دەرچوون لە ئێراق (22)

پرۆفیسۆر دکتۆر. كەیوان ئازاد ئەنوەر
مامۆستای زانكۆ و ڕاوێژكاری چاوی كورد

شەڕی‌ ئاوباریك لە (5 نیسانی‌1931)

(شەڕی‌ ئاوباریك) پێكدانێكی نێوان هێزێكی‌ (شێخ مەحموودی‌ نەمر)و هێزێكی‌ هاوبەشی سووپای ئێراق و بەریتانییەكان بوو لە ئێراق. شەڕەكە لە نزیك گوندی (ئاوباریك)ی‌ سەر بە شارەدێ (قادر كەرم)ی‌ سەر بە شارستانی (چەمچەماڵ)ی‌ سەر بە لیوای (كەركوك) ڕوویدا. پێكدادانەكەش كەوتە دوای دامركاندنەوەی راپەڕینی (6ی‌ ئەیلولی1930) شاری (سولەیمانی). ئەم شەڕە دوای ئەوە هات، كە (شیخ مەحموودی نەمر) بە مەبەستی‌ میوانداری و وەرگرتنی پشتیوانی‌ سەردانی (شیخ مەجیدی‌ شیخ ڕەزای تالەبانی) كرد لە گوندی (ئاوباریك). لەو سەردانەدا كۆمەڵێك لە نزیكەكانی و چەندین كەسایەتی هۆزایەتی كورد لە سنووری هەردوو لیوای (سولەیمانی و كەركوك) و هێزێكی تایبەتی چەكداری بۆ پاراستنی (شێخ مەحموودی‌ نەمر) یاوەر ی‌ بوون. كاتیكیش هەواڵی‌ ئەو سەردانە گەیشتە دەسەڵاتدارانی ئێراق لە شاری‌ (كەركوك)، شاری‌ (بەغداد)ی‌ لێی‌ ئاگادار كرا، تا لەو بارەوە ئاگاداربن و هەڵوێستیان هەبێت. وەك سەرچاوە مێژووییەكان باسی دەكەن و شایەتحاڵەكانی سەردەمەكە دەیگێڕنەوە، مەترسی دەسەڵاتدارانی لیوای كەركوك ئەوە بووە، كە (شێخ مەحموودی نەمر) بەمەبەستی وەرگرتنی پشتیوانی بنەماڵەی شێخانی تاڵەبانی و بەتایبەت (شێخ مەجیدی تاڵەبانی) بۆ ڕووبەڕووبونەوەی بەریتانییەكان، ئەو سەردانەی ئەنجامدابوو. بەڵگەی ئەوانیش ئەوە بوو، كە میواندارییەك كۆكردنەوەی دەیان كەسایەتی و هێزێكی چەكداری بۆچییە ئەگەر هۆكارێكی نەبێت؟ هەربۆیە دوای گەیشتنی هەواڵەكە بە (بەغداد)ی‌ پایتەخت، راستەوخۆ فرمان بە هێزەكانی سنووری لیوای كەركوك كرا، پەلاماری ئەو گوندە بدەن و (شێخ مەحموودی‌ نەمر) بەدیل بگرن. بۆ ئەوەشی كارەكە خێراتر بكەن و ئامانجەكانی بپێكێت، هێزێكی ئاسمانی پشتیوانی هێزە هاوبەشە زەمینییەكەی كرد. دوای‌ گەیشتنی هێزی هاوبەشی سووپای ئێراق و بەریتانیا بۆ ناوچەكە، گەمارۆی گوندەكەیاندا. لەبەرامبەردا هێزە تایبەتەكەی (شێخ مەحموودی‌ نەمر)و بنەماڵەی‌ (شێخ مەجیدی‌ تالەبانی)و خەلكی گوندەكە و دانیشتوانی ناوچەی (قادر كەرەم) بەیەك هێز ڕووبەڕووی سووپا هاوبەشەكە بوونەوە، بەوەش شەڕێكی‌ تووند لە نێوان هەردوولادا ڕوویدا، كە بە (شەڕی‌ ئاوباریك) ناوی چووە تۆمارەكانی مێژووەوە. شەڕەكەش لە نزیك نیوەڕۆی (5ی‌ نیسانی1931) دەستی پێكرد و تا ئێوارەی هەمان ڕۆژی‌ درێژەی كێشا. تێدا سەرباری ئەوەی هێزە هاوبەشەكەی سووپای ئێراق و بەریتانییەكان بە چەكی سەردەم گوند و ناوچەكەیان بۆمباران كرد، فڕۆكە جەنگییەكانی بەریتانیاش لە ئاسمانەوە بۆمبارانی گوند و ناوچەكەیان كرد، بەڵام نەیانتوانی پێشڕەوی زیاتر بۆ ناو گوندەكە بكەن. ئەوەش (شێخ مەحموودی نەمر) ناچار كرد بەو ئەزموونانەی پێشووی لە بەرەنگاربوونەوەی ئینگلیزەكانی هەیبوو، بڕیاری پاشەكشە بدات. هۆیەكەش ئەوە بوو، تا لەلایەك بەڵای شەڕەكە لە گوند و ناوچەكە دووربخاتەوە و كەمترین زیان بەر گوند و ناوچەكە بكەوێت. لەلایەكی دیكەوە هێزەكەی لە لەناوچوون بپارێزێت. ئەوەش دەرفەتی دایە هێزە هاوبەشەكە بگەنە ناو گوندەكە و داگیری بكەن. (شێخ مەحموودی نەمر) و هێزەكەشی بەرەو قوڵایی ناوچەی گەرمیان پاشەكشەیان كرد. دوای گرتنی گوندەكەش دەست بەسەر ماڵ و سامانی (شیخ مەجیدی‌ تالەبانی)دا گیراو خانووكەی سوتێنراو و چەندین خانوو و مەزرای گوندەكەش تێكدران. بەوەش شەڕەكەی كۆتایی هات.

(شەڕی‌ ئاوبارێك) لەگەڵ ئەوەی قۆناغێكی تری‌ بەرەنگاری‌ كورد بوو بەرامبەر هەردوو دەوڵەتی‌ ئێراق و شانشینی بەریتانیا، لە هەمانكاتدا ڕەتكردنەوەی دەسەڵاتی خۆسەپێنی ڕژێمی پادشایەتی ئێراق بوو بەسەر كوردەوە. ئەمەو سەلماندنی ئەو ڕاستییەش بوو، كە دەسەڵاتدارانی ئێراق بە پشتیوانی بەریتانییەكان، لە كاردابوون، تا كوردی نێو قەڵمڕەوی دەوڵەتەكەیان بە زۆرەملێ ملكەچی دەسەڵات و یاسا و ڕێساكانیان بكەن. بۆ پادشای ئێراقیش گرنگ بوو، كە تا لە ژیاندایە یەكپارچەیی خاكی ئێراق و یەك هێزی دەوڵەتەكەی و ئارامی و ئاسایشی بۆ دەوڵەتی‌ شانشینی بەریتانیا بسەلمێنێت. ڕاستییەكەشی وادەرچوو، چونكە بەو ڕووداوانەی لە سەردەمی ئەو پادشایەدا ڕوویداو ئەو پشتیوانییە بێ سنوورەی دەوڵەتی‌ شانشینی بەریتانیا بۆ ئەو و دەسەڵاتدارانی ئێراقی كرد، ئەوانەی‌ سەلماند. بەو شەڕەش كۆتایی بە ململانێی‌ توندی نێوان (شێخ مەحموودی‌ نەمر)و هێزەكانی سوپای ئێراق و دەوڵەتی‌ شانشینی بەریتانیا لە ئێراق هات. دەستی دەسەڵاتی‌ ناوەندیش بە تەواوی گەیشتەوە ناوچەكە بەگشتی و لیوای سولەیمانی بەتایبەتی.


ئەم وتارە دەربڕ لە ڕای نوسەر دەکات

AM:11:19:30/09/2021



ئه‌م بابه‌ته 152 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌