ئابووری لە گشت دەوڵەتانی جیهاندا بە شادەماری سەرەکی دادەنرێت کە چارەنوسی گەلانی پێوە بەندە بەگشتی، هەموو ململانێ و جەنگ و پێکادانەکان لە جیهانی ئەمڕۆماندا لە بازنەی ئابووریدا دەخولێنەوە، بەتایبەتیش لە ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا کە شوێنی ئەو خێروبێرە زۆرانەیە کە خودا پێی داوەو بەهرەمەندی کردووە لەم سامانە سروشتییە زۆرانە کە گرنگترینیان گاز و نەوت و کانزاکان و کشتوکاڵە. بێ گومان ئێراق لە پێشەوەی ئەو دەوڵەتانەیە لە هەبوونی ئەو سامانانە.
لێرەدا پێمخۆشە تیشك بخەمە سەر بەشێکی گرنگی ئێراق کە (هەرێمی کوردستان)ە، سەرەڕای ئەو دۆخە جیۆسیاسییە نەخوازراوەی کە دەوری هەرێمەکەی داوە، هەمووشمان دەزانین کە حکومەتی فیدراڵی ئێراق لە ساڵی (٢٠١٤)ەوە پشکی دارایی هەرێمەکەی بڕیوە کە بەپێی دەستوور ماف و شایستەی خۆیەتی و دەستووریش هەموو ئێراقییەکان پەسەندیان کردووە، بەڵام لەگەڵ ئەم دۆخەیشدا هەرێمەکە توانی هەنگاوێکی ئابووری نەوعی گەورە بنێت لە بوژانەوەی ئابووری ناوچەکانی هەرێمەکە ئەمەیش بەکارکردنێکی بەردەوام و بەتەنها پشت بەستن بە تواناکانی خودی خۆی لەپێناو خۆبەهێزکردن. سەرۆك وەزیران (مەسرور بارزانی)بەوپەڕی داناییەوە توانی ئەم ئابوورییە هەستینێتەوە لە ناو ئەو هەموو کۆسپ وتەنگوچەڵەمانەدا کە دەوری هەرێمەکەیان داوە، ڕۆژی (٢٨ی ئاداری ٢٠٢٢)زۆر دورنیە کە لەو ڕۆژەدا سەرۆك وەزیران مەسرور بارزانی ئەم شۆڕشە ئابوورییەی ڕاگەیاند لە میانەی (کۆنفرانسی ئابوری جیهانی)لە ئیماراتی عەرەبی.
ئەو ئاماژەی بەوەکرد کە پەرەپێدان و وەبەرهینانی وزە لەڕیزی پێشەوەی ستراتیژیەتی حکومەتی هەرێمی کوردستاندایە، ئەوەیشی ڕونکردەوە کە حکومەتەکەی هەلی ئەوەی لەبەردەستدایە وزە بۆ بازاڕە ناوخۆیی و جیهانیەکان دابین بکات، وە بارزانی جەختی لەوە کردەوە کە کوردستان دەگۆڕێت بۆ ناوەندێکی گرنگی وزە لە ناوچەکەدا. هەروەك چۆن حکومەتی هەرێمی کوردستان ڕاستەوخۆ دوای پەتای کۆرۆنا سەدان وەبەرهێنەری بیانی لەخۆی گرت لە دەوڵەتانی ئەوروپی و کەنداوی عەرەبی و دەوڵەتانی ترەوە، هەروەها سەردانە مەکۆکیەکانی لەماوەی ڕابوردوودا بۆ دەوڵەتان، وەك سەردانی دەوڵەتی قەتەر لەپێناو بەهێزکردنی پردی هاوکاری وپشتیوانی وەبەرهێنان لە هەرێمی کوردستان، هەروەها سەردانی تورکیا کە سەرۆك وەزیران مەسرور بارزانی لە بەیاننامەیەکدا ڕایگەیاند لایەنی تورکی و هەرێمی کوردستان دەخوازن هاوکاری و هەماهەنگی ئابووری و ئاڵوگۆڕی بازرگانی بەهێزبکەن لەسەر بنەمای بەرژەوەندی هاوبەش.
گشت ئەم سەردانانەی کاك مەسرور ئەنجامیدان بۆ هەموو ئەم دەوڵەتانە بە هەنگاوگەلی ڕاست و دروست دادەنرێت وەک کرانەوە بەڕوی دەوڵەتانی جیهاندا لە ڕووی ئابووری و بازرگانیەوە، وەپێویستە سەرنجی خوێنەر ڕابکێشین بۆ هاتنی سەدان هەزار گەشتیاری ئێراقی بۆ هەرێمی کوردستان لە کاتێکدا لە وەرزی زستاندا گەشتیاری لەگشت وڵاتانی جیهاندا کەم دەبێتەوە تەنها لەهەرێمی کوردستاندا نەبێت کە هاتنی گەشتیاری ناوخۆیی لە ئێراقەوە زیاد دەکات بەرەو ناوچە شاخاوییە گەشتیارییەکان لەگشت شارەکانی هەرێمی کوردستاندا، لەهەفتەی یەکەمی ساڵی نوێدا زیاتر لە دووسەد هەزار گەشتیار لەگشت پارێزگا جیاجیاکانی ئێراقەوە هاتنە هەرێم بەمەبەستی سەردانیکردنی ناوچە گەشتیاریەکان و شاخ و چیاکان کە بەفر دایاندەپۆشێت و دەبێتە هۆی گەشەکردنی گەشتیاری زستانە لەهەرێمی کوردستان و ساڵانەش زیاتر پەرەدەسێنێت لەگەڵ زیادبوونی ئەو هەستە لای گەشتیاران کە ئاسانکاری زۆریان بۆ دەکرێت لەلایەن حکومەتی هەرێمەوە و مامەڵەی جوان و ئاستبەرزی دەزگاکان لەگەڵ گشت گەشتیاراندا و دابینکردنی پێویستیەکانیان. لە لایەنی وەبەرهێنانی کشتوکاڵیشەوە سەرۆك وەزیران مەسرور بارزانی مژدەیەکی خۆشی دابە گەلی هەرێمی کوردستان کە ڕایگەیاند بە کردار دەستمان کردوە بە ناردنەدەرەوەی هەزاران تەن هەناری ناوخۆیی بۆ پێنج دەوڵەتی کەنداو و چوار دەوڵەتی ئەوروپایی، کە ئەڵمانیا و بەرتانیا و ئیتالیا وسویدن، کە گشت ئەم دەستکەوتانە وادەکەن گەلی هەرێمی کوردستان لە پێشەوەی گەلانی ناوچەکە و جیهانیشەوەبن لەڕوی گەشەکردنی جوڵەی ئابووری و بازرگانییەوە، بە بۆچوونی ئێمە لەداهاتوودا هەرێمی کوردستان دەبێتە ڕەگەزێکی زۆر گرنگ لە هاوکێشەکانی ناوچەکەدا بەهۆی ئەو سەرکردایەتیە داناییەوە کە هەیەتی، جا کەسێك باپیری (مستەفا بارزانی)بێت و باوکیشی (مەسعود بارزانی)بێت، کە هەردوکیان مێژوو و سەروەرییەکی پرشنگداریان دروستکردووە بۆ ئەویش و بۆ ئەم گەلە سەربڵندە، بەدڵنیایی دەبێتە گەلی پێشەنگ لەناو گەلانی ناوچەکەدا.
دکتۆر بەکر ئەحەیاتی (مرکز الرؤی للدراسات والأبحاث)
