیعەی نزیک لەئێران بەم هەنگاوە لەلایەک پێگەو مانەوەی کابینەکەی سودانیان بەهێز دەکەن چونکە زۆرێک لەچاودێران ئەم کابینەیە بەکۆتا کابینەی لایەنە شیعییەکانی نزیک لەتارانیان ئەژمار دەکرد، هەربۆیە زوو کەوتنە خۆیان و ڕازی بوون بەفشارەکانی واشنتۆن و بانکی فیدڕاڵی ئەمەریکا. لەلایەکی ترەوە بەم هەنگاوە دەتوانن متمانەی ڕۆژئاوا بەدەستبهێنن. بەڵام پرسیارەکە ئەوەیە، ئایا بەغدا دەتوانێت پەیڕەوی سیاسەتێک بکات نزیک لەواشنتۆن و پشت لەتاران بێت؟ بێگومان قورسە بەڵام وادیارە ماڵی شیعەی نزیک لەتاران ئەمجارە خزمەت بەخۆیان و ئێراق دەکەن.
ئەگەر لایەنەشیعەکانی نزیک لەتاران، لەم کابینەیە بکەون ئەوا بێگومان لەهەڵبژاردنی داهاتوودا دەنگدەر و لایەنگرانیان کەمدەبنەوەو جارێکی تر دەرگای هاتنەپێشەوە بۆ سەدر دەکرێتەوە بە بەهێزی و بێ ڕکابەر.
