“ئەنفالی بارزانییەكان”
دوا بە دوای شەڕی (حاجی ئۆمەران) بە (نۆ) ڕۆژ، شاڵاوێكی ڕەشبگیری حكومەتی ئێراق بۆ سەر بارزانییە نیشتەجێبووەكانی هەردوو ئۆردوگای زۆرەملێی (قودس و قادسیە) دەستی پێكرد. ئەوەش كەوتە كاتژمێر (4)ی بەرەبەیانی ڕۆژی (یەكشەممە)، بەرواری (31ی تەممووزی1983ز). كاتێك هێزی گاردی كۆماری بە یاوەری چەند یەكەیەكی سوپای ئێراق و هێزەكانی ئەمن و كرێگرتەكانی كورد بە سەركردایەتی (بەرزان تكریتی)، هەلیان كۆتایە سەر هەردوو ئۆردوگای (قودس و قادسیە)ی گوندی (قوشتەپە)ی باشووری شاری (هەولێر). لە ئەنجام و دوای گەمارۆدانی ئۆردوگاكان و دەستگرتن بەسەر كۆی بارزانییە نیشتەجێ بووەكاندا. منداڵ و ژن و كچ، لە كوڕ و پیاوەكانی جیاكرانەوەو هەر كۆمەڵەیان بۆ شوێنێكی تایبەت بران. كوڕەكان ئەوانەی تەمەنیان لە (دە) ساڵ بەرەو ژوور بوو، لەگەڵ پیاوەكان، بۆ ناوچەی بیابانی سەرسنووری نێوان (ئێراق-شانشینی سعودیە) لە سنوری پارێزگای موسەننا راپێچ كران و هەر لەوێ كران بە ژێر خۆلەوەو زیندە بەچاڵكران. هەرچی كچ و ژنەكانن، ئەوانیش جیاكرانەوەو كچەكان بۆ شوێنی نادیار گوازرانەوە، كە هەندێكیان ڕەوانەی وڵاتانی عەرەبی هاوپەیمانی دەوڵەتی ئێراق كران! ئەوانی تریش، لەیەك دابڕان. ژنەكانیش بەرەو زیندان راپێچكران. منداڵە خوار تەمەنە شەش ساڵەكانیش، خەسێنران، تا دوای خۆیان نەوە نەخەنەوە! ئەم شاڵاوە گەیشتە براكانی سەرۆكی پارتی دیموكراتی كوردستان و هەر (سێ) براكەی (عوبەیدوللا، لوقمان، سابیر) بێسەروو شوێن كران، كە تا ئێستاش چارەنووسیان نادیارە.
شاڵاوی ئەنفالی بارزانییەكان درێژەی هەبوو، ئەوەش كاتێك لە (1ی ئابی1983)، شاڵاوێكی تر كرایە سەر ئۆردوگا زۆرەملێكانی (بەحركە، حەریر، دیانە). شاڵاوی سێیەم بۆ سەر ئۆردوگای قادسیە) بوو لە (1ی تشرینی یەكەم)ی هەمان ساڵ. ئەوەش بۆ دووەمین جار بوو، ئەو ئۆردوگایە ببێتە نێچیری دەسەڵاتدارانی بەعسی ئێراق. بە كۆی شاڵاوەكانیش نزیكەی (8000) بارزانی بوونە قوربانی و ئەنفال كران. شاڵاوی ئەنفالی بارزانییەكان تاوانێكی تری حكومەتی ئێراق و ڕژێمی بەعس بوو، دوای تاوانی كۆمەڵكوژی و لێدانی كوردانی فەیلی. تاوانێك گەورەتر لەوەی پێشتر، چونكە حكومەتی ئێراق بە ئەزموونێكی لە پێشتری دەستی دایە ئەم تاوانە. ئەمەو ئەنفالی ئەمان ئاسانتر بوو لەوەی كوردانی فەیلی، چونكە ئەمان لە چەند ئۆردوگایەكی دیاریكراودا، كۆكرانەوە و ئەنفال كران، نەوەك بە بەربڵاوی. بارزانییەكان ئەو پێكهاتە گرنگەی بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی كورد و شۆڕشی ئەیلول بوون، كە سەرباری ئەوەی (مستەفا بارزانی) سەرۆكی پارتی دیموكراتی كوردستان لەو ماڵباتە بوو، دواتر (مەسعود بارزانی) كوڕی (مستەفا بارزانی) لەساڵی (1979)و دوای كۆچی دوایی باوكی بووە سەرۆكی پارتی. هەربۆیە بوونە ئامانجی دەسەڵاتدارانی ئێراق. ئەوان دوای شكستی شۆرشی ئەیلول لەساڵی (1975)، بەشێكیان لەگەڵ “مستەفا بارزانی” چوونە وڵاتی ئێران و لەوێ نیشتەجێكران. بەشێكیشیان ئەو رێگایان هەڵنەبژارد و لەناو ئێراق مانەوە. دواتر حكومەتی ئێراق، بەهۆی متمانە نەبوون پێیان، ئەوانی بۆ ناوچەكانی ناوەڕاست و باشووری ئێراق ڕاگواست و بەسەر پارێزگا و شار و شارۆچكەكانیدا پەرتەوازەی كردن. وەك ئەوەی بەشێكیان لە پارێزگای دیوانییە و بەسەر شارەدێكانی (شافیعە، ئەلفادیر، فەوار)و گوندەكانی (جەحێش و مەرجوجە)و هەردوو ئۆردوگای خەیریە، پەرتەوازە كرد.
كاتێكیش ڕژێمی پەهلەوی لە ئێران كۆتایی هات و كۆماری ئیسلامی ئێران لەساڵی (1979) دامەزرا، “مستەفا بارزانی” سەرۆكی پارتی دیموكراتی كوردستنان پشتیوانی لەو گۆڕانكارییە كرد و پەیامی پیرۆزبایی و سەركەوتنی ئاراستەی (ئایەتوڵڵا خومەینی) رابەری شۆڕشی گەلی ئێران كرد. ئەو دۆخە نوێیەش لە ئێران (فازیڵ بەراك)ی بەرێوبەری گشتی ئەمنی ئێراقی گەیاندە ئەوەی، كە هەموو بارزانییەكان لە چەند ئۆردوگایەكی زۆرەملێی كۆبكاتەوە، تا لەكاتی پێویستدا نەبنە كێشە بۆ ئاسایش و ئارامی وڵاتەكەی. هەربۆیە دوای ڕوونكردنەوەی پێویست بۆ (سەدام حوسێن) سەرۆك كۆماری ئێراق، توانی ڕەزامەندی وەربگرێت و بە بڕیارێك لە (24ی نیسانی1980) هەموویان لەو ناوچانە كۆبكاتەوەو لە ئۆردوگا زۆرەملێكانی (قودس، قادسیە)و چەند ئۆردوگایەكی تر نێشتەجێان بكات. ئامانج لەو كارەش بۆ ئەوەبوو، تا لەلالیەك لە ناوچەكانی ناوەڕاست و باشووری وڵاتەكەی دوربكەنەوەو نەبنە هۆكاری پەشێوی لەو ناوچانە. بە پێچەوانەوە ناوچەی ئۆتۆنۆم و نزیك زێدی خۆیان وێستگەی دووەمی ژیانی ئەوان بێت. ئەمەو بەو كارەش باشتر چاودێریان بكات و لەكاتی پێویستدا بتوانێت بە ئاسانی كۆیان بكاتەوەو دەست بگرێت بەسەریاندا.
كاتێكیش جەنگی (ئێراق-ئێران) دەستی پێكرد و و (مەسعود بارزانی) وەك سەرۆكی پارتی دیموكراتی كوردستان، چووە پاڵ كۆماری ئیسلامی ئێران لە جەنگەكەی دژی ئێراق، ئیتر كۆكردنەوەی بارزانییەكان لە چەند ئۆردوگایەك بووە كارێكی سەركەوتووی دەزگای ئەمنی ئێراق. بۆیە كاتێك بڕیاری لێدانیان درا، بە كاتێك كەم و بە ئاسانی توانرا ئەنفال بكرێن. ئەنفالی بارزانییەكان بە پاساوی بەشداری پارتی دیموكراتی كوردستان بوو لە شەڕی (حاجی ئۆمەران)و شكستی سوپای ئێراق تێدا، بەڵام ئەوانەی ئەنفال كران نە لەو شەڕەدا بەشداریان كرد، تا دووچاری ئەو شاڵاوە بن، نە مەترسی و كێشەش بوون بۆ دەوڵەت. تەنانەت ئەگەر نییەتی ئەوانیش خراپ بوایە، ئامادە نەبوون، ئاوارەی ناوەڕاست و باشووری ئێراق قبوڵ بكەن و دواتر بەزۆرە ملێی بهێنرینە ئەو ئۆرودگا زۆرەملێیانە و سەختترین ڕۆژانی ژیانی خۆیان تێپەرێنن، بەڵام ئیتر بۆچوون و ئایدیای سەردانی بەعس لە ئێراق جیاواز و بە چاوی گومانەوە لە هەموو شتێكیان دەڕوانی.
