گرنگی ئەندام بوونی ئێراق لە رێکخراوی بازرگانی جیهانی

د.نەجیبە ئیبراهیم
مامۆستای زانکۆی سەلاحەدین

ئەندام بوونی ئێراق لە رێکخراوی بازرگانی جیهانی بەمانای دروستکردنی بارودۆخێکی ماددی پێویست بۆ گەشەسەندن و پێشکەوتن لەهەمان کاتدا زەمان کردنی سوودەکانی نابەخشێت لەبەرئەوەی پشت بەستن لەسەر توانای دەوڵەت بە دامودەزگاکانی حوکمیەوە و شارستانی و دروستكردنێكی ناوەند کە تواناکانی هونەری و ژێرخانی تێدابێت.                                                                                  
پێش ئەوەی باسی گرنگی ئەندام بوونی ئێراق بەم رێکخراوە باسی ئەم خاڵانە ئەکەین بەم شێوەیە:

یەکەم:- دامەزراندنی رێکخراوی بازرگانی و مەرجەکانی ئەندام بوونی لەم رێکخراوە:
 
١- بیرۆکەی دامەزراندی ئەم رێکخراوە: دەگەرێتەوە بۆ ئەنجومەنی ئابووری کۆمەڵایەتی سەر بە رێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان کە لەساڵی ١٩٤٧ کۆنگرەیان بەستووە و لەساڵی ١٩٤٨ کۆتایی هات کە بە رێکەوتنامەی هاڤانا ناسراوە بنەما سەرەکیەکانی ئەم رێکخراوە واژوو کرا لەلایەن ٥٦ دەوڵەت وە ئەم رێکخراوە جێی رێکخراوی گات-ی گرتەوە وە دەستی بە کارەکانی کرد بە کرداری لە ساڵی ١٩٩٥ دا.      

٢- مەرجەکانی ئەندام بوون لەم رێکخراوە: بەپێی ماددەکانی ئەم رێکەوتنە هەر دەوڵەتێک کە سەربەخۆیی خودی دەتوانێ ببێتە ئەندام لەم رێکخراوە بەس ئەم رێکخراوە کۆمەڵێ مەرجی داناوە لەسەر ئەو دەوڵەتانەی کە دەیانەوە ببنە ئەندام:   

آ: پێشکەشکردنی دانەواندنی بۆ پێناسەی گومرکی: رێکخراوی بازرگانی مەرج دائەنێت لەسەر ئەو دەوڵەتانەی دەیانەوێ ببنە ئەندام بە پێشکەشکردنی خشتەیەک دەنەواندن کە پێناسە گومرکیەکانی تێدایە کە پابەندبوونەکان لە خۆ دەگرێت وە ناتواندرێت بەرز بکرێتەوە چوارچێوەی پرێنسیپ مەگەر لە بارودۆخی تایبەت نەبێ.

ب: پێشکەشکردنی پابەندبوون لە خزمەتگوزاریەکان: لە سەر هەر دەوڵەتێکدا بە پێشکەشکردنی خشتەیەک کە پابەندبوونی خۆی لە کەرتی خزمەتگوزاری کە رەچاوی دەکات. 

ج: پابەندبوون بە رێکەوتن نامەکانی رێکخراوی بازرگانی جیهانی: ئەو دەوڵەتانەی ئارەزوو دەکەن بە ئەندام بوونیان لە رێکخراوی بازرگانی جیهانی بەڵێن بدەن بە واژووکردن لەسەر پروتوکۆڵ بەئەندام بوونیان کە رەزامەندی دەدەن لەسەر جێبەجێ کردن و پابەندبوونیان بە هەموو رێکەوتن نامەکانی رێکخراوی بازرگانی جیهانی.

دووەم:- 
سروشتی ئابووری بازرگانی لە ئێراق: 
ئێراق یەکێکە لەو دەوڵەتانەی کە خاوەن سروشتێکی وەبەرهێنانی ماددەی ئەندامی زۆر و جۆراو جۆرە ئێراق خاوەنی سامانێکی پترۆڵی گەورەی هەیە کە لە ئاستی دووەمی جیهانی عەرەبی و پێنجەم لەسەر ئاستی جیهانی لە یەدەگی نەوت هەروەها خاوەن زەوی و زارێکی کشتوکاڵی بە پیت و گەورەیە وە قاعیدەیەکی پیشەسازی فراوان کە لە ساڵەکانی حەفتاکان دامەزراوە هەروەها خاوەن کەرتێکی گەشت و گوزاریە و هەروەها مواردی بەشەری و بازارێکی بەکارهێنەری گەورەی هەیە، بەڵام لەدوای ساڵی ٢٠٠٣ ئەم دەوڵەتە لە پاشەکشە دایە کە نەیتوانیوە تیۆرێک بدۆزێتەوە کە بگونجێ لەگەڵ سروشتە تایبەتەکەی لەبەر ئەوە بارودۆخی ئابوری و بازرگانی بەبارودۆخێکی باشدا ناروات لەبەرم ئەم هۆکارانە:             

١- ئابووری یەک لایەن: لە دوای دۆزینەوەی نەوت لە ئێراقدا لە ساڵی ١٩٢٧ دا ئابووری ئێراق بەلاداچووندا رۆیشتووە بەلای پشتبەستن بە نەوت تا گەیشیتە قۆناغی پشتبەستنی گشتی لە دوای ساڵی ٢٠٠٣ دا، چونکە نەوت بە رێژەی ( ٪٩٥~٩٧ ) وەبەرهێنانی گشتی دەوڵەتە.   

٢- تێکچوونی هاوسەنگی بازرگانی: دەتوانین هاوسەنگی بازرگانی ئێراقی دابەش بکەین بە دووبەش یەکەم پەیوەستە بە بازرگانی نەوتی خاو، دوووم پەیوەستە بە بازرگانی کەلوپەل، لەبەر ئەوە هاوسەنگی بازگانی دەناڵێنێت لە دەست تێکچوونی پەیکەری گەورە لە چوارچێوەکەی بە جۆری هاوردە و دەکردە.   
            
٣- تێکچوونی وەبەرهێنانی ناوخۆیی: وەبەرهێنانی ناوخۆیی گشتی پێکدێت لە کۆمەڵێک لەو وەبەرهێنانەی تاکەکان و کەرتەکان لەناوەخۆی دەوڵەت بەرهەمی دێنن.
                                                   
٤- بێکاری و هەڵاوسان: سەرەڕای دابەزینی ئاستی هەڵواسان لە ئێراق تا گەیشتە (٪0.2)، بەڵام ئەم دابەزینە شتێکی ئاسایی و ئەرێنی نییە، چونکە ئەم دابەزینە بە پێچەوانە دەبێت لەسەر ئاستی ئابووری ئێراق بە تایبەت لەئاستی بێکاری و گەشە پێدان دا ئابووری ئێراق دەناڵێنێت بە دەستی بەرزبوونەوەی رێژەی بێکاری تا رێژەیەک  دوو دەرەجەی سەدی بەرزبۆتەوە لەساڵی ٢٠٢٠ دا گەیشتە (١٣.٧) بەپێی ئەژماری بانکی نێودەڵەتی.                                 

٥- قەرزداربوونی حوکمەتی ئێراقی: وەبەرهێنانەکانی زیاتر پشتی بەستووە بە کەرتی نەوت بۆیە دەبینین ئێراق ئەم پشتبەستنەی بە نەوت پێداوستیەکانی دابین بکات بۆیە تووشی قەرز بووە لەلایەکی ترەوە قەرزەکانی پێشووی لە ساڵەکانی (٩٠) کان.

لەبەر ئەم هۆکارانەی سەرەوە ئێراق دەیەوێ ببێتە ئەندام لە رێکخراوی بازرگانی جیهانی، چونکە بە دەستکەوتێک لە دەستکەوتنە گەورەکان دادەنرێت. 

سێیەم: دەستکەوتنەکانی بە ئەندام بوونی ئێراق:
 
١- کرانەوەی ئابووری جیهانی.

٢- چوونە ناو پەیوەندیە بازرگانیەکان لەگەڵ وڵاتانێکی زۆر. 
 
٣- بەردەوام بوون لەگەڵ هەنگاوەکانی پێشکەوتنە ئابوریەکان لەسەر ئاستە جیهانیەکاندا.

٤- ئەندام بوون کۆمەڵێ بژاردەی گەورە لەبەرامبەر بەکارهێنەرەکان دروست دەکات بە نرخێکی پێشبرکێیانە. 

٥- رێکخراوی بازرگانی پاڵ بە ئەندامەکانیەوە دەدات بە ئاراستەی خەسخەسەکردنی کەرتی گشتی وە کەم کردنەوەی دەستێوەردانی دەوڵەتان لە چالاکیە ئابوریەکان. 

٦- سەرنجراکێشکردنی کۆمپانیاکانی وەبەرهێنان ئەوانەی کە بەرووی تەکنەلۆجیا و شارەزایی کارامەیی هەیە.
 
٧- وە بەدەست هێنانی مەرجەعێکی سەرەکی بۆ یەکلاکردنەوی ململانێ بازرگانیەکان لە نێوان وڵاتانی ئەندام.

لە کۆتایدا ئەگەر ئێراق بیەوێ لەم تایبەتماندیانەی رێکخراوی بازرگانی جیهانی بەدەست بێنێت دەبێت هەندێک لایەنی خۆی چاکسازی بۆ بکات ئەویش لە رووی سەقامگیری وە یاسادانان وە گرنگی دان بە کەرتی تایبەت و گشتی وە ئابووری جۆراوجۆر لەوانە (نەوت، کشتوکاڵ، پیشەسازی و خزمەتگوازاریەکان) لەو کاتەدا دەتوانێت ئێراق ببێتە ئەندامێکی کارا لە رێکخراوی بازرگانی جیهانی. 
 

سەرچاوەکان:

احمد عمر الراوي، اقتصاديات النفط والغاز العراقي مسارات النجاح والاخفاق، دمشق،دار العلماء، ٢٠١٦، ص ص ٨١-١٥٤

يحيى حمود حسن، معطيات السياسة النفطية في العراق دروس الماضي وافاق المستقبل، مركز العراق للدراسات، ٢٠١٥،ص ص ٤٠١-٤٠٢

سعد عيد علوان، العراق في مواجهة متطلبات الانضمام الى منظمة التجارة العالمية، مجلة العلوم السياسية ،بغداد،العدد ٣٨-٣٩، ٢٠٠٩،ص ص ١٥٨-١٥٩

جمهورية العراق، الجهاز المركز للاحصاء التقرير السنوي ٢٠٢٠،ص٥

د.نجيبة ابراهيم احمد، العلاقات الاقتصادية الدولية محاضرات القاها على طلبة مرحلة الثالثة في قسم العلاقات الدولية /جامعة نولج ، لسنة الدراسية ٢٠٢١-٢٠٢٢



ئەم وتارە دید و بۆچونی تایبەتی نووسەرەکەیەتی

PM:04:32:08/05/2022



ئه‌م بابه‌ته 134 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌