کۆچکردن لە پێناو دەرفەتی باشتر

ئاری مامشەیی
نووسەر

لە بابەتی کۆچکردنکدا، هەژار و دەوڵەمەند، بێکار و خاوەن کار، بێ بڕوانامە و خاوەن بڕوانامە و هتد، لە یەک شت هاوبەشن: کۆچ دەکەن لە پێناو دەرفەتی باشتری ژیان. خەڵک لە کوردستان کۆچ دەکەن لەبەر ئەوەی دەرفەتەکان کەمن، کە ئەگەر هەشبن، یەکسان نین. 

سروشتی مرۆڤ وا خوڵقاوە هەمیشە بە دوای باشتردا بگەڕێت. کاتێک هەڵومەرج، بژێوی و جۆرێتی و ستایلی ژیان لە خاک و وڵاتی لە دایکبوونی سنووردار دەبێت، دەیەوێت بە پیر ئەو جێگایەوە بڕوات کە دەتوانێت لە ئێستای باشتر بێت. ئەمەش دوو بەشە: هەیە ئەو بارودۆخەی تێیدایە ناچاری دەکات وڵاتی خۆی بەجێ بهێڵێت چونکە ناتوانێت ئاسایش و سەلامەتی ژیان یان بژێوی ژیان دابین بکات؛ بەشی دووەمیش پەیوەستە بە بەدەستهێنانی ئەو دەرفەتانەی ژیان پێی وایە لە جێگای تر فەراهەمکراوە.

مادام مرۆڤ هەمیشە وێڵە بە دوای ژیانێکی باشتر، بۆیە ئامادەیە دەستبەرداری باش بێت لە پێناوی باشتر. لەبەر ئەوە مەرج نییە هەموو ئەوانەی کۆچ دەکەن، لەبەر بێ ئیمکانی و بارودۆخی خراپەوە وڵات بەجێ بهێڵن. ئەگەر وڵاتانی رۆژئاوا بەلای خەڵکی کوردستانەوە بژاردەیەکی زۆر باش بێت بۆ ژیان، ئەوە هەرێمی کوردستانیش ئومێدی دەرفەتی باشترە بۆ زۆر خەڵکی باشوور و ناوەراستی ئێراق، سوریا و ئێران و لوبنان و چەندینی تر. ئەوەی جێی تێبینییە، لە کاتێکدا بەردەوام رێژەیەکی سروشتی لە کۆمەڵگا هەیە کۆچ دەکەن، بەڵام کاتێک دەبێتە لێشاو، مانای وایە گرفتی سەرەکی لە زێدی خۆیاندا هەیە کە پێویستی بە چارەسەرکردن هەیە.

رۆڵی حکومەت، 
ئەرکی بنچینەیی حکومەت بریتییە لە رەخساندنی دەرفەتی یەکسان بۆ هاووڵاتیان. حکومەت لەسەریەتی زۆرترین دەرفەتەکانی خوێندن و خۆپێگەیاندن، چێژبینین و ئارەزووکردنی ژیان، کارکردن و دڵنیایی ئەمنی و تەندروستی و هتد بە یەکسانی بۆ سەرجەم هاووڵاتیان دابین بکات بێ لەبەرچاوگرتنی جیاوازی دارایی، ناوچەیی، رەگەزی و هەر شتێکی تر کە مرۆڤەکان لێک جیا دەکاتەوە؛ بە پێچەوانە، ئەبێت کار بکات بۆ بەرزکردنەوەی دەرفەتی ئەوانەی لە ناو کۆمەڵگادا لە دواوەن و کەمتر یەکسانن. نەبوونی دەرفەتی یەکسان رێخۆشکەرە بۆ زیادبوونی نادادپەروەری کۆمەڵایەتی و دروستبوونی چینایەتی، کە بنەمایە بۆ پەرەسەندنی ناڕەزایی و بێمتمانەیی لە نێوان گەل و حکومەت. 

ئەوەی سەرکردە و سیاسییەکانی هەرێمی کوردستان لەبارەی دابینکردنی ژیان و رەخساندنی کار باسی دەکەن راستی تێدایە، بەڵام هەموو چیرۆکەکە نییە. ئەوان باس لەوە ناکەن ئەو دەرفەتانە سنووردار و کەمن، لە چەند ناوچەیەک کۆبووەنەتەوە، و هەتا لەو ناوچانەش بە یەکسانی بۆ هەمووان نییە. ئەو دەرفەتانە بۆ هەندێک هەیە، و بۆ زۆری تریش نییە. نابێت دەرفەتی خوێندنی باش بۆ کوڕە دەوڵەمەندێک هەبێت و بۆ هەژارێک نەبێت، کارکردن لە کۆمپانیای نەوتی تەنها بە واستە و تەسکییە هەبێت، یان ژیان لە شارەکان هەبێت و لە قەزا و ناحیەکان مردوو بێت. 

بێ شك بەشێکی زۆری ئەوانەی لە هەرێمی کوردستان کۆچ دەکەن لەبەر ناهەمواری هەڵومەرجی ژیانیان کۆچ دەکەن. ئەم دۆخە نالەبارە لەبەر نایەکسانی لە دابەشکردنی داهات و سەرچاوەکان، فراوانبوونی نادادپەوەری کۆمەڵایەتی و نایەکسانی لە گەیشتن بە ژیانێکی ستاندارد، و نەبوونی ئاسۆیەکی ڕوونی نزیک بۆ ئەم دۆخە، دروست بووە. ئەم نەبوونی دەرفەتی یەکسانە بەتایبەتی لە ناوچەکانی دەرەوەی شارە گەورەکان زۆر زەق و دیارە. زانراوە گەنجانی ناوچەی پشدەر و راپەرین لە نێو سەرجەم کوردستاندا بە رێژەیەکی بەرزتر سەری خۆیان هەڵدەگرن. لە هەڵبژاردنی ئەمجارەی ئێراقیش بەرزترین رێژەی ناڕەزایی (دەنگنەدان و دەنگدان بە ئۆپۆزیسیۆن) لە هەرێمی کوردستان لەو ناوچەیە بوو. کەوا بێت، ئەگەری زۆرە کێشەی بونیاتی حوکمڕانی و رەخساندنی دەرفەتی یەکسان لەو ناوچەیە هەبێت. 

هەربۆیە، پێویستە بۆ کەمکردنەوەی رێژەی کۆچکردنی ناسروشتی بە جددی بیر لەوە بکرێتەوە کە رەخساندنی دەرفەتی یەکسان بۆ هەمووان ببێتە چەقی ستراتیژی کارکردنی حکومەت. ئەگینا، دابیننەکردنی دەرفەتی یەکسان بەردەوامی کۆچکردن و بێمتمنایەیی نێوان گەل و حکومەتی لێ چاوەڕێ دەکرێت.

ئەم وتارە دید و بۆچونی تایبەتی نووسەرەکەیەتی

PM:04:50:13/11/2021



ئه‌م بابه‌ته 135 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌

وتارەکانی تری نوسەر